Cadente Lucifero

Door Jos Houtsma

Verre, oever tot oever, scheidde ons
’t Ziltige zwin en het zwalpend tij; 
Wie door den storm en den stroom geleidde ons? 
‘Enkel een ster, tusschen u en mij.’

Liefde met teedere handen spreidde ons 
’t Leger van bladeren windevrij; 
Nacht met zijn vleugelen veilig ombreidde ons 
Waar we sluimerden, zij aan zij; 
Wakker, waakzaam als wachter, beidde ons
Enkel een ster, tusschen u en mij.

Nu, op eenzame sponde, glijde’ ons 
Langsaam de ledige uren voorbij… 
Zeg mij, liefste, o zeg, wat scheidde ons? 
‘Enkel een ster, tusschen u en mij!’

Cadente Lucifero, ‘Terwijl Lucifer valt’. Wat bedoelt de dichter met die titel? Er zijn diverse verklaringen geopperd. Wordt hier een toespeling gemaakt op de val van Lucifer? Is de titel soms een verwijzing naar Jesaja, 14:12,   Quomodo cecedisti de caelo, Lucifer,  ofwel (in de Willibrordvertaling): ‘Hoe zijt gij uit de hemel neergestort,  morgenster!’ – een regel uit een spotlied  op de Babylonische koning Nabonidus.  Of wat?

Cadente Lucifero is een vroeg gedicht van Geerten Gossaert. Kunstmatig, zoals doorgaans bij deze dichter, maar een poëtisch hoogstandje. Drie strofen, 4,6,4 regels, op maar twee rijmklanken. Versregels met vier versaccenten, zonder voorslag, met tussen de accenten doorgaans een dubbele, maar soms ook een enkele daling. Rondeelachtig, met een refreinregel aan het eind van iedere strofe, twee maal in directe rede, één keer geïntegreerd in de tekst. Het lyrisch subject richt zich tot de geliefde, zoals blijkt uit de voorlaatste regel. Die geliefde is het dus waarschijnlijk aan wie de regels tussen aanhalingstekens in de mond worden gelegd.

Het gedicht beschrijft, dat is duidelijk genoeg, drie stadia in een liefdesrelatie. In de eerste strofe brengt de ster de gelieven bij elkaar die  – als Hero en Leander – door de zee werden gescheiden. In de tweede strofe waakt hij over hun liefdesnacht. Maar in de slotstrofe zijn de gelieven gescheiden. Hoe komt dat? Wat is hier aan de hand?

De beide eerste strofen gaan over liefdesgeluk. De ster die de gelieven leidt en beschermt, het enige wat er tussen hen staat, drukt hun verbondenheid uit. Die ster is ongetwijfeld niet de poolster, die vaak fungeert als leidster op het levenspad: het is Lucifer, de morgenster, de ster van de godin Venus. In de derde strofe is de situatie veranderd. Als de geliefde voor de tweede keer aan het woord komt, is haar tekst dezelfde als de eerste keer, maar de strekking is heel anders. ‘Er was een ster tussen u en mij’, zegt ze treurig, ‘maar helaas, ook niet meer dan dat.’ Cadente Lucifero is een afscheidsgedicht: de gelieven gaan uit elkaar als de morgenster onder de horizon zinkt.

Afbeelding van mohamed Hassan via Pixabay