Trouw ‘vergroent’

Het begin van het einde van de ‘witte’ spelling?

Door Henk Wolf

Opvallend spellingnieuws op de eerste dag van het nieuwe jaar: een van de grote landelijke Nederlandse dagbladen gaat een ander spellingsysteem hanteren. Sander Becker meldt op de website van de Trouw dat die krant de ‘witte’ spelling door de ‘groene’ vervangt.

Je kunt het Nederlands op allerlei manieren schrijven. De redacteuren van het Woordenboek der Nederlandsche Taal gebruiken een klank-naar-tekenomzetting die Matthias de Vries en Lammert te Winkel in 1863 hebben bedacht. Volgens die regels schrijf je bijvoorbeeld visch en kerkeraad.

Nederlandse en Belgische ambtenaren zijn verplicht de in 2005 door de Nederlandse Taalunie ontworpen spellingregels te gebruiken (te vinden in de Leidraad bij het Groene Boekje). Dat is ook het systeem dat op school wordt aangeleerd en dat leerlingen op hun schriftelijke examens moeten toepassen. Volgens die zogenaamde ‘groene’ spelling schrijf je vis en kerkenraad.

En veel Nederlandstalige kranten en tijdschriften stellen voor hun redacteuren de spellingregels verplicht die in 2005-2006 ontworpen zijn door het Genootschap Onze Taal (en die zijn hier te vinden). Die ‘witte’ spelling is grotendeels gebaseerd op de spelling die in 1946-1947 door de ‘Nederlandsch-Belgische Commissie’ is ontworpen. Volgens die spelling schrijf je vis en mag je zowel kerkenraad als kerkeraad schrijven.

De Trouw hanteert, zo staat er in het stuk van Sander Becker, een door voormalig hoofdredacteur Jaap de Berg ontworpen, strengere versie van de ‘witte’ spelling, waarbij er minder ruimte is voor keuze tussen spellingvormen. De spelling-De Berg schrijft vis en kerkeraad voor.

In het dagelijks leven bestaan ‘groen’, ‘wit’ en ‘De Berg’ dus naast elkaar, met voor fanatieke woordenboekgebruikers ook nog ‘De Vries & Te Winkel’ en voor andere doelgroepen nog weer andere spellingsystemen. Krantenlezers in Nederland en Vlaanderen komen zeker twee systemen voortdurend tegen. Omdat het onderwijs kinderen de ‘groene’ spelling doorgaans bijbrengt zonder erbij te vertellen dat dat maar één set regels is en dat er ook andere klank-naar-tekenomzettingen gebruikelijk zijn, hebben nogal wat krantenlezers het idee dat de krant spelfouten maakt wanneer die volgens ‘wit’ of ‘De Berg’ een vorm schrijft die afwijkt van ‘groen’.

Dat is natuurlijk een beetje alsof een werknemer van een bedrijf waarin als kledingvoorschrift jasje-dasje geldt, een werknemer van een ander bedrijf berispt, die volgens de daar geldende regels in een overall achter de balie verschijnt.

Maar ‘groen’ is dankzij het onderwijs en de daar vaak ontbrekende relativering van het bereik van de ‘groene’ norm wel zo dominant geworden dat een groot nieuwsmedium zich voortdurend ten overstaan van z’n lezers moet verantwoorden als het van die norm afwijkt. Dan gaat zo’n medium om en dan is er een grote kans dat andere grote en kleine media volgen. Zo is het gegaan met de overgang van veel Nederlandse kranten naar het tabloidformaat, zo is het gegaan met keuzes in het krantenvocabulaire (bijvoorbeeld het snel opkomen van migrant en lockdown in specifieke betekenissen) en zo zal het ook wel gaan met de spelling.