Hugo Claus, De moeder

In het gedenkwaardige jaar 1968 zat ik in het voorlaatste jaar van de middelbare school, een jaar dat toen nog de poësis mocht heten en waarin ons – zo komt het me nu voor in mijn herinnering die ongetwijfeld alles mooier maakt – de literatuur werd geopenbaard.. Ik herinner me hoe ik na een les waarin we een eindeloos lijkend en voor ons wat hoog gegrepen gedicht van (uitgerekend!) Hadewijch probeerden te begrijpen, mijn hand opstak en de leraar vroeg wanneer we nu eindelijk moderne poëzie zouden lezen, die van Claus bijvoorbeeld.

In het behoudende katholieke college in het uiterste westen des lands was het vermelden van die naam als provocatie bedoeld. Want eigenlijk wist ik toen alleen dat Claus in opspraak was gekomen omdat hij de heilige drievuldigheid in de gedaante van drie naakte mannen had opgevoerd.. Maar we hadden dat jaar een fantastische leraar Nederlands, Fernand Vanhee, die fris van de Leuvense universiteit kwam, en die tijdens het hele derde trimester ons met een stapel gestencilde gedichten de brave bloemlezing “Zuid en Noord” van de paters Evarist Bauwens s.J. en Joris Noë s.J. deed vergeten. In die stencils ook een kleine selectie uit “tancredo infrasonic”, uit “Het huis dat tussen nacht en morgen staat” en uiteraard ook uit de “Oostakkerse gedichten”.

Of we er veel van meedroegen, waag ik het te betwijfelen. Maar het pulserende ritme, de ook voor ons nauwelijks verborgen verwijzingen naar seksualiteit en erotiek, de mysterieuze animale en vegetatieve beelden die de taal bevrijdden uit de banden van logica en syntaxis en een eigen nauwelijks te bevatten werkelijkheid leken te creëren: ze appelleerden aan ons verwarde verlangen naar vrijheid en zetten onze verbeelding in beweging. Het kan haast niet anders of onder de geselecteerde gedichten moet zich “De moeder” hebben bevonden. Uiteraard beluistert men beter de meester zelf, mijn lectuur is slechts een dankbaar tribuut aan mijn leraar Nederlands van toen, en aan al die leraren die hun leerlingen proberen te enthousiasmeren voor poëzie en literatuur.