Veel soorten vleermuis

Door Marc van Oostendorp

Een vraag van een eindredacteur van een krant in het noordwesten des lands! In een artikel was er sprake van ‘veel soorten vleermuis’. Een lezer had daarover geklaagd: moet dat niet zijn ‘veel soorten vleermuizen’? En inderdaad klinkt dat beter. Maar waarom? Je zegt toch ook ‘veel soorten vlees’?

Ik moest er even over nadenken, en ik weet niet zeker of ik het volledige antwoord heb. Als je over ‘vleermuis’ praat als een soort vlees (‘we eten vanavond vleermuis, joepie!’, kun je natuurlijk wel degelijk het enkelvoud gebruiken (‘dit restaurant serveert veel soorten vleermuis’ – namelijk gewokte grijze grootoorvleermuis met champignons, gegrillde Bechtsteins vleermuis op een bedje van prei, enz.

De literatuur is het erover eens dat er verschil is ‘stofnamen’ en ‘voorwerpsnamen’ – al zijn de scheidslijnen voor zover ik kan zien nog niet tot ieders tevredenheid getrokken. Stofnamen gaan over dingen die niet kunt tellen (vlees is een duidelijke stofnaam, je kunt niet twee vlezen zeggen. Voorwerpsnamen over dingen die je wel kunt tellen. Vleermuis is dus een voorwerpsnaam: twee vleermuizen.

De Engels namen zijn geloof ik wat beter gekozen dan de Nederlandse: mass nouns en count nouns. Een massa heeft de eigenschap dat als je een beetje wegneemt je nog steeds dezelfde massa hebt: als je een beetje vlees weghaalt, houd je nog altijd vlees over. Als je van een vleermuis een beetje vleermuis weghaalt, is het geen vleermuis meer. Natuurlijk is het natuurkundig zo dat vlees bestaat uit moleculen, en als je die splijt heb je geen vlees meer. Maar de omgangstaal is niet gebaseerd op natuurkunde maar op hoe mensen de werkelijkheid ervaren.)

Nu lijken meervoudsvormen in veel opzichten op stofnamen, zoals bijvoorbeeld wordt betoogd in dit recente artikel in het Journal of Philosophical Logic. Als je van vleermuizen een beetje weghaalt, houd je bijvoorbeeld nog steeds vleermuizen over. Ook kun je zowel stofnamen als meervouden combineren met meer (meer vlees, meer vleermuizen), maar enkelvoudige voorwerpsnamen niet (meer vleermuis – dat kan weer alleen in ons hypothetische restaurant).

Het punt met soort is dus dat daarna alleen een stofnaam, maar dat meervouden net als na meer kunnen werken als stofnamen: ‘een soort vlees’, ‘een soort vleermuizen’.