Bargoens. Vijf eeuwen geheimtaal van randgroepen in de Lage Landen

Bargoens. Vijf eeuwen geheimtaal van randgroepen in de Lage Landen is een lijvig populairwetenschappelijk leesboek en tevens een naslagwerk. Het Bargoens wordt er in ontsleuteld: in het woordregister zijn alle betekenis- en vormvarianten opgenomen van ruim tienduizend Bargoense woorden. Ze zijn overgenomen uit meer dan honderd geschreven bronnen, tweemaal zoveel als er tot nog toe bekend waren.

In het boek worden ook de verschillende groepen Bargoenssprekers voorgesteld met verwijzing naar de schaarse literatuur die erover te vinden is. De auteur heeft nagegaan waarvoor de groepen een Bargoens woord hebben/hadden. Hun Bargoens blijkt de weerspiegeling van hun leefomstandigheden en leefgewoonten in hun meestal vrij gesloten gemeenschappen.

De auteur heeft uitgezocht hoe de groepen Bargoenssprekers aan al die onverstaanbare woorden zijn gekomen. Ze hebben blijkbaar niet alleen woorden ontleend aan vreemde talen zoals het Jiddisch of het Romani. Ze hebben ook met ongelede Bargoense woorden samenstellingen en afleidingen gevormd, nieuwe woorden dus. Bovendien hebben ze bekende woorden onkenbaar gemaakt door ze te vervormen of ze een specifiek Bargoense betekenis te geven.

Bargoens is in de Lage Landen al eeuwen een geheimtaal van verschillende randgroepen zoals vagebonden, dieven, rondtrekkende kooplieden en ambachtslui, venters en kramers. Sinds sommige van die groepen zich her en der gesetteld hebben, is het Bargoens ook dialectische verscheidenheid gaan vertonen. In de twintigste eeuw is de woordenschat van het plaatselijke Bargoens opgetekend onder meer in Brussel, Mechelen, Sint-Niklaas, Tongeren, Vaassen, Venlo, Veurne en Winschoten. Vandaag wordt nog Bargoens gesproken door de zogenaamde ‘reizigers’ of ‘voyageurs’, van wie velen met hun huis-op-wielen op een woonwagenterrein staan. Voor hen is Bargoens spreken een uiting van hun culturele identiteit.

Het Bargoens is een variëteit van het Nederlands die nog maar weinig gesproken wordt. De hoogste tijd dus voor een boek met het karakter van een breed opgezette overzichtsstudie. Zo een studie is Bargoens geworden, Ook al doordat de bibliografie verwijst naar circa driehonderd publicaties waarvan het grootste deel nog geen enkele keer in de literatuur over Bargoens werd vermeld. Het Bargoens is weinig bekend en ietwat controversieel immaterieel cultureel erfgoed. Dankzij de publicatie van Bargoens krijgt het hopelijk een grotere bekendheid en gaat het alvast niet verloren.

Paul Van Hauwermeiren, Bargoens. Vijf eeuwen geheimtaal van randgroepen in de Lage Landen, 1307 pagina’s, drie volumes (Vol. I Geheime groepstaal; Vol. II Bronnen van Bargoens; Vol. III Bibliografie en Woordregister), Skribis, Gent, 2020, ISBN 978 94 639 6916 1  Prijs: 100 Eur.

Webshop Skribis  https://www.skribis.be/nl/bargoens.html