Alle academische telwerkzaamheden ten spijt

Door Marc van Oostendorp

Een kenmerkende frase uit de nieuwste column van Elma Drayer in de Volkskrant, afgelopen zaterdag: “Alle academische telwerkzaamheden ten spijt, we leven écht niet meer in de jaren vijftig.”

Drayer heeft net het boek Dit is geen vrouwenboek gelezen waarin de literatuurwetenschapper Corina Koolen aan de hand van nauwkeurig onderzoek vaststelt dat op alle niveaus vrouwelijke auteurs minder eerlijke kansen krijgen dan mannelijke. Drayer weet daar niet meer tegenover te stellen dan het woord ‘significant’ suggestief tussen aanhalingstekens te zetten (“literair werk van vrouwen scoort bij lezers ‘significant’ lager”) en dus te melden dat alle onderzoek ten spijt de wereld er toch écht anders uitziet. “We leven écht niet meer in de jaren vijftig” – alsof dat is wat Koolen beweert.

Nu is Elma Drayer nooit te beroerd om niets bij te leren, trots als ze is op haar vooroordelen, die bovendien precies de vooroordelen zijn waar de Volkskrant zo dol op is. “Alle academische telwerkzaamheden ten spijt” zou zo’n beetje het motto van de Volkskrant kunnen zijn als het over taal- en letterkunde gaat. Wat academici zeggen, wordt liefst weggewuifd (‘significant’) omdat dezelfde vooroordelen altijd moeten blijven bestaan: ons literaire wereldje is de beste aller mogelijke literaire wereldjes, terwijl onze taal zo verloederd is dat er eigenlijk geen normale zin meer in geschreven wordt. “De ware onwetendheid”m schreef Karl Popper, “is niet dat je iets niet weet, maar dat je weigert het te weten te komen.”

Zoals Drayer ook heel trots is op het feit dat haar

ontgaat waarom ‘meer variatie’ in achtergrond vanzelfsprekend zou leiden tot een ‘hogere algehele kwaliteit’. Een goeie schrijver is een goeie schrijver, punt uit.

Dit alles nadat ze dus net een goed boek heeft gelezen waarin dit nog maar weer eens wordt uitgelegd, en het ook in het algemeen tamelijk eenvoudig te begrijpen is.

Meer variatie in achtergrond van de deelnemers leidt bij vrijwel iedere menselijke activiteit tot hogere kwaliteit, in ieder geval aan de top: hoe meer mensen er kunnen meedoen, hoe groter de kans dat de allerbesten komen bovendrijven. (Het leidt, tussen haakjes, dus niet per se tot hogere ‘algemene’ kwaliteit, als we met ‘algemeen’ bedoelen: gemiddeld. Maar het maakt de kans wel groter dat de top zo goed mogelijk is. En het gaat bij kunst natuurlijk om de top.)

Voor de literatuur geldt dat misschien zelfs nog wel sterker. De lezer is telkens op zoek naar nieuwe ervaringen, nieuwe werelden, en schrijvers met diverse achtergronden hebben een grotere kans om die nieuwe werelden open te breken. Een literair meesterwerk verandert de wereld, en die verandering kwam al bij de Romeinen heel vaak van schrijvers die outsiders waren.

Dit alles schrijf ik natuurlijk niet op voor Elma Drayer. De dag dat die ook maar 1 millimeter afwijkt van haar bekrompen meninkjes, vergaat de wereld, en dat is het mij nu ook weer niet waard. Maar ergens moet toch worden vastgelegd wat voor onzin er voortdurend over ons wordt uitgestort, hoe diep en intens het verlangen is bij sommige mensen om koste wat kost vast te houden aan hun hersenschimmen.