De bullet points van Sjaalman

Door Marc van Oostendorp

  • Ik heb de aula van de VU nog nooit zo vol gezien als gisteren bij de oratie van Jacqueline Bel, de nieuwe ‘Multatuli-hoogleraar’. Van heinde en ver waren de mensen toegestroomd.
  • Ik heb ook nog nooit zoveel toga’s gezien bij een oratie. De hoogleraren kwamen ook, van Leuven tot Groningen.
  • Die oratie zelf was een voorbeeld van hoe het moet:
    • erudiet
    • inspirerend
    • strijdlustig – nog is de neerlandistiek niet verloren voor de VU!
  • Het thema van de oratie was het pak van Sjaalman, een bekende lijst in de roman Max Havelaar
  • Of breder: de spanning tussen twee literaire vormen: de lijst en het verhaal.
  • Met verhalen begrijpen mensen de wereld, maar met lijsten kunnen ze het onbevattelijke van de wereld vangen.
  • Bel beweert bovendien dat de lijst voor Multatuli dé vorm is om esthetiek en engagement met elkaar te verbinden.
  • En ze illustreerde dit alles aan de hand van het werk van drie hedendaagse schrijvers:
    • Ilja Leonard Pfeijffer
      • als dichter (alleen in de gedrukte versie)
      • als prozaschrijver
    • Alfred Birney
    • Arnon Grunberg
  • Het aardige was dat ze in haar oratie zelf ook voortdurend gebruik maakte van de lijst:
    • van de macrostructuur waarbij ze tevoren aankondigde hoeveel delen haar betoog had,
    • tot de microstructuur van slides met bullet points.
  • Een aardige bijvangst van deze oratie is dat de Moderne Nederlandse Letterkunde nu (terecht) niet langer begint in 1880, maar in 1860 (toen Max Havelaar verscheen),
  • Er waren zoveel mensen op haar receptie dat ik haar geen hand heb kunnen geven, maar iedereen die van de letteren hield was er (van Frits van Oostrom tot en met Frits Spits)
  • Je werd trouwens ook opgeroepen om mensen geen hand te geven in verband met het Corona-virus.
  • Bel publiceerde gisteren in NRC ook nog een betoog dat het meer maatschappelijke deel van haar oratie dekte.