chaos / wanorde

Verwarwoordenboek Vervolg (159)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

chaos / wanorde

De woorden verschillen ‘graadaanduidend’ in betekenis.

chaos              warboel, totale wanorde

De staking van het grondpersoneel zorgde voor chaos op Schiphol.

wanorde         gebrek aan orde

Wat kan een docent doen tegen wanorde in de klas?

Het van oorsprong Griekse woord chaos betekent eigenlijk ‘leegte’, de ruimte waaruit de kosmos is ontstaan. De overlap in betekenis is ‘geen orde’, maar die betekenis is bij chaos sterker dan bij wanorde. Daarom kun je ook zeggen: Als een docent niet ingrijpt bij wanorde in de klas wordt het direct een chaos.

Heel intrigerend is dat de bijvoeglijke naamwoorden nog een ander verschil oproepen. Vergelijk:

Hij is een chaotisch persoon.
Hij is een wanordelijk persoon.

Bij een chaotisch persoon denk je eerder aan gedrag (altijd sleutels kwijt, te laat op afspraken, nooit eens rustig bezig). Bij een wanordelijk persoon denk je eerder aan iemand die niet netjes en ordelijk omgaat met zijn spullen (kleren altijd op de grond, rotzooi in de kasten, nooit een opgeruimd bureau). En nu nog zoeken naar andere woordparen waarbij het onderscheid ‘gedrag-materiaal’ een rol kan spelen. Misschien kan ik zo op mijn manier bijdragen aan een niet-wiskundige chaostheorie, waarin gezocht wordt naar verbanden tussen schijnbaar onsamenhangende verschijnselen. Als ik die niet vind, mag u mij beschuldigen van syonymiefobie, of van het schrijven van chaotische tekstjes.

Afbeelding van Nino Carè via Pixabay