Aaidieër

Door Marc van Oostendorp

Het is opmerkelijk dat we Engels met een Nederlands accent vaak meteen herkennen. We zijn er natuurlijk ook wel een beetje aan gewend, er is waarschijnlijk vrijwel geen Nederlander die niet af en toe een andere Nederlander Engels hoort praten, maar je hebt vaak niet meer dan een fractie van een seconde nodig om te horen: de wieg van die persoon heeft hooguit een paar honderd kilometer verwijderd gestaan van de mijne.

Nederlanderschap

Neem nu Michiel Abeln. Hij moet briljant zijn: hij heeft een goedbetaalde baan bij Shell, maar is daarnaast meesterschaker én schaakjournalist en heeft een boek geschreven over de drie matches om het wereldkampioenschap die Viswanathan Anand speelde tussen 2008 en 2012, The Anand Files, dat in alle schaakmedia juichend wordt besproken.

Abeln spreekt uitstekend Engels: zijn woordenschat en grammatica zijn op orde, hij kan zo te horen alles zeggen wat in hem opkomt. En je hoeft geloof ik echt maar een halve seconde naar hem te luisteren om zijn Nederlandse achtergrond te horen (hierboven staat een recent interview met hem op een schaakpodcast).

Er zijn natuurlijk allerlei elementen die wijzen op dat Nederlanderschap, maar één viel me deze keer op: de manier waarop Abeln de zin ‘That is the idea’ uitspreekt. Dat klinkt ongeveer zo:

  • Det is de aaidiër.

Ja, zo doen veel Nederlanders dat, die met grote zelfverzekerdheid en op hoog niveau Engels spreken met een Nederlands accent. Er zijn trouwens óók Nederlanders die aaidie zeggen, met de ie van drie, maar Abeln is echt niet de enige met een r aan het eind. Waar komt die vandaan?

Oostkust

Er zijn betrekkelijk veel Engelse dialecten, zowel in Groot-Brittanië als in Amerika en Australië, waarin aan het eind van dat woord af en toe een [r] wordt ingevoegd, maar dat gebeurt dan altijd voor een klinker: The idea[r] is… Ik geloof niet dat er dialecten zijn waarin je dat ook doet aan het eind van de zin – behalve dus het Nederlandse Engels.

Waar komt het vandaan? Dat is lastig te zeggen. Misschien wordt het woord in het Engels relatief vaak voor een klinker gebruikt (the idear is, an idear of mine) en ontstaat daardoor de indruk dat je dat woord in het Engels nu eenmaal met een r uitspreekt.. Maar ik heb niet de indruk dat de dialecten met die r zoveel invloed hebben op Nederlanders die Engels proberen te spreken: in het Brits is het enigszins posh, maar de meeste Nederlanders richten zich op Amerika, en daar is het toch eerder iets van de working class aan de oostkust.

Naastbij

Een andere mogelijkheid: die r zit wel degelijk in het woord idea, ook als het aan het eind van de zin klinkt. Het is niet voor niets dat het opduikt na idea of comma of Australia en niet na party of tea of satay. De a heeft een soort a-achtige kwaliteit, die er overigens in diezelfde dialecten toe leidt dat je car aan het eind van de zin kunt uitspreken zonder die r.

Het is dus mogeijk dat iemand als Abeln die r-achtigheid van de onbeklemtoonde a in het Engels heeft gehoord. Omdat hij alle Engelse klanken in zijn uitspraak omzet naar het naastbije equivalent in de Nederlandse fonologie, geeft hij die klank vervolgens weer als er.