Literatuur en burgerschap. Nederlandse identiteit van de vroegmoderne tijd tot vandaag. Online cursus.

Deze cursus is, als een pilot, geheel online te volgen. Er zijn online hoorcolleges van de verschillende docenten en online werkgroepen en feedbackmomenten. Hij is in eerste instantie bedoeld voor tweedegraads leraren die een eerstegraads bevoegdheid willen halen. Het materiaal is dan ook toegesneden op vakdidactiek, al zullen studenten die belangstelling hebben voor de maatschappelijke rol van literatuur, en communicatie daarover, ook veel kunnen leren.

In deze cursus bestudeer je de nauwe relatie tussen literatuur en burgerschap van de vroegmoderne tijd tot vandaag. We onderzoeken hoe burgerschap verbeeld wordt in poëzie, theater, publieke redevoeringen, romans en andere literaire genres.
Wat betekent het om een ‘burger’ te zijn? Laat staan een ‘Nederlands staatsburger’? Voelen we ons allemaal niet meer deel van een groter, kosmopolitische wereld, waarin onderscheid tussen de verschillende wereldburgers verdwijnt?

Het is tijd om constructies van Nederlanderschap, en burgerschap, onder de loep te nemen. Literaire teksten hebben bijgedragen aan het vormgeven, onderhandelen en verspreiden van het moderne en contemporaine beeld van burgerschap en de burger.

De vraag is (1) hoe vanuit de literatuur in de brede zin van het woord een beeld ontstond van de moderne burger, en (2) hoe literaire media van boekdrukkunst en vroegmodern theater tot krant en blog aan de basis liggen van het moderne begrip van burgerschap. (3) Wat het voor het onderwijs betekent om literatuurgeschiedenis vanuit dit maatschappelijke perspectief te schrijven.

Iedere week draait om een moment in literatuur- en cultuurgeschiedenis waarin burgerschap (en de representatie van burgerschap in de Nederlandse literatuur) een belangrijke rol speelt. Aan de hand van digitale hoorcolleges en tekststudie van specifieke casussen, en begeleid door Yra van Dijk in de werkgroepen, leer je de belangrijkste momenten in de literaire ontwikkeling van burgerschap kennen. Je maakt kennis met de debatten over tolerantie in de Nederlandse republiek, met de rol van het theater in het tot stand komen van een burgerlijke publieke sfeer, met de opkomst van de celebrity anti-burger in de negentiende eeuw, en met negentiende en twintigste-eeuwse opvattingen over taken en plichten als burger met betrekking tot gender, slavernij, immigratie, en mondiale identiteit.

Toegangseisen

BA Nederlandse taal- en letterkunde / BA literatuurwetenschap / BA cultuurwetenschap / BA kunstgeschiedenis. Eventueel anders in overleg met de studiecoördinator Neerlandistiek.

Leerdoelen

Na deze cursus:

  • kun je een je een heldere uiteenzetting geven van de totstandkoming van het begrip burgerschap van 1300 tot heden aan de hand van enkele door jou geselecteerde literaire casussen.
  • kun je uitleggen welke rol literatuur heeft gespeeld in de vormgeving en verbeelding van het begrip burgerschap in de Nederlandse samenleving van de republiek tot vandaag.
  • ben je in staat om literaire teksten te interpreteren in een politieke context en daar mondeling en schriftelijk verslag van te doen.
  • kun je de maatschappelijk kwestie van burgerschap in een literaire tekst in historische en mediale context plaatsen. Je kan zelfstandig een geschikte casus selecteren en analyseren, met aandacht voor het medium en het genre.
  • ben je in staat om aan de hand van een select corpus van relevante teksten uit de Nederlandse literatuur een debat over burgerschap te faciliteren onder leerlingen van het laatste jaar VWO
  • kun je deze kennis te vertalen naar lesvoorstellen voor het schoolvak Nederlands en/of maatschappijleer waarin de thematiek van burgerschap zowel historisch als actueel ingezet wordt voor een maatschappelijk betrokken schoolvak Nederlands

Meer informatie op de website van de Universiteit Leiden.

Afbeelding: Joan Derk van der Capellen tot den Pol, door Eric Claus.