Jezuïetenpannen

Door Michiel de Vaan

Een bezinnelijke Kerstvakantie thuis was het perfecte voorwendsel om Paul Begheyns De Nederlandse Jezuïeten. Een geschiedenis in 50 voorwerpen tot me te nemen. Het is een mooi uitgevoerd boekje met kraakheldere foto’s en deskundig commentaar van een historicus die ons meeneemt naar alle hoofdstromingen en zijtakken van de Jezuïeten in Nederland tussen 1540 en nu. Ik heb weer veel geleerd. Mijn oog bleef natuurlijk hangen aan een taalkundige opmerking (p.135): “Bij grote feesten in de orde, zoals een priesterwijding, werd een ‘pan’ opgevoerd, een woord waarvan de herkomst niet duidelijk is [mijn nadruk – MdV]. Deze ‘happening’ kan het best omschreven worden als satirisch cabaret, waarvoor veel jonge jezuïeten hun talenten als tekstdichter en zanger hebben ingezet.” Begheyn heeft het hier over een gebruik uit de 20e eeuw.

Zo in de gauwigheid kon ik geen gevallen van ‘pan’ = ‘toneel’ in dbnl of WNT vinden, maar de homonymie met pan = keukenvoorwerp maakt het ook niet makkelijk. Mijn eerste gok zou zijn, dat pan een afkorting van panegyrie is. Is er iemand die dat kan bevestigen of ontkrachten? Niet ondenkbaar is trouwens, dat de afkorting in het Frans plaatsvond, en door de jezuïeten in het Nederlands werd overgenomen.

Foto: Martieda, Pixabay