Idiomen voor anderstaligen

Door Marc van Oostendorp

Dat een taal vol idiomen zit, dat je heel veel uitdrukkingen die mensen gebruiken niet letterlijk moet nemen, heb je als moedertaalspreker van zo’n taal vaak niet eens in de gaten. En als anderstalige trap je er dan in.

Ja, erin trappen, dat hadden jullie in de vorige alinea misschien nog wel herkend als idioom. Maar in de gaten hebben ook?

Moeiteloos

Vandaag promoveert Ferdy Hubers bij ons in Nijmegen op een proefschrift over de interpretatie van Nederlandse idiomen door moedertaalsprekers én door anderstaligen. Met experimenten en door enquêtes heeft Hubers achterhaald op wat voor verschillende manieren die twee groepen met idiomen omgaan. Sommige bevindingen liggen dan natuurlijk voor de hand – niet-moedertaalsprekers blijken die idiomen lastiger te vinden, al zijn de verschillen niet eens zo heel groot – maar er zijn ook genoeg nuttige, en nieuwe, bevindingen.

Het werkt ook behoorlijk wonderlijk. “De dief verborg zijn schatten, maar liep uiteindelijk tegen de lamp.” Nu jullie dit lezen ben je natuurlijk extra bedacht op idiomen, maar als je dit zinnetje buiten de context van Neerlandistiek plaatst, dan zullen de meeste moedertaalsprekers zich niet eens bewust zijn van het feit dat er ook een letterlijke interpretatie mogelijk is. Tegen de lamp lopen is een veel voorkomende idiomatische constructie en moeiteloos interpreteer je die als zodanig.

Vrucht

Je zou zeggen dat het voor anderstaligen niet nodig is om de letterlijke betekenis van de woorden te kennen: je kunt tegen de lamp lopen onthouden terwijl je geen idee hebt wat een lamp is, behalve dan dat lamp natuurlijk in zijn eentje nog veel vaker voorkomt dan tegen de lamp lopen.

Zo blijkt het niet te zijn, Hubers’ proefpersonen – sprekers van het Engels en het Duits – bleken wel degelijk baat te hebben als ze doorzagen wat een idioom betekent. Althans, idiomen die een Engels of Duits equivalent hadden vonden ze makkelijker te begrijpen – ook als de koe die in onze buurtalen bij de horens wordt gevat een stier is, met andere woorden als sommiege woorden een beetje anders zijn.

Hubers ontwierp ook een computertraining die leerders onder andere op dit soort zaken opmerkzaam maakte. Idiomen, en zeker het soort onzichtbare idiomen als ‘in de gaten hebben’ zijn vaak een beetje een ondergeschoven kindje in het vreemdetalenonderwijs, maar die training bleek wel degelijk te helpen. Hij droeg vrucht, zal ik maar zeggen.

Afbeelding: Mark Baylor, Flickr,