Moderne romantiek: mannen zijn kleuters en lastpakken

Door Marc van Oostendorp

Hoe gaat het toe in het Nederlandse boek? Veel modern letterkunde-onderzoek is sociologisch georiënteerd: het wil iets zeggen over hoe de samenleving in elkaar zit door de verbeelding van die samenleving in romans te bestuderen. Ik schreef gisteren over dergelijk onderzoek.

Het is dan enigszins vreemd dat men zich meestal beperkt tot mainstream literair werk. Veel onderzoek van de laatste jaren nam over bijvoorbeeld alle boeken op de longlist van de LIbris-lijst, en daar ontbreekt natuurlijk altijd van alles. Niet alleen werk van de randen van de literatuur, maar vooral ook talloze boeken die nog altijd door velen verslonden worden maar niet de pretentie hebben literair te zijn.

Dikke laag

Gerda van Wageningen is misschien wel de succesvolste schrijver van Nederland. In 40 jaar tijd heeft ze ruim 120 boeken geschreven heeft, ze wordt heel goed verkocht en zo mogelijk nog beter uitgeleend in openbare bibliotheken, en volgens Google is ze dan ook in de canon opgenomen. Dus ik vond dat ik toch ook eens wat van haar moest lezen.

Ik nam een eerder dit jaar verschenen boek, Citytrip, volgens de aanbiedingstekst van de uitgever een ‘moderne roman’ van de ‘koningin van het Nederlandse romantische boek’. Ik heb geen idee hoe representatief het boek is voor het oeuvre. Het is qua thematiek moderner dan ik vantevoren zou hebben gedacht, en de romantiek moet je eigenlijk als lezer zelf een beetje opsporen onder een dikke laag modern dagelijks leed. Ik heb overigens sterk de indruk dat dit de eerste bespreking is van dit boek, in ieder geval op het internet.

Gezonde dingen

In Citytrip gaat Cynthia, een vrouw van tegen de vijftig, samen met haar nieuwe vriend Jasper en hun beider kinderen een paar dagen naar Londen. Cynthia heeft twee dochters en Jasper een zoon en een dichter; alle kinderen zijn rond de twintig. Dat gaat allemaal niet zo lekker. De kinderen zien er maar weinig in dat hun ouders een nieuwe vlam hebben en bovendien ontstaan er tussen die kinderen allerlei spanningen. De dochter van Jasper, Marjet, heeft een eetstoornis; zijn zoon kan zijn handen niet thuishouden. Ondertussen is Cynthia’s vader thuis dement en onhoudbaar, zodat Cynthia voortdurend contact heeft met haar moeder en met een vriendin die de ouders kan opzoeken. Omdat Jasper al die problemen niet ziet, ontstaat er verwijdering tussen de twee jonge gelieven, zodat ze elkaar uiteindelijk een paar maanden niet zien. Aan het eind van het boek is er toch weer toenadering.

De setting is inderdaad heel modern. Als je ergens kritiek op kunt hebben in Citytrip is dat het allemaal wel heel sterk wordt aangezet. Ik geloof dat ik welook wel tien keer heb gelezen dat Marjet leed aan ecorexia, dat dit ook wel orthorexia wordt genoemd, dat het een ziekte is waarbij je tot in het absurde alleen maar gezonde dingen wil eten en dat het in die zin ook lijkt op anorexia.

Hartsvriendin

Maar Citytrip lijkt me vooral sociologisch interessant: het presenteert een wereldbeeld dat kennelijk door miljoenen Nederlanders wordt verslonden en dat dus kennelijk mainstream is. De nadruk ligt daarbij op relaties. Ook die zijn tot op zekere hoogte modern: het is volkomen vanzelfsprekend dat alle vrouwen in het boek werken of studeren, tenzij ze de pensioengerechtigde hebben bereikt. Bovendien zijn de vrouwen ook in die relaties duidelijk meer dan alleen maar willoze poppetjes, ze bepalen zelf of en onder welke voorwaarden ze met de mannen verder willen.

(Interessant vind ik dat je het boek ook vindt op sites met christelijke romans terwijl duidelijk is dat allerlei personages probleemloos ongehuwd met elkaar naar bed gaan, hoe discreet dat laatste ook wordt aangeduid.)

Het boek is vooral geslaagd als een portret van een vrouw in de veertig – de levensfase waarin je zorgen hebt over de generatie vóór en ná je. Opvallend is dat behalve Cynthia eigenlijk alle personen worden beschreven als kinderlijk en onverantwoordelijk. Dat geldt met name voor eigenlijk alle mannen, die stuk voor stuk worden beschreven als lastpakken. Het is de vader van Cynthia die dement wordt en in zijn broek poept. Minnaar Jasper heeft geen aandacht voor Cynthia’s zorgen en wil vooral zelf aandacht; er wordt zelfs expliciet gezegd dat hij zich dan gedraagt als een kleuter. Machiel, zijn zoon, gedraagt zich ook al bijzonder kinderachtig. Maar ook de meeste vrouwen zijn allemaal vooral erg van Cynthia afhankelijk; haar moeder, haar dochters. De enige andere volwassene in het hele boek is daarom eigenlijk Cynthia’s hartsvriendin Hedwig.

Plezier

Ik neem zonder enig onderzoek aan dat Van Wageningens lezerspubliek vooral uit vrouwen zal bestaan en dat een deel van het genoegen dat zij beleven aan haar boeken gelegen is in herkenning. (Dat maakt dit soort boeken ook eigenlijk geschikter dan literaire romans voor dit soort onderzoek, want in de literatuur zoeken mensen ook soms juist het vreemde en onalledaagse.) Wat dat betreft geeft dit boek dus een aardig inkijkje in de moderne man-vrouwverhouding: vrouwen zijn betrekkelijk zelfstandig en onafhankelijk, mannen zijn grote kleuters, die vooral uit zijn op seks en verzorging maar emotioneel weinig te bieden hebben.

En uiteindelijk moet dit dan ook een (‘romantisch boek’ zijn, wat mij betreft eigenlijk het onbevredigdende aspect aan Citytrip want er moet van alles voor worden omgebogen. De hopeloze liefde tussen Cynthia en Jasper moet toch weer worden opgekalefaterd en zelfs moet er een schimmige halfbroer van Jasper worden geïntroduceerd die voor Hedwig kan gaan zorgen.

Maar afgezien daarvan (en van die herhalingen van allerlei informatie) is Citytrip best een geslaagd boek. Je kunt begrijpen waarom zoveel mensen dit werk met plezier lezen, en tegelijkertijd iets leren over hoe men het leven kennelijk tegenwoordig ziet: als een mislukte citytrip.

Gerda van Wageningen. Citytrip. Utrecht: Zomer & Keuning, 2019. Bestelinformatie bij de uitgever.