Pittig

Door Marc van Oostendorp

Het goede van het woord pittig is dat ik niets weet over de herkomst ervan. Ik gebruik het in twee betekenissen:

  1. ‘gekruid’ (het eten is pittig) en
  2. ‘lastig’ (die opgave is pittig).

Ik weet dat je daarnaast ook nog over vrouwen kunt zeggen (‘een pittig meisje’), maar ik kan me niet herinneren dat ik dat ooit heb gedaan.

De etymologiebank weet bijvoorbeeld alleen te melden dat we het hebben uitgeleend aan het Fries. Als de etymologiebank het niet weet, hoe moet ik het dan wel weten? Het WNT geeft als eerste betekenis ‘Van vruchten. Van een pit voorzien. Inzonderheid: Veel pitten hebbende, vol pitten’, met als voorbeeld ‘een pittige sinaasappel’. Ik kan me voorstellen dat de betekenissen die ik wel ken hier allemaal van zijn afgeleid, maar ik had van dit gebruik van pittig nooit gehoord, dus het is niet mogelijk dat het zo in mijn hoofd zit.

Want hier is het raadsel: ik heb heel sterk het gevoel dat die verschillende betekenissen van pittig toch één woord zijn, en sterker nog dat de eigenlijke betekenis gekruid is. En dat betekenis 2 daarvan is afgeleid.

Ik bedoel: pittig is niet zoals bank. Dat laatste woord kan ‘financiële instelling’ betekenen, en ‘zitmeubel’, maar dat zijn twee woorden, twee homoniemen noem je dat. Pittig voelt meer aan als polysemie, een woord dat wat uitgebreide, verwante betekenissen heeft: ‘de post’ kan zowel verwijzen naar een stapel brieven (‘de post ligt op tafel’) als naar iemand die bij de posterijen werkt (‘is de post al geweest’), maar dat beschouw je dan toch als hetzelfde woord.

Ja, je kunt daar dus kennelijk een gevoel voor hebben, want kennis had ik er dus voor ik in het WNT keek niet van. Het gaat niet om de daadwerkelijke etymologie.

Nu is het natuurlijk ook niet zo lastig te begrijpen dat ‘gekruid’ en ‘lastig’ verwante betekenissen zijn. Pittig eten is geen makkelijk eten. Er is een bepaalde band tussen die twee.

En eigenlijk is misschien ook wel te begrijpen dat de betekenis ‘gekruid’ dan aanvoelt als de primaire. De betekenis ‘lastig’ is dan metaforisch: een pittige opgave is een opgave met pepertjes erin. Omgekeerd zou het een beetje raar zijn, van die algemene betekenis naar deze ene specifieke.