Much ado about nothing

Nultaal (33)

Door Jan Renkema

Zonder nul is er geen wiskunde. Zonder niets is er geen communicatie. Want niets in taal is niet niets, maar iets. In deze serie een verkenning van onder meer: de stilte, de spatie, de betekenis van de punt, wat er gebeurt tussen ‘navel’ en ‘truitje’, het inhoudsloze gesprek, ‘Dat hebt u mij niet horen zeggen,‘E 621’ op een verpakking en verbale reddingsvlotten. Niets?zeggend, nee: Iets!zeggend.

Dit is de laatste aflevering van Nultaal. Er zijn nog wel 77 onderwerpen, maar de leegte van de nultaal is nu wel voldoende ruimtelijk. 77? Zeker. Ik noem er 7.

  1. Katalexis. Met dank aan Marc van Oostendorp die mij deze nul-plek bood op dit platform. Als poëzieregels in dactylus staan, en de laatste lettergreep is beklemtoond, wat gebeurt er dan in het niets van de weggelaten twee onbeklemtoonde. Daar ontstaat een schwung!
  2. Diathese. Werkwoorden hebben semantische rollen. Het werkwoord geven bijvoorbeeld heeft een actor, een object en een ontvanger. Ik actor geef iets object aan jou ontvanger. Hoeveel kun je weglaten bij werkwoorden die zo’n patroon oproepen? Neem Piet kocht een cadeau. Zijn moeder was er blij mee. Waarom denken we hier dat moeder een cadeau krijgt?
  3. Jij bent – ben jij. Waarom valt die -t weg? Nergens voor nodig! Als kinderen bent jij  zeggen, klinkt het heel logisch.
  4. Symfonie 31 van Haydn werd al direct bij de première een daverend succes. Ja, door die hoornpartij misschien? Maar wat is het verschil tussen een succes en een daverend succes? Zie verder uw vakantiefolders voor andere voorbeelden van holle bijvoeglijke naamwoorden.
  5. Wat zegt de filosofie over ‘nul’. Carnap met zijn ‘Null-Dinge’ als elementen van een lege verzameling. In de roman ‘De mooie blanke armen van mevrouw Sorgedahl’ van Lars Gustafsson blikt een filosofie-professor terug op zijn leven en zegt (pag. 68): “Ik heb me soms afgevraagd wat er gebeurt met een nulhond die verdwijnt.”
  6. Hoe spreek je over iets waarover  je niet kunt spreken? Uit een rouwadvertentie: “Zal ik stil zijn, en die woordeloze alomvattende stilte haar eigen werk zelf laten doen? Ja, laat ik dat doen.”
  7. Wat zegt de literatuur over stilte. Nogmaals, die prachtige regel van Eliot! “Speech is but broken light upon the depth of the unspoken”. Of dichter bij huis: Frank Westerman, in een interview in Trouw (van 17 november 2018): “Bij het schrijven is dat wat er niet staat – de suggestie – minstens zo belangrijk als dat wat er wél staat. Daar valt de stilte. In die stilte moet het gebeuren. Soms zit ik achter mijn bureau en dan zegt mijn vrouw: ‘En, is de witregel al af?’ ”

Ja, nu volgen mijn witregels.