Maria, bron van inspiratie

Voornamendrift (36)

Door Gerrit Bloothooft en David Onland

Maria was tot 1990 de naam die het meest aan meisjes werd gegeven. Maar die, net zoals Johannes, vaak anders werd genoemd. Figuur 1 laat de populariteit van haar roepnamen zien vanaf 1940, toen nog bijna één op de tien meisjes als Maria werd aangegeven bij de burgerlijke stand. Voor 30% van die meisjes was de roepnaam toen ook daadwerkelijk Maria, met vooral Ria en Riet als verkortingen. Opvallend is dat andere roepnamen die beginnen met een M, en niet  altijd van Maria afgeleid zijn, al vroeg een substantieel deel van de roepnamen vormen, waarbij het percentage tot 1980 geleidelijk stijgt tot 70%. Bij Johannes begon die stijging pas in 1970. Het sluit aan bij de algemene observatie dat meisjesnamen gevarieerder zijn dan jongensnamen, ook in de roepnamen. Voor de categorie anders begint de roepnaam niet met een M en is ofwel afgeleid van een volgnaam (9,6% van alle vrouwen) of helemaal niet (5,4%).

Figuur 1. De populariteit van roepnamen van alle 37.387 vrouwen in het roepnamencorpus met officiële eerste voornaam Maria. M* betekent overige roepnamen die met een M beginnen, bij anders is dat niet het geval. Voor de duidelijkheid zijn de curven gebaseerd op 5-jaarlijkse gemiddelden.

Maria steekt er met kop en schouders boven uit als het gaat om het aantal verschillende roepnamen. Dat is ook te verwachten als 10% van de vrouwen in het verleden die naam kreeg, er moet toch onderscheiden worden. Tabel 1 geeft de roepnamen die ofwel van Maria zijn afgeleid, of met Maria zijn samengesteld, en zo niet in ieder geval met een M beginnen.

Tabel 1. Populairste roepnamen van vrouwen met Maria als (niet noodzakelijk eerste) officiële naam (aantal >9, totaal 37.868 vrouwen). Rood zijn namen met een M die niet af te leiden zijn van Maria.

Het aardige van namen is dat je er naar hartenlust mee kunt knutselen zolang de spelling maar een beetje acceptabel is en de naam uitgesproken kan worden. Een naam moet identificerend zijn, hoe hij geschreven wordt doet er niet zoveel toe.

De bouwstenen zijn de letters/klanken: M, a, r, i en a. Omdat ri de beklemtoonde lettergreep is leidt dat bij roepen direct tot Ria en Rie. Die roepnaam kan dan weer verkleind worden tot Rietje, en dan verkort tot Riet, soms zelfs Iet, en verlengd tot Rita (ook van Margerita); of gecombineerd met Anne tot Rianne, weer verkort tot Rian.

Als de laatste a in Maria wordt weggelaten dan krijgen we Marie, Mari, Marij – verlengd tot Marije – , Marry, het meer Engelse Mary met in uitspraak Mery.

De meeste andere vormen beginnen met Mar, en soms Mir omdat Mirjam de oorspronkelijk Hebreeuwse vorm van Maria is.  Na Mar of Mari zijn er weer veel verkleinvormen mogelijk met Maartje, Marieke en het Franse Marion, Marielle, Mariette, Marina. Daar zitten ook vormen bij die van Marinus en Martinus afgeleid zouden kunnen zijn.

Het weglaten van de  r kan ook, wat dan Mia, Miep, Mies, Maja, May, Miet, Miets, Mea, en het Franse Manon geeft.

Samenstellingen zouden met veel namen mogelijk zijn, maar we zien alleen de Franse met Marie-Anne, Marie-Jose (Marjo), Marie-Louise (Marlies, Marloes), Marie-Therese, Marleen (Marie-Helene, of van Magdalena), Marjet (Marie-Henriette of Mari-ette). Het sluit aan bij een voorkeur voor het Frans in het zuiden van het land, deze samenstellingen komen noordelijk nauwelijks voor. De enige samenstelling waarbij Maria op de tweede plaats is gezet is Rosemarie.

Om te onderzoeken of de roepnamen van Maria nog regionaal bepaald zijn staat in tabel 2 de top-20 van roepnamen voor zowel de noordelijke en zuidelijke provincies. Het aantal roepnamen is, niet verrassend, in het roepnamencorpus veel groter in het katholieke zuiden (15.995 tov 1.282). Mia is veel meer Limburgs dan noordelijk, omgekeerd is Marie met Marieke en Marietje populairder in het noorden, terwijl Marij en Mary dat juist weer in het zuiden zijn. Marja komt meer in het noorden voor, Marjo in het zuiden. De regionale voorkeuren lijken moeilijk te verklaren, meestal zal het min of meer toevallige mode zijn die door creatieve ouders wordt geïnitieerd.

Tabel 2. Top-20 van roepnamen die gekozen zijn voor Maria in de provincies Groningen, Friesland, Drenthe en Limburg, Noord-Brabant. Groen zijn roepnamen die in percentage meer dan een factor 2 verschillen tussen de regio’s.