Real men op de Ventoux

Van leesboek naar ‘luisterboek’

Door Roland de Bonth

Nadat filmproducent Hans de Wolf Nicole van Kilsdonk had benaderd voor een film die hij wilde gaan maken, nam hij in januari 2010 contact op met Bert Wagendorp. Of hij het scenario wilde schrijven voor die film, die moest gaan over vier mannen en de Mont Ventoux. Wagendorp stemde daarin toe; op 14 mei 2015 ging de film Ventoux in première.

De gelijknamige roman van Wagendorp die al in mei 2013 verscheen, kwam voort uit het werk aan dat filmscript. Zes beste vrienden – Bart, Joost, André, David, Peter en Laura – vertrekken na het behalen van hun eindexamen naar Frankrijk om daar op de racefiets de beroemde Mont Ventoux te beklimmen. Op 25 juni 1982 overlijdt – tijdens de afdaling – een van hen, de jonge dichter Peter Seegers. Dertig jaar later krijgen de vier overgebleven mannen uit de vriendengroep een uitnodiging van de naar Italië verhuisde Laura om naar Zuid-Frankrijk te komen. Ze nemen de uitnodiging aan en de bijna-vijftigers besluiten de gelegenheid aan te grijpen de berg te bedwingen.

Het boek is een commercieel succes. In 2013 kiest het tv-programma De Wereld Draait Door het tot Boek van de maand en het daaropvolgende jaar wordt het genomineerd voor de NS Publieksprijs 2014. Kees van der Pol, sinds 2004 recensent op scholieren.com, vindt dit boek uitermate geschikt voor de literatuurlijst van havo- en vwo-leerlingen, evenals Jörgen Apperloo, die er aandacht aan schenkt in Vlogboek 42.

Op de (vernieuwde) website Lezen voor de lijst is Ventoux ook terug te vinden. Het boek wordt geschikt geacht voor leerlingen van 15 tot 18 jaar en krijgt N3 als niveau-aanduiding. Bij de leesaanwijzingen wordt gezegd dat het gemakkelijk te lezen, spannend en vaak erg grappig is. Voor een minder geoefende lezer zouden de snelle tijdsprongen – tussen verhaalheden en verhaalverleden – en de vele personages een belemmering kunnen zijn: “lees dan gewoon door, je gaat het vanzelf begrijpen.” Dat is een goede tip, want in het tweede deel zijn de relaties tussen de personages duidelijk en speelt het boek zich hoofdzakelijk af in het verhaalheden, in 2012 dus.

In de eerste helft van het boek wisselt Wagendorp hoofdstukken uit het verhaalheden af met die waarin het verhaalverleden – begin jaren tachtig – centraal staat. Hans Bouman schrijft in een lovende recensie dat Wagendorp ‘’met welgekozen details (pukkel, Puch, Kreidler, Herman Kuiphof, Theo Koomen, Sjakie en de Wondersloffen, Rini Wagtmans, Nick Drake, Lynyrd Skynyrd) hun jeugdjaren tot leven” wekt. Dat geldt ongetwijfeld voor Bouman, een leeftijdgenoot van Wagendorp, en voor mij – slechts een paar jaar jonger dan de beschreven vriendengroep – maar is dat ook het geval bij adolescenten van nu? Voor hen hebben al die namen, titels en merken geen betekenis, ze roepen geen herinneringen of beelden uit het verleden op.

Toen ik het boek enkele dagen geleden uit had, vond ik het jammer dat ik niet al tijdens het lezen de namen van de voorkomende artiesten en nummers had genoteerd. Maar niet getreurd, de oplossing was eenvoudig. Ik pakte een leeg A4’tje en begon daarmee het boek regel voor regel, bladzijde voor bladzijde te scannen. Dat lijkt een duivelse klus maar omdat Wagendorp de titels van de nummers en de naam van de artiesten vanzelfsprekend met een hoofdletter schrijft, viel dat mee. Uiteindelijk lukte het me de 285 pagina’s tellende roman in minder dan een uur van kaft tot kaft door te spitten. Het leverde me een mooi lijstje op.

Bij mijn zoektocht ontdekte ik dat Wagendorp in Ventoux een enkele keer muzikanten of bands vermeldt zonder naar een specifiek nummer van hen te verwijzen. Zo spreekt het personage Joost – wanneer hij als zesjarige vanuit Amsterdam naar de Achterhoek is verhuisd – in de klas over platen van Tjallie Parker (p. 21); het is zonneklaar dat het hier gaat om de bekende altsaxofonist Charlie ‘The Bird’ Parker. Andere namen van artiesten van wie geen nummers genoemd worden, zijn Boney M (p. 40), Elvis Presley (p. 41), de Beatles (p. 45), Willem Breuker Kollektief (p. 93), Tom Petty and the Heartbreakers (p. 155) en Mumford & Sons (p. 223).

In het schema hieronder staan – in de volgorde zoals ze in Ventoux voorkomen – achtereenvolgens de naam van de artiest, de titel van het nummer, het album waarop het te vinden is en het jaar waarin dat album is verschenen. Niet door Wagendorp vermelde gegevens zijn door mij aangevuld.

Van twee nummers heb ik slechts het vermoeden dat Wagendorp ze bedoelt; ze zijn in het overzicht gecursiveerd. ‘Know Your Right’ is het eerste nummer van de A-kant van Combat Rock, zoals ‘The Celtic Soul Brothers’ dat is van Too-Rye-Ay. Het ligt voor de hand dat hoofdpersoon Bart Hoffman met dat nummer start wanneer hij die elpees op zijn draaitafel legt.

Pagina

Artiest

Nummer

Album

Jaar

p. 25

Nick Drake

Day Is Done

Five Leaves Left

1969

p. 26

Brad Mehldau Trio

Day Is Done

Day Is Done

2005

p. 40

Olivia Newton John & John Travolta

You’re The One That I Want

Grease Original Motion Picture Soundtrack

1978

p. 92

Pink Floyd

Another Brick In The Wall, Part 1

The Wall

1979

p. 103

Frank Zappa

The Torture Never Stops

Zoot Allures

1976

p. 109

Simeon ten Holt

Canto Ostinato

Canto Ostinato

1976

p. 152

Marlene Dietrich

Wenn ich mir was wünschen dürfte

1931

p. 154

Donald Fagen

The Nightfly

The Nightfly

1982

p. 154

The Clash

Know Your Right

Combat Rock

1982

p. 154

Kevin Rowland & Dexys Midnight Runners

The Celtic Soul Brothers

Too-Rye-Ay

1982

p. 155

The Police

Roxanne

Outlandos D’Amour

1978

p. 160

Kate Bush

Army Dreamers

Never For Ever

1980

p. 189

The Blues Brothers

Everybody Needs Somebody To Love

The Blues Brothers Original Soundtrack Recording

1980

p. 189

Lynyrd Skynyrd

Sweet Home Alabama

Second Helping

1974

p. 201

Lynyrd Skynyrd

Free Bird

(Pronounced ‘Leh-‘Nerd ‘Skin-‘Nerd)

1973

p. 212

Joe Jackson

Real Men

Night And Day

1982

p. 265

Tom Waits

Tom Traubert’s Blues

Asylum Years

1984

p. 285

Lynyrd Skynyrd

Tuesday’s Gone

(Pronounced ‘Leh-‘Nerd ‘Skin-‘Nerd)

1973

Hoe kun je ervoor zorgen dat door de genoemde nummers ook voor jonge lezers het verleden gaat leven of kleur krijgt? Bij historische teksten biedt een uitgebreid notenapparaat de oplossing, maar afgezien van het feit dat dit bij moderne romans niet gemakkelijk te realiseren is en bovendien niet wenselijk is, zie ik meer heil in het toevoegen van een extra informatielaag in de vorm van een afspeellijst op Spotify. In die verzameling komt dan alle muziek terecht die een schrijver in zijn boek heeft genoemd. Deze afspeellijst kan vervolgens worden gedeeld op de Facebookpagina Leraar Nederlands. Een uniforme naamgeving is dan wel onontbeerlijk om het zoeken naar dergelijke afspeellijsten te vergemakkelijken. Ik stel voor daarbij het volgende stramien te gebruiken: “LitMuz: Wagendorp, Ventoux’’.

Er zijn tal van romans waarin popmuziek of klassieke muziek voorkomt. In Ventoux dient die vooral om een tijdbeeld op te roepen, maar er zijn ook boeken waarin muziek als thema een rol speelt, zoals in Margriet de Moors De Virtuoos en Kreutzersonate en in Anna Enquists Het geheim en Contrapunt (zie hierover dit artikel van Mariëlle Polman). Juist bij die boeken zouden leerlingen aangespoord moeten worden een afspeellijst samen te stellen en te beluisteren. Wellicht dat dit bijdraagt aan een beter begrip van dat boek. En mocht dat niet het geval zijn, dan hebben ze in elk geval kennisgemaakt met en – hopelijk – genoten van muziek. Zo wordt een leesboek ook een ‘luisterboek’.

Gebruikte uitgave:

Bert Wagendorp, Ventoux (Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas Contact, 22013).

Dit bericht is geplaatst in column, Neerlandistiek voor de klas met de tags , , , , . Bookmark de permalink.

Één reactie op Real men op de Ventoux

Laat een reactie achter