Laat ook de Sixtijnse kapel even opfrissen door Banksy, anders

Door Marc van Oostendorp

Wat is er tegen hertalingen? Er ontstaat een nieuw argument op internet: die vertalingen zijn een middel voor de politiek-correcte elite om onze cultuur te vernietigen.

Ik snapte de oude argumenten al niet. Stap een willekeurige boekwinkel binnen en tel het aantal daar verkochte Nederlandse boeken die voor 1918 geschreven zijn. Wie er meer dan vijf telt, krijgt van mij een van de titels naar keuze cadeau. Er is dus geen sprake van dat een hertaling de markt voor originelen bederft. Bovendien zijn die originelen inmiddels vaak gratis toegankelijk via de DBNL.

Je kunt het betreuren dat we zo afhankelijk zijn van die hertalingen, maar zolang zelfs die niet in stapels naast de kassa liggen. is dat loze treurnis.

Maar dat is gerekend buiten een nieuwe generatie politici, die vinden dat de Nederlandse cultuur zo onbezoedeld moet blijven dat het beter is om nooit een boek open te slaan. Politici als Annabel Nanninga, fractievoorzitter van Forum voor Democratie in Amsterdam. Zij reageerde dit weekeinde aldus op een oproep van de neerlandica Michelle van Dijk om de hertaling van Van oude mensen… (pardon, Van oude menschen) uit te geven waaraan Van Dijk de afgelopen op eigen initiatief heeft gewerkt:

Interpretatie

Ik neem onmiddellijk aan dat Nanninga thuis een verzameling eerste drukken van Louis Couperus heeft staan, die ze regelmatig raadpleegt, maar niet dan nadat ze eerst zijden handschoentjes aan heeft gedaan, maar van het project van Van Dijk heeft ze kennelijk geen kennis genomen.

Ze is overigens lid van een partij waarvan de leider het nog maar onlangs een goed idee vond om een gedicht van de onlangs overleden Menno Wigman naar eigen politieke inzichten te verminken.

De vergelijking met de Sixtijnse kapel gaat namelijk mank. Wanneer deze ‘door Banksy’ zou worden ‘opgefrist’, krijg je een heel andere kapel en is de oude verdwenen. De operatie van Van Dijk is eerder te vergelijken met een restauratie: ze wil precies de tekst van Couperus toegankelijk maken, vooral voor scholieren. Het ius dan ook nog een restauratie volgens de regelen der kunst: het origineel blijft onbeschadigd bestaan.

Je kunt vast discussiëren op de manier waarop ze het doet – wat ik heb gezien vind ik respectvol en geslaagd. Ik zal zelf misschien de oorspronkelijke versie blijven lezen, maar als er één jongere door dit werk verslingerd aan Couperus raakt is het winst. En ook als volwassene kun je door zo’n hertaling, die soms natuurlijk toch ook een interpretatie is, iets zien wat je eerder niet zag.

Jongens- en meisjeskamer

Nanninga verwoordde het nog netjes in vergelijking met de Twitter-volgers die zich vervolgens bij Michelle van Dijk meldden: van oude literatuur blijf je af. En dat dan liefst zo letterlijk mogelijk. Blaas er geen stofwolken af, snijd pagina’s die nog aan elkaar vast zitten, niet los. Bescherm je cultuur door hem volkomen van alles en iedereen af te schermen, graaf er een gracht omheen en hang prikkeldraad op, zodat niemand erbij kan komen, want alleen zo hou je hem in stand. Spreek over oude schrijvers alleen met grote eerbied, gebruik ze eventueel als instrument in je politieke strijd, maar lees ze nooit.

De volgers – voor wie Nanninga natuurlijk niet verantwoordelijk is – kwamen vervolgens bij Van Dijk aankloppen met het bezwaar dat zij Couperus minder politiek correct aan het maken was, al legde niemand uit hoe zij dat dan deed. Sommige personages een kleurtje geven? Af en toe een passage inlassen waarin de afwezigheid van moskeeën in het Den Haag van het fin de siècle wordt betreurd? Alle vlees schrappen van de menu’s van de Haagse etentjes en vervangen door quinoa-recepten?

Ondertussen hoop ik dat het Van Dijk inderdaad lukt een uitgever te vinden die het wél aandurft. Ondertussen wachten we natuurlijk af welke initiatieven de Amsterdamse fractie van FvD ontplooit om de jeugd aan het lezen te krijgen. Van oude menschen (pardon, Van oude mensen) op iedere jongens- en meisjeskamer!