Grote opdrachten (7): Experimenteren met taal en taalvormen stimuleert het creatieve proces

Door Marc van Oostendorp

Deze weken bespreek ik de ‘grote opdrachten‘, dat zijn ongeveer: de grote lijnen, die de docententeams van Curriculum.nu aan het opstellen zijn voor het schoolvak Nederlands van de toekomst. Vandaag bespreek ik de laatste grote opdracht, nummer  7:

  • Experimenteren met taal en taalvormen stimuleert het creatieve proces.

Ik ben blij dat deze grote opdracht er is. In een reactie op mijn eerste stukje over de grote opdrachten schrijft Marc Kregting:

Dit dunkt me een onverhuld ideologische boodschap, die linea recta voert naar ‘het neoliberalisme’. Voor mij is creativiteit vernietigend, terwijl hier iets geambieerd wordt wat gebruikersvriendelijk is, een dolletje op maat levert, enz. Dit heet toch gewoon ‘innovatief’ en wil boven alles renderen en laten consumeren, in plaats van die fameuze ‘kritische’ burgers groot te brengen?

Misschien wordt de creativiteit in de grote opdracht inderdaad wat braaf gepresenteerd, en niet als de verwoestende natuurkracht die ze ook kan zijn, die de mens meevoert naar allerlei ideeën die volkomen buiten het maatschappelijk aanvaarde vallen, die waanzinnig zijn en daarom ook gevaarlijk – in ieder geval voor de bestaande orde, waar ze buiten treedt.

In die zin staat creativiteit natuurlijk haaks op onderwijs, want dat betekent toch ook altijd: jonge mensen inleiden in wat de mensheid op dit moment zeker denkt te weten. Onderwijs veronderstelt een zekere mate van orde, en van acceptatie van die orde. Wij volwassenen hebben uitgevonden dat de wereld zus en zo in elkaar zit, als je in de door ons geschapen wereld mee wil komen zul je dat in je hoofd laten stampen.

Toch, of daarom, is het denk ik goed dat deze opdracht er is, hoe paradoxaal ook. Natuurlijk niet om mensen ‘innovatief’ te maken, dat wil zeggen vernieuwend binnen de bestaande kaders, maar om ieder jong mens even te laten proeven aan die gevaarlijke kracht die volgens mij uiteindelijk de belangrijkste is die je kunt ontdekken.

Een mens kan, denk ik, geen gelukkig mens zijn als hij niet kan bloeien, als hij geen eigen bijdrage kan leven aan de wereld om hem heen, aan de mensen in die wereld, als hij niets kan maken, als hij alleen maar een pixel is in een computerspel, volledig bepaald door omstandigheden buiten zijn eigen wil. Een mens wil werken, maar niet in de zin van het alleen maar uitvoeren van door anderen opgedragen taken, maar door de werkelijkheid net een beetje de goede kant op te duwen.

Waarbij ieder voor zich moet zien uit te vinden wat ‘de goede kant’ is. Dát lijkt mij creativiteit.

Het is heel moeilijk om het kinderen aan te leren. Maar het is ook vreselijk belangrijk.