Change Your Mind

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer was er een vreemd programma te zien bij de publieke omroep. Er werden Nederlandse jongeren (‘millennials’) in aan het woord gelaten over ‘morele dilemma’s’. De titel van het programma: Change Your Mind.

Ja, dat is Engels, maar dat was niet het vreemde. Er zijn zoveel Nederlandse programma’s met een Engelse naam, want dat is nu eenmaal modern. Het vreemde was dat alle deelnemers er Engels in spraken.

Je kunt het programma zien als een demonstratie van hoe welbespraakt moderne Nederlanders kunnen zijn in die taal. Vrijwel iedereen komt makkelijk uit zijn woorden en blijkt in staat genuanceerde gedachten te uiten in deze vreemde taal.

Maar het programma heeft ook iets ongemakkelijks.

Waarom spreekt iedereen Engels? Natuurlijk, dat is de moedertaal van de presentator, Michael Sandel, maar waarom is hij dan de presentator? Goed, ik meen ook een paar niet-Nederlandse accenten te bespeuren en in die zin is de serie een aardige representatie van wat er in menige collegezaal gebeurt, heden ten dage. Maar waren er ook geen buitenlandse millenials te vinden die even vloeiend Nederlands spraken?

Ik bedoel dat niet als een bezwaar. Ik heb geen oordeel over wat voor programma’s de NPO wel of niet moet maken, dat mogen ze lekker zelf uitmaken. Het gaat me meer om het gevoel dat je krijgt als je dit bekijkt. Een ongemakkelijk gevoel, alsof hier iets raars gebeurt. Het is vreemd dat Nederlanders praten voor andere Nederlanders, maar dat niet doen in het Nederlands.

Nu ben ik geen millennial, maar ik ken ook geloof ik geen millennials die dat niet raar vinden. Zo snel gaan zulke sociologische verschuivingen ook niet dat de meeste Nederlanders ineens het Nederlands niet meer als hun eigen taal beschouwen. Ik heb niet kunnen vinden wat de kijkcijfers van Change Your Mind zijn, maar het lijkt me geen formule om een kijkcijfercanon te genereren.

Ik heb trouwens wel ook een echt bezwaar:: dat het allemaal zo Angelsaksisch is. De Nederlanders zijn er letterlijk te gast in een internationale wereld, die geleid wordt door een Angelsaksische professor. Ik vermoed dat zo’n programma niet snel gemaakt zal worden met pakweg een Spaanse, Nigeriaanse of Chinese filosoof. Het programma draagt bij aan een beeld van de wereld waarin je enorm internationaal bent als je je op de Engelstalige wereld richt.

Met dank aan Margot van Mulken en Lotte Jensen voor een interessante discussie.