Grote opdracht: Inzicht in je taal maakt je een betere taalgebruiker

Door Marc van Oostendorp

Je hart slaat over als ergens je ideaal door iemand anders expliciet wordt gemaakt. Je bent niet alleen! Ook andere mensen willen een wereld die lijkt op wat jij voor ogen hebt!

Het overkwam me deze week. Het ‘ontwikkelteam’ van leraren dat voor Nederlands in opdracht van het ministerie aan het discussiëren is over de inrichting van het schoolvak heeft op de website Curriculum.nu een aantal kernpunten geplaatst. Deze hebben de enigszins eigenaardige naam ‘grote opdrachten’, maar het zijn eigenlijk 10 kernpunten volgens die leraren.

Ik bladerde erdoor en ontdekte toen ineens ‘grote opdracht 4’! En daar wordt precies verwoord waar het allemaal om gaat, in het vak, in het leven!

Inzicht in je taalgebruik en je aanpak van talige activiteiten maakt je een betere taalgebruiker.
Deze grote opdracht werkt uit hoe het leergebied Nederlands bijdraagt aan het reflecteren van leerlingen op taal, hun eigen taalgebruik en aanpak van taaltaken en die van anderen, met als doel de eigen taalvaardigheid te ontwikkelen. Zo ontdekken en benutten leerlingen hun kwaliteiten en ontwikkelen ze vertrouwen in hun eigen taalvaardigheid. Leerlingen weten aan welke taaldoelen ze werken, waar ze staan ten opzichte van die doelen en hoe ze zich kunnen blijven ontwikkelen.

Krachtig en subtiel

Deze ‘grote opdracht’ is nog niet uitgewerkt (over sommige andere ‘opdrachten’ is er veel meer tekst), maar dit is heel veelbelovend. Het lijkt me een interpretatie van wat de meesterschapsteams ook al een tijdje bepleiten: dat we die belachelijke scheidslijn tussen kennis en (taal)vaardigheid opheffen. Dat je taal er beter op wordt als je begrijpt hoe ze werkt.

De mensenwereld was altijd al van taal gemaakt. Bijna alles wat we leren, bijna alles wat we zijn, bijna alles wat we willen, bijna alles wat we denken en zelfs wat we voelen, danken we aan taal. Ja, we hebben allerlei prachtige uitvindingen gedaan om elkaar te amuseren en te instrueren, maar geen ervan is zo krachtig en zo subtiel als de taal.

Belangrijkste instrument

En dus moet een mens, een goed burger, daar mee kunnen omgaan. In allerlei banen moet je goed kunnen spreken en schrijven, op alle plaatsen in het leven helpt het als je luisteren kan, en lezen. En al die dingen leer je beter als je een beetje begrijpt hoe de taal werkt.

Dat zoveel mensen met zulke halfbakken ideeën over taal rondlopen – dat ze denken dat ‘correctheid’ de enige maat is waaraan je taal kunt meten en dat die ‘correctheid’ vooral bestaat uit het volgen van een paar spellingregels –, daar verliest de samenleving iedere dag aan, want het zorgt ervoor dat mensen minder soepel, minder prettig en minder deskundig omgaan met het belangrijkste instrument dat ze hebben.

Twee taken

Een detail daarbij is dat taalgebruik en taalgebruiker niet eens de beste woorden zijn. Ze suggereren teveel dat de taal iets is dat buiten de mens bestaat, terwijl dat natuurlijk niet zo is. De taal is een eigenschap van de mens, en van de groepen waarin de mens zich organiseert. Beter worden in taal betekent: beter worden in jezelf. De taal beter begrijpen betekent: beter begrijpen hoe je zelf werkt, hoe de groepen functioneren waarin je leeft.

Het geldt ook niet alleen voor de scholieren op wie de ontwikkelteams zich richten, maar ook bijvoorbeeld voor studenten. Bijna iedere studie is een talenstudie, of zou dat moeten zijn, want in vrijwel ieder beroep moet je goed met taal kunnen omgaan. Het geldt trouwens ook al op de basisschool, en op de keper beschouwd geldt het voor het hele leven. Mens zijn betekent van allerlei dingen, maar toch minstens ook: proberen iets te snappen van wat het betekent om mens te zijn. En de taal geeft daar een sleutel toe.

Ik heb in ieder geval mijn leven in dienst gesteld van die twee taken: beter begrijpen hoe de taal werkt én steeds beter kunnen omgaan met die taal. Het is de motor achter dit blog, bijvoorbeeld: steeds meer te weten proberen te komen van taal, en steeds beter proberen daarover te schrijven en te vertellen.

Beter inzicht in je eigen taal krijgen om zo beter te worden in taal: dat lijkt me met recht een grote opdracht.