Illuster

Door Marc van Oostendorp

Attachment-1 (4)Er zijn zaken die je eenvoudigweg niet weet. Hoe je het woord illuster uitspreekt, of illustrator. Ik ben fonoloog, en daarmee een van hooguit twintig mensen die iedere dag nadenken over klanken. Maar of ik de u in die woorden nu zeg als de u in put of die in duwen?

Ik bedoel nog niet eens hoe je dat zou ‘moeten’ uitspreken als je ‘verzorgd’ zou willen spreken, wat dat ook zou moeten betekenen. Volgens Van Dale zeg je in allebei de gevallen een uu (het woordenboek gebruikt het symbool [y]), maar het is onduidelijk waar dat op gebaseerd is of waarom Van Dale daar iets over te zeggen zou moeten hebben.

Het probleem zit echter dieper. Ik kan niet duidelijk uitleggen wat ik nu zelf eigenlijk zeg, al dan niet correct. Dat wil zeggen, ik kan me best voorstellen dat ik pakweg illuuster zeg, maar ook dat ik illuster zeg. En zo ook bij illustrator, hoewel ik geloof ik wel altijd illuustreren en illuustratie zeg. (Hoewel, nu ik erover nadenk..)

Het rare daarvan is: die woorden zitten toch op de een of andere manier in mijn hoofd. Ik heb ze in mijn leven toch ook allebei gezegd, zonder dat ik het idee had dat ik niet goed wist hoe ik dit woord nu moest uitspreken. Het is pas nu ik er serieus over begin na te denken dat ik het niet goed blijk te weten weet.u

Hoe zit het nu? Heb ik een uu of een u opgeslagen ergens diep in mijn hoofd, waar illuster en illustreren hun dagen slijten? Of zit er daar op de plaats van die klinker ook echt iets vaags, iets dat niet precies gespecificeerd is. Maar hoe kan er iets vaags in je hoofd zitten? En waarom is pakweg de tweede i in gespecificeerd dan niet vaag (dat ik twijfel of dat niet de in pit is)? Dat is toch ook niet een alledaags woord?

Het heeft mogelijk iets te maken met het feit dat uu en u allebei vrij lastige klinkers zijn, waarvoor je je lippen moet ronden en tegelijkertijd je tong moet optillen – klinkers die je niet voor niet in heel veel talen, zoals het Engels, niet hebt. Maar dan nog? Waarom heb ik dan nooit precies duidelijk opgepikt hoe andere mensen die klinker uitspreken, en zelfs niet hoe ik dat zelf eigenlijk doe?