Koffies to go

Door Marc van Oostendorp

Wat is het meervoud van koffie? Bij Café Abel in Leiden weten ze het niet precies. Je kunt er je koffie meenemen, en het maakt daarbij niet uit wat voor koffie het is.

Ze hebben daar met plakletters op het raam geplakt: koffies to go. Je begrijpt wat ze bedoelen, maar er is iets vreemds mee. Misschien hebben ze om die reden op het raam ernaast geschreven Alle koffie to go.

Ze willen benadrukken dat je zowel de cappuccino als de latte macchiato meekrijgt voor een euro. Waarom wringt het dan om koffies te zeggen?

Het heeft deels te maken met to go, dat een beetje moeilijk lastig te ontleden is, maar dat me in het Nederlands een bijvoeglijk naamwoord lijkt dat je alleen kunt gebruiken in een naamwoordelijk gezegde, een predicatief adjectief, net zoiets als bekaf:

  • De man is platzak.
  • De platzakke man. [uitgesloten]
  • Deze koffie is to go.
  • De togoë koffie. [uitgesloten]
Ik lees de teksten op het raam zo, met een weggelaten is of zijn:
  • Alle koffie is to go.
  • Koffies zijn to go.
Het tweede element is dat het gebruik van koffies heel beperkt is. Je kunt niet in een koffiehuis twee koffies bestellen, omdat je het meervoud alleen gebruikt als ‘soorten koffie’. Daarom kun je alleen in een koffiewinkel terecht om twee koffies te bestellen, waarmee je bedoelt: arabica en robusta. Maar zelfs dan zeg je niet ‘mag ik twee koffies van u’, want je bedoelt er niet afgebakende soorten koffie van. Porties koffie heten niet koffies.

Iets soortgelijks geldt volgens mij voor andere predicatieve adjectieven zoals gratis:

  • Alle koffie is gratis
  • Koffies zijn gratis