Gespogen

Door Marc van Oostendorp


Groot was de opschudding toen wij hier in ons uitgewoonde redactiekantoor onlangs vernamen dat de criticus Arjan Peters in de Volkskrant Frans Kellendonk “te veel gentleman [vond] om zich de straatvechtersmentaliteit van gespogen polemist eigen te maken”.

Wat betekent dat? Het blijkt inderdaad heel moeilijk te zijn om daar antwoord op te vinden, maar op het onvolprezen Meldpunt Taal meldde iemand  wijst erop dat je door naar “een gespogen” te zoeken wel wat treffers vindt, waaronder een verhaal van Herman Brusselmans:

Ze is een gespogen type voor dit soort circus, dacht Guggenheimer.

Uit dit soort voorbeelden concludeert de melder dat het betekent ‘een uitgesproken polemist’, maar mij valt eigenlijk vooral op dat er een aantal voorbeelden zijn waarin een acteur bijvoorbeeld ‘een gespogen Tommy Lee Jones’ neerzet, en daaruit concludeer ik dat het meer betekent ‘een prototypische’ of zoiets.

Uit het feit dat Brusselmans het schrijft en sommige andere links, zou je kunnen afleiden dat het Vlaams is, maar de uitdrukking kan ook op Nederlandse websites gevonden worden.

Gelukkig kunnen we ons sinds kort voor dit soort vragen ook voegen bij het onvolprezen Dialectloket, waar je in heel veel woordenboeken van (Vlaamse) dialecten tegelijkertijd te zoeken. Daaruit blijkt dat het woord in ieder geval is opgetekend in het Kortrijks woordenboek van Debrabandere:

Gespogen [gə’spo:gən], bn. < volt. dw. van spujen. 't Es zijn vader gespogen (minder vaak: gespuuj(d)) < Fr. c'est son père craché: hij is sprekend zijn vader.

Het is wel weer net wat anders, maar komt toch dicht genoeg bij onze hypothetische betekenis in de buurt. De vraag is dan wel hoe de toch door en door Nederlandse columnist Arjan Peters bij die uitdrukking komt. Gelukkig is daarvoor tegenwoordig Twitter:

Ergens in Noord-Holland heeft iemand dus iets bedacht dat sterk lijkt op een Vlaamse uitdrukking. Het Noord-Hollands is gespogen Vlaams.