Finansjering

Door Marc van Oostendorp

De taal borrelt. Je komt als enkel indidu oren en ogen tekort en daarom kun je als onderzoeker die geïnteresseerd is in de taal nu eigenlijk niet zonder Twitter, dat je berichten stuurt als:

Het zei mij dus niets, het was mij nooit eerder opgevallen, maar gelukkig zijn er andere Twitteraars. En het gelukkigst van alles is dat de taalkundige Dirk Bakker op Twitter zit, onder zijn anagroniem Drabkikker.  Die had binnen de kortste keren enkele overtuigende voorbeelden van YouTube gehaald. Bijvoorbeeld bij deze meneer (ongeveer op 5 minuten en 10 seconden):


Of bij deze (na ongeveer 10 seconden):

Of, bij dit meisje (op 1 minuut 33; een taalverandering wordt nooit wat wanneer ze niet wordt aangehangen door meisjes, daar is de gehele taalwetenschap het wel over eens):


In de laatste twee voorbeelden is de beklemtoonde klinker ook eerder een e dan een i: het is alsof de sprekers financiëring zeggen.

Wat is er aan de hand? Een ie kan vrij makkelijk samensmelten met een voorafgaande s, en wordt dan tot één klank, een klank die we schrijven als sj (sosjaal; het fonetische symbool is [ʃ]). Die sj is een compromis tussen de s, die je maakt met het puntje van je tong vrij ver naar voor op het verhemelte, achter de tanden. De ie maak je door – óók met de voorkant van de tong – een vernauwing te maken, ook bij je verhemelte, maar met iets meer naar achter. Voel maar: zeg een paar keer sie sie sie: je tong maakt een beweginkje naar achteren.

De sj is nu een s die je maakt op de plaats van de ie: wanneer je sjie sjie sjie zegt, maak je die plaats niet meer. Finanʃiering is makkelijker te zeggen dan finansiering.

Maar waarom dan die e? Dirk Bakker veronderstelt dat het iets te maken heeft met financieel, maar ik denk dat ook een andere verklaring mogelijk is: in sjie zitten de klanken weer wat te veel op elkaar, en we vermijden die combinatie in het Nederlands dan ook: er is wel sjezen, sjouwen, sjaggerijnig, maar er zijn geen woorden die beginnen met sjie, behalve duidelijk als leenwoord herkenbare woorden als sjiiet. En dus verandert de ie een klein beetje in een ee: zelfde plaats in de mond, maar met de tong iets lager, de klank die het dichtst bij de oorspronkelijke klank ligt, en die dus met de kleinste tongacrobatiek het grootste verschil maakt.

Met dank aan de onvolprezen, onvervalste en onvermoeibare Dirk Bakker (‘Drabkikker’) voor de fragmenten. Lees ook zijn eigen weblog.