‘Dames Spaghetti Top’

Door Marc van Oostendorp

Afb. 1: Dames spaghetti top
Gisteren ging ik naar de supermarkt met een Italiaanse collega die interesse heeft voor het woord spaghetti in het Nederlands. 
We hadden geluk: we kwamen voorbij een vestiging van Zeeman die adverteerde met een “dames spaghetti top” (afb. 1) Mijn boodschappengezel bleek niet te kunnen raden waar het over ging, terwijl ik daar meteen wel een idee over had: de dunne bandjes die over de schouder liepen lijken op spaghetti. 
Het woord spaghetti top blijkt in de textielwereld heel gebruikelijk te zijn. Alle mogelijke bedrijven hebben er een in hun assortiment, al spellen sommigen het als spaghettitop. Dezelfde metafoor wordt kennelijk ook gebruikt in het Engels (spaghetti strap) en het Duits (Spaghettiträger).

Wirwar

Nu houdt de Italiaanse in kwestie niet alleen van het woord spaghetti, maar ook van Facebook. Ze plaatste de foto daarop en al snel regende het reacties. Ook andere Italianen bleken niet meteen te begrijpen waar dat woord spaghetti op wees – ze gebruiken het zelf kennelijk niet makkelijk als metafoor.

De Leidse taalkundige Bobby Ruijgrok plaatste aan de andere kant een link naar een nieuwsbericht van gisteren waarin spaghetti op nog een andere manier wordt gebruikt:

De NS rijdt dit weekend met een aangepaste dienstregeling rondom Utrecht Centraal. ProRail is bezig met werkzaamheden om “de spaghetti rond station Utrecht te ontwarren”. Met de spaghetti bedoelt ProRail de wirwar van sporen en wissels rond het station.

Die tweede metaforische betekenis van wirwar komt vaker voor, vaak in combinatie met een bord, ook al meent de schrijver van dit nieuwsbericht kennelijk dat hij moet worden uitgelegd. Van alles en nog wat blijkt Nederlanders te kunnen doen denken aan een bord spaghetti: geschiedenis, vrouwen en mijn carrière bijvoorbeeld.

Geen reet

Hoe zit het intussen met de andere pasta’s in de Nederlandse taal? In mijn herinnering had je er lange tijd in Nederland slechts één andere: wat wij macaroni noemen. Die doet het alleen veel minder goed in de beeldspraak, al kwam hij eergisteren voor in een nogal eigenaardige metafoor in een sportcolumn:

Je ziet het bij oorlogsveteranen ook wel eens: te veel uiteengereten lijken en rondslingerende ledematen gezien, te veel kameraden als een bord macaroni bolognese tegen muren zien spatten. Dan kan het je op zeker moment geen reet meer schelen allemaal.

Ik liet de zin aan de Italiaanse zien, maar toen vroeg ze me wat het betekende en stond ik met mijn mond vol tanden. Hoe vertaal je macaroni bolognese in het Italiaans? Macaroni kennen ze er niet, en bolognese-saus wordt alleen in Bologna gemaakt, en daar dan alleen met tagliatelle gegeten.

De Nederlandse taal gaat zo met de Italiaanse streekkeuken aan de haal.