Hoorcolleges geven is discriminatie

Door Marc van Oostendorp


Ik heb me laten overtuigen door de wetenschap: ik wil geen klassieke hoorcolleges meer geven. Ze zijn verspilde tijd en moeite, je bent als docent alleen maar bezig urenlang alles voor te bereiden en ze maken het de studenten alleen maar moeilijker om de stof te onthouden. In het beste geval zijn ze alleen maar amusant, en hopelijk niet al te schadelijk.

Dat blijkt in ieder geval uit een artikel dat deze maand verscheen in het prestigieuze wetenschappelijke tijdschrift PNAS. Dit artikel bevat een omvangrijke zogeheten meta-analyse: 225 eerder verschenen wetenschappelijke publicaties over het effect van onderwijs  worden met elkaar vergeleken, zodat er één grote statistiek kan worden gedaan op basis van heel veel gegevens. Het gaat over wis- en natuurwetenschappen, maar ik neem aan dat dit niet veel verschil maakt.

De resultaten laten weinig aan de verbeelding over: studenten die alleen mogen luisteren naar een docent hebben veel meer kans om te zakken voor een tentamen dan studenten die tijdens het college actief meedoen. In een interview in het tijdschrift Wired zegt een van de auteurs dat hun onderzoek voor het onderwijs betekent wat een Amerikaans rapport over roken en gezondheid uit 1964 voor het roken betekende: het definitieve inzicht wat goed is voor de mens en wat niet. En een keerpunt.


Je leert dingen aantoonbaar veel beter, zeggen de onderzoekers, wanneer je actief leert: wanneer je in de klas opdrachten moet maken, of moet discussiëren. Het maakt niet eens zoveel uit welke methode je kiest: wanneer de student maar gedwongen wordt zelf na te denken en met zijn medestudenten samen te werken. Studenten die op deze manier leren halen significant hogere cijfers en slagen (daardoor) ook vaker dan hun arme collega’s die in de studiebankjes hangen. (Het onderzoek gaat over wiskunde, natuurwetenschappen en techniek, maar er zijn weinig redenen om te denken dat het voor andere vakken anders zou liggen.)

Bovendien, zeggen de onderzoekers, hebben studenten uit minderheidsgroeperingen relatief nog meer voordeel bij actief leren dan studenten uit welgestelde, hoogopgeleide milieus. Hoorcolleges geven is in die zin discriminatie: de studenten die door hun sociale achtergrond beter geëquipeerd zijn om zelf dit soort dingen te begrijpen, worden erdoor bevoordeeld.

Mij overtuigt dat, ik kan niet anders zeggen dan dat ik denk dat ik inderdaad naar aanleiding van dit onderzoek mijn praktijk ga veranderen. Dit collegejaar heb ik nog een college gegeven waarvoor in eerdere jaren slechts tussen de vijf en de tien studenten kwamen opdagen, maar nu ineens dertig. Ik was daar niet goed op voorbereid en heb toen een heleboel interactie laten varen, omdat ik niet wist hoe ik het met een hele klas moest organiseren. De studenten klaagden na afloop dat ze het college te makkelijk vonden (dat was nog nooit gebeurd). Tegelijkertijd hebben ze denk ik minder geleerd dan voorheen.

Zo doe ik het niet meer, ik ga nooit meer een college geven zonder de studenten erbij te betrekken. Hoe ik dat doe als ik ineens voor een zaal met vijfhonderd studenten sta, zullen we dan wel weer zien, maar ik heb het bericht begrepen. HOORCOLLEGES BRENGEN U EN ANDEREN ERNSTIGE SCHADE TOE.