Oude arme mensen hebben een vreselijk accent

Door Marc van Oostendorp


Leven is oordelen. De hele dag is de mens bezig om zo’n beetje alle aspecten van andere mensen aan esthetische keuring te onderwerpen: hun kleding, hun haardracht, hun nieuwe tas, hun kinderen, hun auto. En ook hun taal. Wie spreekt er mooi Nederlands? Hoe kun je dat bepalen? Wat voor criteria gebruiken mensen in het dagelijks leven?

Een wetenschappelijk artikel dat ‘De schoonheid van taal‘ heet, dat kan een mens niet lang ongelezen laten. Het is geschreven door Britt Latour, Roeland van Hout en Stefan Grondelaers. staat in het nieuwste nummer van Taal en Tongval.

Uit hun onderzoek blijkt dat Nederlanders uit alle regio’s het wel zo’n beetje eens zijn over wat er mooi Nederlands is: de manier waarop hartelijke, hoogopgeleide leidinggevenden spreken.

De onderzoekers legden proefpersonen uit verschillende plaatsen in Nederland geluidsfragmenten voor van sprekers uit dezelfde en uit andere plaatsen. Vervolgens werd hun gevraagd hoe ‘mooi’ de spreker sprak, en daarnaast moesten ze de persoon van de spreker beoordelen: hoe energiek was hij? Hoe spontaan? Hoe hartelijk en hoe intelligent? Sprak hij als een rechter of een diplomaat?

De onderzoekers verdeelden die laatste vragen in twee categoriën: vragen naar de aantrekkelijkheid van de persoon (dat gaat dus over diens energie en spontaniteit), en vragen over diens status (dat gaat over diens mogelijke beroep en opleiding).

Vervolgens bleek dat het antwoord op de vraag hoe mooi de taal was, de meest informatieve was. Hoe mooi je iemands taal vindt blijkt een heel sterke relatie te vertonen met hoe aantrekkelijk je de persoon vindt én hoe hoog je diens plaats op de maatschappelijke ladder inschat. Dit gold voor proefpersonen uit de twee regio’s die werden onderzocht (Limburg en de Randstad) in ongeveer gelijke mate.

Het onderzoek geeft daarmee nieuw bewijs voor de stelling dat de schoonheid van een accent weinig te maken heeft met enig aspect van dat accent zelf. Het is altijd een projectie van de veronderstelde eigenschappen van de sprekers van die taal. Jonge, knappe, rijke mensen spreken prachtig; oude, lelijke, arme mensen hebben een vreselijk accent.