Onteren

Door Marc van Oostendorp

Ik heb de afgelopen dagen op kosten van de Italiaanse belastingbetaler (en nu niet zeggen: hij bestaat) een aantal lezingen gegeven in Verona, en een ervan ging over de woorden onteren en oneindig.

Wat is er aan de hand? Beide woorden bestaan uit een voorvoegsel (ont, on), een stam (eer, eind) en een achtevoegsel (en, ig). Er is een belangrijk verschil: onteren is een verbuiging met –en van de stam onteer (het voorvoegsel zit als het ware dieper dan het achtervoegsel) en oneindig is de ontkenning van eindig (het achtervoegsel zit dieper dan het voorvoegsel).

Er is echter ook een overeenkomst, die te maken heeft met lettergrepen.
In beide woorden gaan de lettergrepen niet over de grens van voorvoegsel en stam heen. Je zegt niet o-neindig, maar on-eindig, niet on-teren, maar ont-eren. Aan de andere kant gaan lettergrepen wel gemakkelijk over de grens tussen stam en achtervoegsel heen: onein-dig, niet oneind-ig, onte-ren, niet onteer-en.

Waarom is dat zo? De kern van een lettergreep is de klinker: iedere Nederlandse lettergreep heeft er een, terwijl niet iedere lettergreep een medeklinker heeft (zie de eerste lettergrepen van atoom, energie, iedereen, olifant, ulevel). Die klinker bepaalt dus de lettergreep, en medeklinkers mogen er alleen staan als ze in precies hetzelfde woord staan als de klinker.

De klinker ei in oneindig komt voor in de deelwoorden eind, eindig, oneindig. De n die eraan voorafgaat staat alleen in de laatste, en mag daarom niet samen met ei in een lettergreep staan.

De i in oneindig komt voor in de deelwooden eindig en oneindig. De d die eraan voorafgaat staat ook in allebei die woorden en mag daarom ook in dezelfde lettergreep staan.

De eerste e van onteren staat in de deelwoorden eer, onteer en onteren. De komt alleen in de laatste twee woorden voor, en mag daarom geen lettergreep met die eerstee vormen.

De laatste e komt alleen voor in het woord onteren. De r staat natuurlijk ook in dat woord en mag daarom een lettergreep met de e vormen.

Voor deze belangirijke informatie heeft de Italiaanse belastingbetaler duur moeten betalen, maar jullie geef ik hem gratis. Boffen jullie even!