Wie zit er ook alweer fout?

Door Marc van Oostendorp

De laatste weken zijn er wat mensen op Meldpunt taal die elkaar hebben gevonden in het woord alweer. Dat wordt volgens hen ‘steeds vaker’ (alles wat fout is, gebeurt steeds vaker, dat is een bekende wet in het menselijk bestaan) verkeerd gebruik van gemaakt:

wat een heerlijk gevoel geeft me dit dat er ook andere mensen zijn die zich daaraan storen. Ik schreef er eerder al over in 2010. Het geschreven stukje is te vinden als u op trefwoord “alweer” zoekt. Ik hoor dit IEDEREEN fout doen: Arsenal staat alweer met 1-0 achter. Eh..dat doet lijken alsof Arsenal ELKE wedstrijd met 1-0 achter staat. Enzovoorts. 

Wat is hier aan de hand?
Inderdaad staat in Van Dale (ik heb gezocht in de betaalde versie) alleen de betekenis die de melder als de juiste aanwijst: “(versterking van) weer; synoniem: nogmaals, opnieuw“.
Maar je kunt in het woordenboek zelf ook alweer te vinden in de gewraakte betekenis, in voorbeeldzinnen, bijvoorbeeld bij omzwaaien:

Eerst deed hij rechten, maar na een jaar is hij omgezwaaid en nu doet hij alweer zes jaar politicologie

Waarmee Van Dale natuurlijk niet bedoelt dat hij ‘nogmaals’ of ‘opnieuw’ politicologie doet; er is geen enkele suggestie dat hij dat eerder heeft gedaan.

In het elektronische WNT kan ik alweer vreemd genoeg helemaal niet vinden. Taaladvies.net gaat alleen in op een bijzonder geval (‘ook al weer’). De meest informatieve bron blijkt Onze Taal  die zegt dat alweer ‘inmiddels’ kan betekenen, met de connotatie ‘de tijd is ongemerkt snel voorbij gegaan’. Inmiddels is geloof ik niet precies het juiste woord (Arsenal staat inmiddels met 1-0 achter betekent net wat anders), maar dat van die connotatie lijkt me wel juist aangevoeld. Ik denk dat dit de bijdrage is van al (en met name van dat ‘tegen de wens in’).

Het lijkt me in ieder geval ook al vrij oud. In Delpher vond ik in ieder geval een vindplaats uit 1900. Het volgende bericht komt uit De locomotief: Samarangsch handels- en advertentie-blad; en ik heb niet heel intensief gezocht, dus het zou me niet verbazen wanneer je oudere vindplaatsen kunt vinden:

Waar een openbaar middel van vervoer is, mag geen rijtuig in rekening gebracht worden en de griffier, die een vigelantie opschreef omdat hij met de omnibus een half uur te laat op de zitting zou komen, kreeg de mededeeling, dat de kantonrechter voortaan de zitting een drie kwartier later zou moeten houden. Dat was alweer zooveel gewonnen.

Het lijkt me dat in deze andere betekenis alweer eerder een versterking is van al, bijvoorbeeld in de betekenis ‘ter aanduiding dat wat gezegd wordt plaatsvindt of althans begonnen is op het moment van het spreken (of op het moment waarop men zich in gedachten verplaatst)’ of ‘tegen verwachting of wens’. Overigens zit de associatie dat de tijd zo snel gaat in dit voorbeeld nu weer niet.

Bovendien is er, lijkt mij een verschil in accentuering tussen de twee woorden. De melder hierboven heeft naar mijn gevoel geen gelijk als hij zegt dat ‘Arsenal staat alweer met 1-0 achter’ suggereert dat dit Arsenal vaker overkomt. In zo’n geval zou je zeggen ‘Arsenal staat alwéér met 1-0 achter’, met een duidelijk accent op weer. Alhoewel je zou kunnen denken dat dit een aanduiding is dat je in het eerste geval te maken hebt met twee woorden (‘al weer’) en in het tweede met één (‘alweer’), zoals Taaladvies.net denkt, zie ik in dat geval niet zo goed wat de individuele bijdrage is van de woorden al en weer. Het lijkt mij dat je in beide gevallen te maken hebt met één woord, zij het een met een wat andere klemtoon.