Wie bedenkt de beste nieuwe taalregel van 2013?

Door Marc van Oostendorp

Ook dit jaar schrijft het elektronisch tijdschrift voor de neerlandistiek Neder-L weer een prijsvraag uit voor de beste nieuwe taalregel van het jaar. Het Nederlands is namelijk nog lang niet af: er zijn nog allerlei punten waarop de ene Nederlandstalige dit zegt en de ander dat, terwijl niemand kan vertellen welk van de twee nu de juiste is, simpelweg omdat nog nooit iemand zich over de kwestie heeft uitgesproken.
Daar moet verandering in komen. Het Nederlands moet helemaal dichtgetimmerd worden, liefst met zo ingewikkeld mogelijke regels. Want met die nieuwe regels hopen wij twee vliegen in één klap te slaan. Niet alleen wordt de gewone taalgebruiker geholpen bij allerlei nieuwe taalproblemen, ook zorgen we ervoor dat het zo moeilijk wordt om correct Nederlands te spreken of schrijven, dat onbevoegden het wel uit hun hoofd zullen laten om zulks voortaan te doen.

Vorig jaar zijn we met de wedstrijd van start gegaan. De jury gaf toen onder meer het volgende voorbeeld van een nieuwe taalregel:

Aangezien eerlijk gezegd commentaar geeft op hetgeen de spreker zegt, dient het aan het einde van de zin te staan. Ik heb daar eerlijk gezegd geen zin in wordt door de meeste naslagwerken afgekeurd omdat het berust op een denkfout: het zegt immers dat alleen het (non-)zinsdeel ‘Ik heb daar’ eerlijk gezegd is. Bedoeld wordt duidelijk: Ik heb daar geen zin in, eerlijk gezegd. (Om eerlijk te zijn dient daarentegen juist aan het begin van de zin te staan: Om eerlijk te zijn heb ik daar geen zin in, niet Ik heb daar om eerlijk te zijn geen zin in.)

 Uit de spannende competitie die volgde kwam een duidelijke winnaar naar voren: Kobie van Kriekens heldere en nuttige regel over het gebruik van het lastige woordje niemand:

Het woord niemand mag niet als agens worden gebruikt in een zin omdat dit woord de aanwezigheid van een handelende/denkende/percipiërende entiteit uitsluit. Alleen iemand kan handelen, denken en percipiëren en dientengevolge ook agens zijn. De volgende zin is volgens deze nieuwe regel dus incorrect:
 – Niemand trapte de bal het water in.
 In een correcte variant wordt de zin lijdend, blijft de agens impliciet en wordt het negatie-element niet gebruikt:
 – De bal werd het water niet in getrapt.
 Het woord niemand mag nog wel worden gebruikt in zinnen waarin het niet als agens fungeert:
 – Hij ontmoette niemand op de bijeenkomst.
– Het is voor niemand leuk om ontslag te krijgen.
– Niemand is gestorven

Beide regels zijn opgenomen in het Neder-L Stijlboek dat de eindredactie zeer streng hanteert en ze zijn het afgelopen jaar dan ook geen van beiden overtreden. Bovendien proberen we onze invloed aan te wenden om ook andere organisaties ervan te overtuigen dat het beter is wanneer dit soort zaken goed geregeld zijn. Het is toch jammer als er lezers weglopen omdat ze zich ergeren aan een verkeerd geplaatst eerlijk gezegd of een tegen de logica indruisend niemand.

Maar hiermee is het Nederlands natuurlijk nog lang niet klaar. Het kan allemaal nog veel helderder en wetenschappelijker verantwoorder. Vandaar dat wij ook dit jaar een wedstrijd uitschrijven: wie bedenkt de beste nieuwe taalregel van het jaar 2013? Inzendingen kunnen tot maandagmiddag 21 oktober 2013 geplaatst worden in het reactieveld hieronder. De uitslag zal op 22 oktober bekend worden gemaakt in dit elektronische tijdschrift.