Wat betekent ‘spectaculair’?

Door Marc van Oostendorp

Hoe staat het er eigenlijk voor met de taal van de Italiaanse tv? Ja, dat wilt u natuurlijk graag weten! Ik ga het voor u onthullen.

In Taalpost – drie keer per week gratis het laatste taalnieuws op uw digitale mat! – van vrijdag wilde ik aandacht besteden aan een rapport dat de Italiaanse Accademia della Crusca aan deze brandende kwestie had besteed. Het rapport is nog niet online, voor zover ik kan zien, maar op gezag van een Italiaanse internetkrant schreef ik het volgende:

(1) De taal van de Italiaanse tv is veel te spectaculair geworden en is daarmee afgedwaald van de omgangstaal, menen taalkundigen.

Kunt u het woord spotten waarover ik vervolgens uitgebreid heb gecorrespondeerd met de Taaladviesdienst, die de Taalpost altijd corrigeert, voordat deze zin de deur uit mocht?
Het gaat om spectaculair. De dienst stelde voor de zin te veranderen in:

(2) De taal van de Italiaanse tv is te overdreven en gekunsteld geworden en is daarmee afgedreven van de gewone omgangstaal.

Dat is niet wat de Accademia vindt. Ik geloof dat het die Italiaanse geleerden niet kan schelen hoe overdreven of gekunsteld de taal van de tv is – en de taal op de tv is ook niet overdrevener of gekunstelder dan elders. Het woord overdreven geeft geloof ik wel een nuance van wat er bedoeld wordt. Een nog beter woord is geloof ik, achteraf (Taalpost ligt al bij de abonnees in de elektronische brievenbus en ik heb geen zin om al die nummers een voor een terug te halen), schreeuwerig.

De klacht wordt geloof ik ook wel in Nederland gehoord: het weer vandaag is niet lekker, maar fantastisch; een politicus die een foutje maakt is onhoudbaar en een crimineel. Het is op zich een interessant verschijnsel dat eerder serieuze studie waard is dan alleen maar wat klachten. Maar de klacht is dus niet dat de taal ‘gekunsteld’ is.

Het vreemde is: ik vind te spectaculair een goed woord om dat uit te drukken, maar mijn corrector vond dat dus niet (‘wat is nou spectaculaire taal’). Zij vond dat je spectaculair alleen kon gebruiken voor iets positiefs. Ik beslechtte de strijd uiteindelijk door van het internet wat citaten te plukken waarin spectaculair inderdaad in deze (negatieve) betekenis gebruikt werd. Bijvoorbeeld van Wikipedia:

De Engelse muziekcriticus Ernest Newman omschreef dit werk als muziek waarbij iemand niet bij wil sterven of ontwaken: “Te spectaculair, te briljant verlicht, te vol van praal van de massa; terwijl dit een reis is die iedereen alleen en rustig maken moet”.

Dus lieten we de tekst zo staan zoals ik hem had geschreven. Maar ik zit nu in mijn maag met een andere verandering die nu ook niet is doorgevoerd. In mijn zin in (1) staat veel te spectaculair’, en dat veel te  is nu ook blijven staan.

En ik vraag me af of dit niet wat overdreven en gekunsteld is.