Nachtouder

Al bijna vier jaar schrijft de Nederlandse hoofdredacteur van Van Dale, Ton den Boon, vrijwel iedere dag een stukje op zijn weblog met steeds een nieuw ‘woord van de dag’. Die woorden komen meestal uit de krant, maar inhoudelijk uit alle domeinen van het leven, al meen ik wel een lichte voorkeur voor de financiële sector te bespeuren. Aan de andere kant is die sector natuurlijk ook al vier jaar uitgebreid in het nieuws.

Het zijn vast niet allemaal blijvertjes, maar vaak wel woorden waar een verhaal aan zit; de afgelopen dagen kwamen bijvoorbeeld suikerarrangement, nivelleringsfeestje en spermalamp voorbij. Ik lees het weblog bijna iedere dag en verbaas me dan over het scherpe oog van Den Boon – hoe vist hij er iedere dag toch weer een nieuw woord uit de krant? (De Groningse hoogleraar Jack Hoeksema lukt het hooguit een keer per week.)

Uit al die woorden mogen internetstemmers een keer per jaar bij Van Dale een woord van het jaar kiezen. Maar deze week ging het ineens andersom: Den Boon merkte dat bij die jaarverkiezing het woord nachtouder was aangemeld, en verklaarde dat nu tot woord van de dag.

Waar Den Boon niet zozeer op ingaat: nachtouder is een echt twitterwoord, een woord dat zijn bestaansrecht eigenlijk vooral verdient aan sociale netwerksites, vooral aan Twitter. Het woord verwijst naar ouders die ’s nachts op zijn om voor hun kleine kinderen te zorgen. Dat betekent dat het weliswaar een nieuw woord is, maar verwijst naar iets wat, anders dan de meeste nieuwe woorden als nivelleringsfeestjes en spermalampen, oeroud is.

Zo’n tien jaar geleden zou een dergelijk woord waarschijnlijk niet op de radar van een woordenboekmaker komen. Het feit dat jonge ouders ’s nachts op moeten is geen groot maatschappelijk probleem en zelfs voor de betrokkenen geen drijvende factor. Kranten en tijdschriften zullen er dus niet snel over schrijven.

Sterker nog: in het ouderwetse verkeer (mondeling, in brieven of eventueel e-mails) zullen ouders ook niet zo snel over dat nachtelijke ongemak beginnen. Maar dankzij Twitter kan iemand die nu ’s nachts op moet vanwege een luier, of borstvoeding, of een krampje, dat even melden op Twitter, en zien dat er – eventueel zelfs onbekende – lotgenoten zijn.

Het begrip ‘nachtouder’ is dus al zo oud als de mensheid, maar pas dankzij Twitter heeft het zin om het min of meer in het openbaar te gebruiken. De opkomst van het woord – wie weet lukt het nog wel om het tot het woord van het jaar te maken – laat dus niet iets zien over de veranderende wereld of samenleving, en ook niet over nieuwe woordvormingsmogelijkheden van de taal, maar van cruciaal nieuwe vormen van taalgebruik.

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in geen categorie met de tags . Bookmark de permalink.