Schrijfwijzer (6): Niet bijgewerkt

Is het verstandig de nieuwe Schrijfwijzer aan uw zestienjarige nichtje cadeau te doen voor haar verjaardag? Alleen wanneer ze een buitengewone belangstelling heeft voor de Nederlandse geschiedenis van de afgelopen dertig jaar, want anders zal ze veel voorbeelden niet kunnen begrijpen.

Zo legt het boek anno 2012 uit dat er variatie is in woordenboeken aan de hand van vier definities van het begrip hollanditis – een woord dat een Amerikaanse generaal in de jaren tachtig introduceerde om de Nederlandse onwil te karakteriseren om kernwapens te plaatsen. Zal er iemand zijn onder de veertig die dat een leuk, aansprekend voorbeeld vindt? Op dezelfde pagina (196) gaat het over een troonrede waarin de zinsnede Het land is schoner geworden, met name lucht en water. Die zin stamt uit 1988. (De formulering was ook net iets anders: “Het land is de afgelopen jaren schoner geworden. Dat geldt met name voor lucht en water.”)

Zo staat het boek vol voorbeelden uit vervlogen tijden. Een titel van een tv-programma? Nova (p. 358). Een voorbeeld van een Engelstalige reclameslogan in Nederland? If straws could talk (p. 177).

En misschien is dat ook niet erg, want de Schrijfwijzer lijkt niet in de eerste plaats voor jongeren bedoeld. Het is geen advies voor deze tijd, het is advies voor vroeger. Het wil misschien geen nieuwe markten aanboren, maar alleen de bestaande aanhang een nieuwe update geven.

Dat legt Renkema ook zelf uit in zijn voorwoord:

Ach nee, laat ik eerlijk zijn: ik wilde nog een keer – maar dan beter en eigentijdser – alles opschrijven wat ik belangrijk vind voor het schrijven van goede teksten (ook opdat ik het zelf niet vergeet).

Het is jammer dat de schrijver zijn taak zo heeft opgevat. Veel lezers zijn – neem ik aan – in de veronderstelling dat de Schrijfwijzer een naslagwerk is dat objectieve informatie geeft en niet een proeve van wat Jan Renkema toevallig wel of niet belangrijk vindt voor het schrijven van goede teksten. Veel kopers zullen denken dat ze een tekst krijgen met moderne adviezen voor de huidige tijd – niet een nieuwe druk waarin de schrijver bestaand materiaal nog één keer op een rijtje zet.