Hoe zeg je Brueghel? En hoe schrijf je het?

Door Marc van Oostendorp 

Ik heb weleens een Italiaan ontmoet die vond dat Nederlanders de naam Bruegel verkeerd uitspreken. Dat hoort natuurlijk [bru:ɡɛl] te zijn, met de ue van broer. We praatten daar even over door en bedachten toen samen dat Engelstaligen vaak [brɔɪɡl̩] zeggen. Toen ontstond er alsnog verbroedering tussen het noorden en zuiden van de eurozone over zulke Britse eigenaardigheid.

Want hoe valt die [ɔɪ] te verklaren? Het is een manier waarom Engelstaligen natuurlijk de Duitse [eu] nadoen – wanneer ze bijvoorbeeld Schadenfreude zeggen –, maar Bruegel is natuurlijk geen Duitse naam en voor zover ik kan nagaan heeft de familie zijn naam nooit als zodanig geschreven.

Het ingewikkelde is: wij zouden natuurlijk die naam juist wel zo schrijven, want we zeggen [brøɣəl].

Bovendien zijn er in ons land geen mensen meer die (van) Brueg(h)el heten, zo blijkt uit de Nederlandse Familienamendatabank. De naam Van Breugel komt nog wel voor; en ook de plaatsnaam schrijven we inmiddels als (Son en) Breugel.

Het is dus net alsof er het volgende gebeurd is: de Engelsen hebben de gemoderniseerde spelling van de naam genomen en spreken deze uit alsof het een Duitse naam was.

Er is nog iets eigenaardigs met de naam en dat is dat de h volgens Wikipedia door Pieter de Oude in 1559 verwijderd is. Voor die tijd signeerde hij met Brueghel, na die tijd met Bruegel. Niet alleen kan ik nergens vinden waarom hij dat gedaan heeft, ik zie zelfs niet dat iemand zich daar ooit zorgen heeft gemaakt.

Al die verwarring past natuurlijk wel, zou je kunnen zeggen, bij de schilder die het icoon van de taalwetenschap geschilderd heeft – het schilderij dat vaker dan ieder ander op het omslag van taalkundige boeken is afgedrukt: de Toren van Babel.

De Britse foneticus John Wells blijkt onlangs op min of meer dezelfde kwestie gestuit te zijn. Lees ook het commentaar onder het blog dat al snel ontaardt in een discussie over de hopeloosheid van de Nederlandse spelling.

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in geen categorie met de tags , . Bookmark de permalink.

4 reacties op Hoe zeg je Brueghel? En hoe schrijf je het?

  1. Wonderennn schreef:

    In de gemeente Bergen (NH) ligt een straat met de naam Buerweg. Dat wordt door vrijwel iedereen uitgesproken als Bürweg, zoals de Duitsers bij gebrek aan een umlaut op de computer de ü vaak als 'ue' schrijven. Een naam als Arnold Mühren wordt dan Arnold Muehren. Zou Brueghel dan toch niet van oorsprong Duits zijn? Brüghel…

  2. Willem Kuiper schreef:

    De spelling 'gh' werd ten tijde van Brueghel vooral gebruikt voor de zachte 'g' en om verwarring met de Franse 'g' (zoals in 'grand') te voorkomen. De combinatie 'ue' kan het veiligst geïnterpreteerd worden als een lange 'uu', waarbij de 'e' geen klankaanduiding is maar slechts de lengte van de klinker 'u' aangeeft. Volgens 'Wikipedia' zou Brueghel afkomstig zijn uit Breda. Feit is dat er volgens Google in en rond Breda nog een hoop mensen wonen met als achternaam Brugel of Brügel. Het heeft er alle schijn van de Brueghel een toponiem is. In het 'Middelnederlandsch Woordenboek' vind ik geen aanknopingspunten voor een andere duiding.

  3. reinierpost schreef:

    Ook de naam Van Breugel komt niet bijzonder veel voor rond Breugel, maar wel in de gemeenten Breda en Werkendam. Je zou gaan denken dat er hier van een ander Breugel sprake is – zoals er ook nu nog wel andere zijn: Kleine en Grote Brogel, bij Peer (Belgisch-Limburg).

  4. joop brugel schreef:

    Aangezien ik Brügel heet, brugel zoals tegenwoordig geschreven zou ik wel de oorsprong willen weten van deze familie en eventueel de connectie met breughel
    Ik kom uit breda ben daar ook geboren .
    Joop

Reacties zijn gesloten.