Tag: woordenboeken

Heel de toekomst van het Hylpers

Door Marcel Plaatsman

Gisteren reisde ik naar Friesland. Het was er het weer voor; Friesland is misschien wel op z’n mooist met het eendenkuikentjesweer van gisteren en vandaag. Het riet langs de plassen is nu nog geel van de winter, maar de velden zijn donkergroen en de vogels jagen er overheen: kieviten, grutto’s, af en toe een kiekendief. Met het dieseltreintje voer ik voorbij de kleine scheepjes die de dorpen er wel kijken. Mijn bestemming was Hindeloopen, waar niet alleen de lente, maar ook de Hindelooper taal gevierd werd. Dit Hylpers kreeg gisteren z’n langverwachte woordenboek, waarmee het ineens één van de best beschreven Friese dialecten werd. En dat had het Hylpers verdiend, dat zou nog blijken.

Hylpers in ’n groter verband

Ik stapte overigens niet in Hindeloopen uit, maar in Molkwerum. Het was immers fantastisch weer en als tekstschrijver zit ik wel genóeg binnen, ik wilde over dijk wandelen, van Molkwerum op Hindeloopen aan. Het Hindelooper kerkje hield ik als een vuurtoren voor ogen. Op de heenreis had ik Workum en Makkum ook al zien liggen, in de trein waren er scholieren geweest die, afgaande op hun accent in het Fries, wel naar Warns of iets daaromtrent op weg waren: heel de omgeving van Hindeloopen was even om mij. En daarmee de bijzondere geschiedenis van het Hylpers. Lees verder >>

Nieuw jasje voor historische woordenboeken

De online historische woordenboeken van het Instituut voor de Nederlandse Taal zijn in een nieuw jasje gestoken. De applicatie ziet er niet alleen overzichtelijker uit maar is door technische aanpassingen ook vriendelijker in gebruik. Het is nu niet meer nodig om Adobe Flash te installeren.

In 2007 werd de onlineversie van het Woordenboek der Nederlandsche Taal gelanceerd. Een paar maanden later kwam het Vroegmiddelnederlands Woordenboek erbij en in 2009 zijn het Oudnederlands Woordenboek en het Middelnederlandsch Woordenboek toegevoegd. Alle historische woordenboeken samengevoegd in één portaal werden Geïntegreerde Taalbank(GTB) genoemd. In 2010 kwam er nog een aanvulling: het Woordenboek der Friese Taal.

Versie 2.0

Sinds de lancering in 2007 is de applicatie regelmatig geüpdatet, maar nog niet eerder zijn het uiterlijk en de achterliggende techniek zo grondig gewijzigd als nu. In de nieuwe versie is er maar één scherm waar met behulp van tabbladen gewisseld kan worden tussen bijvoorbeeld zoekopdracht en resultaat. De aangepaste kleuren geven een rustiger beeld en doordat Flash niet meer nodig is, kan de woordenboekapplicatie nu ook makkelijk gebruikt worden op computers en telefoons van Apple.

Een echte geleerde

Door Marc van Oostendorp

Gisterenmiddag was ik erbij, toen het Jiddisch Nederlands Woordenboek werd gepresenteerd, een gigantisch lexicografisch project dat vrijwel geheel het werk is van één man: Justus van de Kamp. 80.000 woorden Jiddisch heeft hij al beschreven. Het is daarmee nu al waarschijnlijk het grootste woordenboek ter wereld voor die taal. En nog altijd werkt hij door: 10 woorden per dag, ook in weekeinden en tijdens vakanties. “Over sommige woorden doe ik twintig minuten, over andere zes uur.” Als hij een dag niet werkt, moet hij die 10 woorden later inhalen van zichzelf.

Tijdens de presentatie liet Van de Kamp zien hoe hij ooit begon. Als geschiedenisstudent was hij gegrepen door de Joodse geschiedenis. Om die beter te leren kennen moest hij Jiddisch leren en zo raakte hij verslingerd aan de schoonheid van de taal, waar hij zijn leven aan zou wijden. Tijdens een college zei een hoogleraar: “maak je eigen woordenboek!” Hij was de enige die het serieus nam – eerst in een schriftje, na verloop van tijd op een computer. Lees verder >>

22 februari 2018: presentatie digitaal woordenboek Jiddisch-Nederlands

Justus van de Kamp. Foto: Mark Kohn

Stichting Jiddische Lexicografie Amsterdam en Stichting Jiddisj nodigen u uit voor de feestelijke presentatie van het nieuwe

Digitale woordenboek Jiddisch-Nederlands (JNW)

donderdag 22 februari 2018, 15.00 – 18.30 uur

Dit grootste Jiddische woordenboek ter wereld, waaraan gewerkt wordt sinds eind jaren ’80, heeft inmiddels een omvang bereikt van circa 80.000 trefwoorden. Het woordenboek, te vinden op www.JiddischWoordenboek.nl, is gratis te raadplegen. Lees verder >>

Het Woordenboek van de Brabantse Dialecten: elektronisch

In 1967 verscheen de Voorlopige Inleiding op het Woordenboek van de Brabantse Dialecten, van de hand van Toon Weijnen en Jan van Bakel. Ongeveer tien jaar daarvoor had Weijnen het initiatief genomen tot dit ambitieuze woordenboekproject. Het werd uiteindelijk in 2005 afgerond. Weijnen en Van Bakel waren dat jaar present bij de feestelijke afronding van het project. Vorig jaar, maar liefst een halve eeuw na 1967, zijn alle dialectgegevens van het woordenboek digitaal beschikbaar gekomen op een nieuwe website.

Het Woordenboek van de Brabantse Dialecten (WBD) bestaat uit 31 afleveringen, de Voorlopige inleiding en nog een inleiding op deel III die vergezeld gaat van een klankleer. Met 33 boeken is het een hele boekenplank vol. Twintig verschillende redacteuren hebben tussen 1967 en 2005 de afleveringen samengesteld en vijf hoogleraren leidden het project, achtereenvolgens Weijnen, Toon Hagen en Roeland van Hout aan de universiteit in Nijmegen en vanaf 1995 Willy van Langendock en Luk Draye aan de KU Leuven. Het woordenboek bestrijkt een gebied van de Maas tot aan de taalgrens: de provincies Noord-Brabant, Antwerpen en Vlaams-Brabant en het hoofdstedelijk gewest Brussel. Lees verder >>

In de klas: woordenschat – lexicon – vocabulaire

Door Roland de Bonth

De mobiele telefoon is een zegen voor leerlingen die de betekenis van een woord niet kennen. Je gaat – bijvoorbeeld – naar www.vandale.nl, typt boven aan de pagina het onbekende woord in en geeft vervolgens de zoekopdracht. In een oogwenk verschijnt de betekenis van het woord op het scherm van je mobieltje.

Helaas is deze manier om de betekenis van een woord te achterhalen niet geschikt tijdens het Centraal Schriftelijk Eindexamen, want de mobiele telefoon is daarbij geen toegestaan hulpmiddel. Wel mag een leerling tijdens alle schriftelijke examens woordbetekenissen opzoeken in een eendelig verklarend woordenboek Nederlands of – als de kandidaat een andere taal dan het Nederlands als thuistaal heeft – een woordenboek van Nederlands naar een vreemde taal. Een steeds groter wordend probleem is tegenwoordig dat leerlingen de volgorde van het alfabet niet meer zo goed kennen – dit is immers niet nodig bij online woordenboeken. Het opzoeken van onbekende woorden kost daardoor nodeloos veel tijd, die tijdens een examen beter aan de opgaven zelf besteed had kunnen worden. Wat kunnen leerlingen en leraren hieraan doen? Lees verder >>

Het tij komt te laat!

Door Jan Bethlehem

Onder vergasten als onovergankelijk werkwoord, geeft Van Dale (editie 1898 t/m 2015) het voorbeeld het tij vergast en verklaart dat met: ’het tij komt te laat’.

Vergasten in verbintenis met tij in het tij vergast, lijkt alleen maar in woordenboeken voor te komen, te beginnen met Nicolaes Witsen’s woorden­lijst in zijn Aeloude en hedendaegsche scheeps-bouw en bestier van 1671, p. 493b: ’Het is stil water, ebt noch vloeit’. Elk woordenboek daarna geeft dezelfde betekenis. Wigardus à Winschooten’s Seeman (1681) geeft onder tij: ’het tij vergast beteekend, daar en is geen tij: nu is het stil water.’ A.C. Twent, Zeemans woordenboek (1813) onder (het tij) vergast ’au reversement de la marée – it is near standing or slack water.’ Een uit­zonde­ring lijkt J. van Lennep, die in zijn Zeemans-woordeboek (1856) onder tij meldt: ’het tij vergast (is te gast, er is geen tij)’, en onder vergasten: ’o.w. (veroud.) Veranderen van richting, als een gast die vertrekt. Het tij vergast.’ Van Lennep betrekt enigszins geforceerd en nogal ambivalent de betekenis van gast bij zijn verklaringen, maar met ’veranderen van richting’ doelt hij op de kentering van het tij en daarmee hetzelfde als ’stil water’. Bij het bereiken van het laagwater- of hoogwaterpunt kentert het tij en is er gedurende een korte periode geen of van een uiterst trage getijdestroom sprake. Het tij verwijlt. Men noemt het ook wel ’doodtij’. Lees verder >>

Limburgse dialecten online

Door Miet Ooms

Indeling Limburgse dialectenEindelijk is het zover: het WLD staat online: http://e-wld.nl/ En ik ben er ontzettend blij mee. Belachelijk blij zelfs. Waarom? Daar zijn verschillende redenen voor.

Langlopend

Ten eerste: het WLD (Woordenboek van de Limburgse Dialecten) is een van de langstlopende woordenboekprojecten van ons taalgebied. Iedereen of toch iedereen die intensief met het Nederlands bezig is geweest kent het Woordenboek der Nederlandse Taal en weet ook dat dat een bijzonder langlopend project was. Het heeft meer dan 100 jaar geduurd eer het klaar was. Wat veel minder mensen weten, is dat we nog aan meer langlopende projecten hebben gewerkt. Lees verder >>

Symposium over Limburgse woordenboeken in Limburgs Museum Venlo

Met lancering elektronisch Woordenboek van de Limburgse Dialecten (eWLD)

unnamedHet Limburgs is een van de meest gedocumenteerde streektalen van Nederland. Zo is er een stroom van regionale en lokale woordenboeken in diverse Limburgse dialecten verschenen, evenals het zogenaamd Woordenboek van de Limburgse Dialecten (WLD). Op zaterdag 17 december 2016 wordt de digitale variant van dit WLD gelanceerd in het Limburgs Museum in Venlo. Hieromheen organiseren het Huis voor de Kunsten Limburg en de Raod veur ’t Limburgs een symposium over Limburgse woordenboeken. Diverse sprekers gaan in op het maken van dialectwoordenboeken en de mogelijkheden die ontwikkelingen op het gebied van digitalisering bieden aan (lokale) woordenboekmakers. Ook lokale woordenboekmakers komen aan het woord. Wat zijn hun ervaringen en hoe zetten zij moderne digitale middelen, zoals spraakopnames, in om hun eigen woordenschat vast te leggen? Het symposium vindt plaats van 10.00 tot 17.00 uur. Deelname kost 10 euro (inclusief lunch, borrel en museumbezoek). Aanmelden kan tot 10 december via de website.

Oude betekenissen in nieuwe Van Dale


Er is een nieuwe Van Dale, en dat zullen we weten. Bij de royale aandacht voor de zojuist verschenen 15e editie van Van Dale gaat het vooral over vernieuwingen. Er zijn nieuwe woorden opgenomen (dodebomenmedia, factchecken) en oude geschrapt (schrijfjeukte, hongerbloempje). En er is veel publiciteit over de onlineversie, waarin gebruikers zelf dingen kunnen toevoegen, de zogenaamde ‘Van Dale Wiki’. Op beide is wel wat aan te merken, zo is bijvoorbeeld hongerbloempje met 2900 hits op Google geschrapt, maar pijpenstrootjemoederkorenmet 648 gehandhaafd. De onlineversie is veel te duur: de gedrukte versie, waar je tien jaar mee doet, is in de eerste aanbieding € 149.- (daarna € 179.- ), 10 jaar de onlineversie kost je 10 x € 75.-

Maar het belangrijkste: je leest weinig over de kerntaak van een woordenboek: de betekenisdefinitie van woorden. In Onze Taal (2015:10, p. 266)  vertelt hoofdredacteur Den Boon, dat ‘ouderwetse betekenisomschrijvingen’ soms zijn aangepakt, met als voorbeeld dat definities waarin het woord inzonderheid voorkwam inmiddels zijn gewijzigd. Voorbeeld absentielijst ‘lijst waarop de absenten (inz. absente leerlingen) aangetekend worden’. Dat is nu geworden ‘lijst waarop de absenten (m.n. absente leerlingen) aangetekend worden’. (Ik kwam inz.overigens in totaal maar 8 keer tegen in Van Dale14). Een hele modernisering.

Lees verder >>

De Dikke Van Dale als dichtbundel

Door Marc van Oostendorp


Dat de Nederlandse hoofdredacteur van Van Dale, Ton den Boon, een verwoed lezer is, weten we. Hij schreef eerder over onder ander Kloos, Nijhoff en Lucebert. Dat laat zijn sporen na in de Grote Van Dale (de uitgever zegt tegenwoordig Dikke Van Dale, maar vroeger mocht je dat nooit zeggen van diezelfde uitgever, en nu zit ik aan dat Grote vast, sorry), want bij allerlei trefwoorden worden van oudsher citaten gegeven uit literair werk die het gebruik van het woord op de een of andere manier toelichten.

We kunnen de komende week nog gratis in de nieuwe online editie van de Dikke zoeken, en dat gaan we doen ook! Bijvoorbeeld voor het volgende leuke spel: wie is de belangrijkste auteur volgens Van Dale? Dat zijn niet Vondel en Hooft, al meldt het woordenboek in het lemma klassiek dat zij ‘onze voornaamste klassieken’ zijn: van de eerste worden 10 citaten gebruikt (‘de wereld is een schouwtoneel’) en van de tweede eigenlijk maar één (‘gekast naar de kunst’).

Ook Multatuli (18 citaten,’’t Is on­bil­lijk van een cir­kel, den hoek te ver­wij­ten dat-ie scherp is’) of Bilderdijk (9, ‘Ba­ta­ven, kent uw spraak en heel haar over­vloed’) halen het niet, net zo min trouwens als al te moderne dichters.
Lees verder >>

De nieuwe Van Dale: even aanlokkelijk als een iPhone

Door Marc van Oostendorp

Sterre Leufkens zoekt naar
schaakproblemen in de online Van Dale

Toen ik erheen ging, vreesde ik dat ik naar een begrafenis ging: de presentatie van de nieuwste, vijftiende druk van het Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal. Het bleek een feestje.

Het lijkt logisch om te denken dat dit nu weleens de laatste Van Dale op papier zou kunnen zijn, want wie wil er nu nog zo’n papieren bakbeest in huis als je alles online kunt opzoeken? Maar nu ik naar de presentatie ben geweest denk ik dat het helemaal niet gezegd is. Ik zie het huidige team over een jaar of tien wel weer met een nieuwe editie komen.

De sleutel lag in de geweldige sfeer tijdens de presentatie: dat was een sfeer van liefde voor het ambacht. De Nederlandse hoofdredacteur Ton den Boon rekende voor dat het feit dat er sinds de vorige editie 18.000 woorden zijn toegevoegd, betekent dat er ongeveer 5 woorden per dag ontstaan die ooit de Van Dale halen.

Lees verder >>

De Dikke Van Dale heeft geen leeslint meer!

Zomernieuws

Door Marc van Oostendorp


De nieuwe, vijftiende editie van de Dikke Van Dale, die in oktober verschijnt, heeft geen leeslinten meer. Tot die conclusie kwamen de onvermoeilbare speurders van uw favoriete weblog voor de neerlandistiek, Neder-L, gisterenavond.

De nieuwe druk wordt de eerste geheel nieuwe editie van het woordenboek in vijftien jaar. Bovendien zou het door de almaar voortsluipende digitalisering weleens de laatste papieren editie kunnen zijn.

Lees verder >>

Nieuwe uitgave Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal

Door Jana Luther, Fred Pheiffer, Rufus H. Gouws

Gedurende die eerste halfeeu van sy bestaan in Suid-Afrika is die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal as gesaghebbende naslaanbron gevestig. Vir menige Afrikaanstalige is die HAT vandag ’n huishoudelike naam. Die eerste uitgawe van die woordeboek het in 1965 verskyn, saamgestel deur P.C. Schoonees, C.J. Swanepoel, S.J. du Toit en C.M. Booysen. Van die tweede uitgawe (1979) en derde uitgawe (1993) was François F. Odendal, professor in Afrikaanse en Nederlandse taalkunde aan die destydse Randse Afrikaanse Universiteit, later afgetree, die hoofredakteur. Vir die werk aan die vierde uitgawe (2000) sluit Rufus H. Gouws, professor in Afrikaanse taalkunde in die Departement Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Stellenbosch, hom by Odendal aan. Saam versorg dié twee redakteurs ook die vyfde uitgawe (2005).

Ná 2005 bly prof. Gouws as konsult- en nasienredakteur by die HAT betrokke. In 2007 stel die uitgewer, Pearson Suid-Afrika, die HAT se eerste voltydse uitgewersredakteur, die leksikograaf Jana Luther, aan. In 2012 kom nog ’n voltydse leksikograaf, Fred Pheiffer, by. Saam pak dié triumviraat ’n omvattende herbewerking en uitbreiding van die HAT aan. Die resultaat – die grootste hersiening sedert die verskyning van die derde uitgawe in 1993 – is hierdie woordeboek, waarvan die verskyning in 2015 saamval met die herdenking van die HAT se vyftigjarige bestaan. In die geskiedenis van die HAT en van die Sisifusarbeid van sy makers is die sesde uitgawe ’n belangrike mylpaal.

Lees verder >>

Mokums woordenboek: wat een ongein

Door Marc van Oostendorp

Waarom wordt het Amsterdams zo weinig serieus genomen? Waarom bestaan er zoveel slordige boekjes over? Nu is er weer een Mokums woordenboek verschenen, van de lexicografen Hans Heestermans en Ditte Simons.

Het voorwoord grossiert al in aantoonbaar onjuiste opmerkingen. “Het is maar de vraag of de dialectwoorden over vijftig jaar nog steeds gebruikt worden,” schrijven de auteurs bijvoorbeeld. “De invloed van het onderwijs en de media, waar keurig ABN gesproken wordt, is immers groot, en de nieuwkomers die naar Amsterdam verhuizen zorgen ervoor dat het dialect steeds meer verwatert.”

Wie zoiets opschrijft, heeft werkelijk geen idee.
Lees verder >>

Hoe een 17-eeuws woordenboekmaker het opnam tegen de elite – en dat met de dood bekocht

Door Marc van Oostendorp

Vandaag verschijnt het boek Schokkende boeken!, onder redactie van Rick Honings, Olga van Marion en Lotte Jensen. Het onderstaande stuk is een voorpublicatie.

392 mensen zetten hun handtekening onder een petitie die op 1 juli 2013 verscheen op het internet en die de gemeente Amsterdam opriep om eerherstel te geven aan Adriaan Koerbagh  (ca. 1632-1669). De gemeente zou hem excuses moeten aanbieden en een straat naar hem noemen. In de tekst van de petitie wordt Koerbagh gekenschetst als een voorvechter van de vrijheid van meningsuiting, die “door Amsterdam werd vertrapt”.  De eenentwintigste-eeuwse ondertekenaar  hoefde  zich, volgens de tekst, “geen zorgen te maken: dankzij Adriaans vroege strijd voor uw vrijheid van meningsuiting zult u hiervoor niet meer worden vervolgd!”[i]

Hoe wordt een zeventiende-eeuwse woordenboekmaker tot een strijder voor de vrijheid van meningsuiting? Adriaan Koerbagh was oorspronkelijk vooral een taalpurist, iemand in de voetsporen van zijn tijdgenoot Lodewijk Meyer (1629-1688) woordenlijsten waarin alternatieven werden opgesomd voor, vooral, Franse en Latijnse termen. In een van die woordenboeken legde hij een aantal godsdienstige begrippen zo persoonlijk uit dat hij erom werd vervolgd en zeer zwaar gestraft: tien jaar zware arbeid in een ‘rasphuis’, waarna nog tien jaar verbanning uit Amsterdam, en het verbranden van het schadelijke woordenboek. Het laatstgenoemde stukje van de straft werd overigens niet uitgevoerd– men was bang dat zoiets de belangstelling voor het boek alleen maar zou doen toenemen – en Koerbagh heeft het eerste deel van zijn straf nooit uitgezeten. Na vijf jaar rasphuis overleed hij.

Lees verder >>

De Dikke Van Dale-bingo

Door Marc van Oostendorp


Nederlanders! Omo komt volgend jaar met een verbeterde formule van zijn populaire wasmiddel! De wasmiddelen zijn nu over het algemeen vloeibaar en zitten in flacons, maar Omo brengt in 2015 een wasmiddel uit dat de vertrouwde poedervorm combineert met een nog sterkere waskracht! Op de dag dat het gebeurt opent het Journaal waarschijnlijk met ins en outs van de sensationele ontdekking (inclusief interviews met mensen op straat over wat zij van de nieuwe Omo verwachten), tot die tijd zullen kranten en websites af en toe tipjes van de sluier lichten over welke nieuwe zeeppoeders de makers van Omo hebben ontdekt.

Nee, zulke dingen lezen we niet in de krant, maar wel kwamen tal van media (hier bijvoorbeeld de Volkskrant) dat volgend jaar een nieuwe druk van Van Dale verschijnt. En dat daar misschien wel het woord yezidi in staat.

Het wordt een interessant jaar voor taalbeschouwers, dat is zeker. Gaat de marketingafdeling van Van Dale er ook dit jaar de redacties, altijd op zoek naar een nieuwtje, van overtuigen dat het verschijnen van een nieuwe editie op papier echt nieuws is.

Lees verder >>

Die leksikograaf als ekostryder

In die hersiening van ’n gevestigde woordeboek, een wat al ’n hele paar dekades oud is, kry die leksikograaf dikwels nie net met konkrete hersieningskwessies te doen nie, maar ook nie-konkrete. Konkrete hersieningskwessies het byvoorbeeld te doen met woorde en uitdrukkings wat verouderd geraak het en met betekenisverskuiwing, op grond van die taalaanvoeling van een of meer leksikograwe of korpusvoorbeelde en -statistieke. Nie-konkrete hersieningskwessies is moeiliker om te bepaal en het veral te doen met die gees van die tyd waarin ’n woordeboek saamgestel of daadwerklik hersien is en die lewensuitkyk van ’n leksikograaf. So ’n tydsgees of lewensuitkyk kan ’n invloed hê op die manier waarop woorde en uitdrukkings vertolk word, en die voorbeeldmateriaal wat gekies word. Waar vertolkings en voorbeeldmateriaal te nou aan ’n bepaalde tydperk verbind is, of die hebbelikhede van ’n bepaalde leksikograaf weerspieël, word die rakleeftyd van vertolkings en voorbeeldmateriaal beperk, en die volgende geslag woordeboekgebruikers vind al hoe minder aanklank daarby.

Lees verder >>

Woorden die maar 7 keer voorkomen op Google: doezelboekje

Door Marc van Oostendorp


“Weet je wat ook een fijn woord is?” hoorde ik een vrolijk meisje gisterenavond in de trein vragen. De ander antwoordde kennelijk niet, dus gaf de stem zelf maar antwoord: “Doezelboekje.”

Thuis zocht ik het meteen op. Het blijkt inderdaad wat je noemt een fijn woord. Zo geeft Google zeven treffers. Zeven! Het perfecte aantal: net genoeg om te laten zien dat het echt bestaat, niet zoveel dat iedereen het kent.

Toegegeven, grotendeels zijn die treffers woordenlijsten of komen dze uit digitale kopieën van een artikel in De Standaard waarin staat:

Sla maar eens een willekeurige pagina van een woordenboek open, en je weet niet wat je ziet: doerak, doesgaatje, doesoen, doetebolten, doezelboekje, doezelkrijt…

Lees verder >>

10 september 2014: lezingenmiddag ‘woorden in beweging’ in Antwerpen

Woorden in Beweging
150 jaar Van Dale
Woensdag 10 september, Antwerpen

Van Dale bestaat 150 jaar. Om dat te vieren organiseert het INL samen met Van Dale ‘Woorden in Beweging’: een laagdrempelige conferentie met een wetenschappelijk tintje. De middag is gratis toegankelijk en bestaat uit vier lezingen, afgewisseld met gesproken columns en een quiz ( i.s.m. Onze Taal). Kortom, een gevarieerd programma over taalverandering gezien vanuit het Nederlandse woord.

Locatie: Hof van Liere, F. de Tassiszaal, Prinsstraat 13, Antwerpen
Presentatie: Betty Mellaerts
Lees verder >>

Mijn eerste ritme: geen zin in

Door Marc van Oostendorp


Van Dale heeft met de serie Mijn eerste Van Dale nobele doelen: ‘voorleeswoordenboekjes’ maken voor kinderen vanaf een jaar of drie, die hen vertrouwd maken met taal, lezen en woordenboeken.

Ouder en kind praten met elkaar en min of meer spelenderwijs breiden de kinderen hun woordenschat uit. In het deeltje dat de Neder-L-redactie kreeg toegestuurd (Aan het werk, als e-boek) komen bijvoorbeeld de woorden verkopen, bibliotheek en behangen aan de orde.  Maar tijdens het lezen dringt zich de vraag op: waarom zijn dit versjes? En nu daarvoor gekozen is, hadden die versjes niet met wat meer taalplezier geschreven kunnen worden? Kan hen niet een wat betere, eh, smaak worden aangeleerd?

Lees verder >>

Pas verschenen: Woordenboek van het Nederlands in Suriname van 1667 tot 1876


Het Meertens Instituutheeft onlangs het Woordenboek van het Nederlands in Suriname van 1667 tot 1876 uitgegeven. Het boek bevat 2100 woorden en vaste verbindingen met hun betekenis en informatie over bijvoorbeeld etymologie en leenwoorden.
In 1667 veroverden de Nederlanders Suriname op de Engelsen. Het Nederlands werd hierbij geëxporteerd naar Suriname en maakte daar vervolgens een geheel eigen ontwikkeling door, met name omdat in Suriname woorden gemaakt moesten woorden voor zaken die in Nederland niet voorkwamen – bijvoorbeeld gebruiken, planten en dieren.

Lees verder >>

Open dialectendata

Door Nicoline van der Sijs
Rond 1900 groef de Engelse archeoloog Sir Arthur Evans bij Knossos op Kreta kleitabletten op met teksten in twee onbekende schriften, die hij Lineair A en B noemde. Toen het hem niet lukte Lineair B te ontcijferen, hield hij de kleitabletten moedwillig weg van andere onderzoekers. Pas tien jaar na zijn dood ontcijferde Michael Ventris het schrift, nadat hij had bewezen dat de teksten Grieks waren.
De Münchense onderzoekster Annelies Kammenhuber hamsterde decennialang kleitabletten met teksten in Hettitisch spijkerschrift, nadat zij rond 1965 was begonnen aan een uitgebreid woordenboek van het Hettitisch: een taal die van 1700 tot 1200 voor Chr. werd gesproken in Turkije en die een verre verwant is van de Germaanse talen.
Lees verder >>

‘Koningsdag’, ‘koorts’ en ‘klikhit’ nieuwe woorden in het Algemeen Nederlands Woordenboek


‘Koningsdag’, ‘koorts’ en ‘klikhit’ zijn drie van de 1.148 woorden die begin april zijn toegevoegd aan het Algemeen Nederlands Woordenboek (ANW). Het ANW is een digitaal woordenboek van het eigentijdse Nederlands, gratis toegankelijk voor iedereen. Op het Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL) vullen lexicografen het woordenboek doorlopend aan met nieuwe, actuele en doodgewone Nederlandse woorden. Op dit moment zijn er 77.000 woorden in beschreven.

Lees verder >>

Wat betekent ‘maar’?

Door Marc van Oostendorp

Sommige mensen zijn zo logisch dat het vanzelf weer onlogisch wordt. “Waarom gebruiken mensen zo vaak het voegwoord ‘maar’, terwijl er geen tegenstelling in de zin zit?”, vraagt iemand op een website. “Bijvoorbeeld: ‘Het gerecht is makkelijk klaar te maken, maar bevat genoeg vitamine C.’ In dit geval zou het juiste voegwoord ‘en’ zijn. Wat zegt dat over ons leven?”

Ik was dit misverstand al vaker tegengekomen, maar deze keer besloot ik eens in het woordenboek te kijken (Van Dale, veertiende druk). Dat blijkt de verwarring actief te ondersteunen, door een heel verkeerde definitie te geven, en deze op een heel verwarrende manier op te schrijven.
Lees verder >>