Tag: WNT

Keurig netjes (1): In de woordenboeken

Door  Ton van der Wouden

Op 27 juni 2018 hield lexicograaf Pieter Duijff van de Fryske Akademy een lezing in Leiden voor het Matthias de Vriesgenootschap, een club van Nederlandse woordenboekenmakers en -liefhebbers. De voordracht ging over een nieuw project van de Akademy, een vertaalwoordenboek Nederlands-Fries. De casus die Pieter besprak was het oer-Hollandse keurig netjes. Het bijwoord keurig fungeert daarin als een versterker van het bijvoeglijk naamwoord netjes: keurig netjes is netter dan alleen maar netjes. De conclusie van het verhaal was, dat die combinatie keurig netjes bijna niet idiomatisch in het Fries te vertalen is.

Het WNT

De combinatie keurig netjes liet me ondertussen niet los. Lees verder >>

Nieuw jasje voor historische woordenboeken

De online historische woordenboeken van het Instituut voor de Nederlandse Taal zijn in een nieuw jasje gestoken. De applicatie ziet er niet alleen overzichtelijker uit maar is door technische aanpassingen ook vriendelijker in gebruik. Het is nu niet meer nodig om Adobe Flash te installeren.

In 2007 werd de onlineversie van het Woordenboek der Nederlandsche Taal gelanceerd. Een paar maanden later kwam het Vroegmiddelnederlands Woordenboek erbij en in 2009 zijn het Oudnederlands Woordenboek en het Middelnederlandsch Woordenboek toegevoegd. Alle historische woordenboeken samengevoegd in één portaal werden Geïntegreerde Taalbank(GTB) genoemd. In 2010 kwam er nog een aanvulling: het Woordenboek der Friese Taal.

Versie 2.0

Sinds de lancering in 2007 is de applicatie regelmatig geüpdatet, maar nog niet eerder zijn het uiterlijk en de achterliggende techniek zo grondig gewijzigd als nu. In de nieuwe versie is er maar één scherm waar met behulp van tabbladen gewisseld kan worden tussen bijvoorbeeld zoekopdracht en resultaat. De aangepaste kleuren geven een rustiger beeld en doordat Flash niet meer nodig is, kan de woordenboekapplicatie nu ook makkelijk gebruikt worden op computers en telefoons van Apple.

Het tij komt te laat!

Door Jan Bethlehem

Onder vergasten als onovergankelijk werkwoord, geeft Van Dale (editie 1898 t/m 2015) het voorbeeld het tij vergast en verklaart dat met: ’het tij komt te laat’.

Vergasten in verbintenis met tij in het tij vergast, lijkt alleen maar in woordenboeken voor te komen, te beginnen met Nicolaes Witsen’s woorden­lijst in zijn Aeloude en hedendaegsche scheeps-bouw en bestier van 1671, p. 493b: ’Het is stil water, ebt noch vloeit’. Elk woordenboek daarna geeft dezelfde betekenis. Wigardus à Winschooten’s Seeman (1681) geeft onder tij: ’het tij vergast beteekend, daar en is geen tij: nu is het stil water.’ A.C. Twent, Zeemans woordenboek (1813) onder (het tij) vergast ’au reversement de la marée – it is near standing or slack water.’ Een uit­zonde­ring lijkt J. van Lennep, die in zijn Zeemans-woordeboek (1856) onder tij meldt: ’het tij vergast (is te gast, er is geen tij)’, en onder vergasten: ’o.w. (veroud.) Veranderen van richting, als een gast die vertrekt. Het tij vergast.’ Van Lennep betrekt enigszins geforceerd en nogal ambivalent de betekenis van gast bij zijn verklaringen, maar met ’veranderen van richting’ doelt hij op de kentering van het tij en daarmee hetzelfde als ’stil water’. Bij het bereiken van het laagwater- of hoogwaterpunt kentert het tij en is er gedurende een korte periode geen of van een uiterst trage getijdestroom sprake. Het tij verwijlt. Men noemt het ook wel ’doodtij’. Lees verder >>