Tag: Vlaams

Marc Verreckt

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (173)
Het Nederlandse sonnet bestaat 453 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij

Over Vlaamse reuzen (twintigste eeuw)

Fortissimi sunt Belgae

Car Flanders, Frans C. Ridwit, Hendrik Prijs,
Dirk Desmadryl, Irina van Goeree,
Bert Verm, Karel Vertommen, Georges Adé,
Maria Vlamijnck, Luc Deleu, Raf Seys.

Daisy Ver Boven, Hector J. Loreis,
Geert Grub, Marc Bruynseraede, Paul De Vree,
Ludwig Allene, Marc Verreckt, Roobjee,
Rik Lanckrock, Lode Conte, Ignaas Veys.

Eriek Verpale, René Swartenbroeckx,
Fernand Handtpoorter, Omar Robinon,
John Bultinck, Jozef Smet, Pierre Dyserinck.

Yves Slabbinck, Jozef Droogmans, Paula Loeckx,
Adriaan Magerman, Renaat Ramon,
Emiel Van Hemeldonck, Jaak Stervelynck.

(Jan Kal, Amsterdam, 12 november 1979)

Je kunt Vlaamse reuzen, een opsomming van 36 namen van Vlaamse letterkundigen die allemaal in 1979 actief waren, op verschillende manieren lezen.  Lees verder >>

Toponymisch woordenboek van Oost- en Zeeuws-Vlaanderen online

Het Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie (CTB) publiceerde recent een toponymisch woordenboek van Oost- en Zeeuws-Vlaanderen op het internet.

Het gaat om een online publicatie van honderdduizenden (!) steekkaarten met informatie over historische plaatsnamen. In een volgende fase wordt die collectie aangevuld met nog meer Oost-Vlaamse toponymen en  met plaatsnamen uit Zeeuws-Vlaanderen.

De publicatie kwam tot stand na een vruchtbare samenwerking met de Provincie Oost-Vlaanderen. Ze is de bekroning van het jarenlange, grondige onderzoekswerk van Luc Van Durme, erelid van de KANTL, en de bibliotheekmedewerkers van de provincie Oost-Vlaanderen. Door de publicatie wordt het onvoltooid gebleven maar erg belangrijke werk van de legendarische taal- en naamkundige Maurits Gijsseling alsnog tot een goed einde gebracht.

De publicatie van het toponymisch woordenboek past in de opdracht van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL) om grote collecties taalkundige bronnen te verzamelen, te bewaren en (digitaal) te publiceren. De KANTL verzamelt die bronnen via de website digitalebouwstoffen.be, die wordt beheerd door haar onderzoekscentrum, het CTB.

Hoe Vlaming te zijn?

Door Marc van Oostendorp

Er is, voor een Nederlander, nauwelijks een curieuzer cultuur dan de Vlaamse: zo dichtbij in zoveel verschillende opzichten en tegelijkertijd zo vreemd. Over Engelsen, over Duitsers, over Fransen, over Luxemburgers of Denen wordt in Nederland minder in termen van sjablonen gesproken dan over Vlamingen. (Het enige volk dat nóg onbekender is, zijn de Walen. Over een Waal weet een Nederlander helemaal niets.)

Die sjablonen gelden bijvoorbeeld voor de taal. Vlamingen zouden daar enorm gehecht aan zijn, aan onze gezamelijke taal, veel meer dan Nederlanders die om het minste of geringste bereid zijn deze taal aan de kant te schuiven. Vlamingen daarentegen wonnen het Groot Dictee ieder jaar moeiteloos, totdat de Nederlandse publieke omroep een harteloos einde maakte aan dat taalevenement. Dat tegelijkertijd er momenteel nauwelijks sprake is van enig openbaar taalleven in Vlaanderen – er is geen vereniging van taalliefhebbers, het enige publiekstijdschrift Over taal is onlangs zonder plichtplegingen opgeheven, het enige publieke taaldebat lijkt altijd en alleen maar te gaan over ‘tussentaal’ – past niet in dat plaatje, dus wordt genegeerd. Dat de VRT het Groot Dictee ieder jaar gratis kreeg doorgestuurd door de Nederlandse omroep en er dus nóóit aan meebetaalde, eveneens. Lees verder >>

Mission accomplished (of: hoe een spatie een vreemde taal binnenlaat)?

Door Marc Kregting

Sinds mijn verhuizing naar België snap ik beter dat taal identiteiten kan maken en breken. Die werkelijkheid strekt verder dan periodiek gebakkelei over Nederlands versus Frans, of over Standaardnederlands versus Verkavelingsvlaams. Misschien word ik uitsluitend omgeven door prinsessen-op-de-erwt, maar ik heb bedaarde mensen geëmotioneerd zien raken over één luttel woordje, binnen hechte families ontvlamden ruzies wanneer zich tussen aperitief en voorgerecht naar aanleiding van een anekdote een taaldetail aandiende.

In mijn geboorteland Nederland heerst ter zake een pragmatische instelling, dacht ik altijd. Bijvoorbeeld voor het Frans volstonden wat handgebaren en koppige herhaling, en wist voor de finetuning Gruppo Sportivo in de jaren zeventig al raad: ‘I’ll buy a dictionary / and look up what you said to me’. Maar inmiddels is een woord als finetuning niet onomstreden tegenover ‘fijnregeling’ en begint het, alsof Engels de enige invloed is, onderhevig te raken aan sociale verschillen en modes.

Of die twisten Hoekse en Kabeljauwse waarden zullen bereiken is me onduidelijk, maar ik beschouw het als een begin van rechtvaardigheid dat ook in Nederland de gemoederen hoog oplopen over taal. Moet Engels al aangeleerd worden op de lagere school? Is Cambridge-Engels echt nodig op de middelbare school? Dienen universiteiten het algemeen belang wanneer zelfs bij Nederlandse letterkunde teksten in de huidige lingua franca omgezet worden?

Ik zwijg nog over stemmen die opgaan om, decennia na de even schrijnende als gestage ineenstorting van het Esperanto, het Engels als voertaal in de hele wereld aan te nemen. Wel vraag ik me af wat laaglandse kinderen ervan weten, voor mijn part geïnternaliseerd hebben, nadat ze de banken van de kleuterschool hebben verlaten ten gunste van het echte stampwerk.

Lees verder >>

Pas verschenen: Typisch Vlaams

Door Miet Ooms


Bij uitgeverij Davidsfonds is het boek Typisch Vlaams van Ludo Permentier en Rik Schutz verschenen. Dit boek is een naslagwerk voor tekstschrijvers en sprekers, maar bevat ook heel wat interessante weetjes over taal.

In Typisch Vlaams (576 blz.) bespreken de auteurs meer dan 4000 woorden en uitdrukkingen die in Nederland niet of zelden voorkomen, maar overal in Vlaanderen te horen en te lezen zijn. Zo brengen ze de grote en kleine verschillen in woordenschat en taaleigen in beeld, zonder automatisch elk verschil af te keuren. Bij elk trefwoord staat niet alleen aangegeven of het woord tot de standaardtaal in België behoort. Je komt ook te weten of het tot het informele of net het formele register beperkt is, hoe ‘Belgisch’ het is en hoe gangbaar het is. Bij elk trefwoord is een citaat opgenomen uit een krant, tijdschrift of roman, waarin het gebruik van het woord treffend wordt geïllustreerd. Achteraan in het boek is de uitgebreide bronnenlijst van die citaten opgenomen.

Lees verder >>

Hoe Vlaams mag uw Nederlands zijn?

Door Jan Uyttendaele

De redactie van De Standaard gaf de opdracht aan twee medewerkers van de Taalunie om een lijst samen te stellen van Vlaamse varianten van het Nederlands waarover op de redactie soms onenigheid bestaat. De lijst bevat duizend woorden, gekozen uit de ruim vierduizend die in Van Dale als ‘Belgisch’ worden gemarkeerd, wordt gepubliceerd in boekvorm onder de wat provocerende titel Hoe Vlaams mag uw Nederlands zijn? (die titel verwijst naar de gelijknamige ophefmakende enquête van november 2014) en wordt aangeboden als gratis bijlage bij de krant van het weekend van 7 en 8 februari 2015. 

Dat de redactie van een krant aan haar medewerkers duidelijk wil maken, welke Belgisch-Nederlandse woorden, wendingen en uitdrukkingen ze als standaardtaal beschouwt, is natuurlijk een goede zaak. Op die manier wil ze uiteraard discussies op de redactie voorkomen en de neuzen van alle medewerkers in dezelfde richting zetten. Zo’n interne publicatie van de krant lijkt op zich erg zinvol, maar de vraag is natuurlijk wel welk nut het kan hebben om die lijst ook aan alle lezers te bezorgen. (Ik neem aan dat dit niet alleen gebeurd is om meer kranten te kunnen verkopen!) Het oordeel dat de samenstellers over al die Belgisch-Nederlandse woorden vellen, moet vanzelfsprekend gebaseerd zijn op informatie van officiële instanties: in dit geval taaladvies.net van de Nederlandse Taalunie en taaltelefoon.net van de Vlaamse overheid. De taaladviezen van deze beide instanties zijn voor iedereen gemakkelijk bereikbaar op het internet. Het heeft dan ook op het eerste gezicht weinig zin om ze nog eens in een boekje te zetten, tenzij dat boekje een meerwaarde heeft voor de gebruikers, door de beredeneerde keuze voor een aantal twijfelgevallen bijvoorbeeld of door de extra informatie die erin gegeven wordt voor een bepaald doelpubliek. In deze recensie houd ik me ver van de discussies over de status van het Belgisch-Nederlands en vraag ik me alleen af of het zin heeft om deze publicatie ook voor een ruimer publiek beschikbaar te stellen en wat de waarde ervan kan zijn voor de gewone taalgebruiker.

Lees verder >>

Ben ik eigenlijk wel Vlaams genoeg?

Door Marc van Oostendorp

Sommige van mijn vrienden dachten dat er sprake was van een complot. Waarom zou de De Standaard, ooit een van de bastions van het ABN in Vlaanderen, nu ineens zo groots uitpakken met het nieuws dat eigen Vlaamse woorden en zinswendingen in het Standaardnederlands inmiddels geen taboe meer zijn? En daarbij ook nog een toetsje presenteren waar je zelf kunt proberen hoeveel Vlaams er in je Nederlands doorklinkt? (13% scoorde ik, en daarmee ben ik volgens De Standaard ‘aan de andere kant van de grens’ ‘moeiteloos’ te begrijpen.)

Infotainment

Ik geloof niet aan een complot. Ik geloof dat de Vlaamse media niet anders kunnen – decennialang heeft men er geprobeerd vast te houden aan het idee van een unieke, geheel en al met Nederland gedeelde standaardtaal, maar dat streven is inmiddels om minstens twee redenen onhoudbaar; en zal dus gaandeweg worden opgegeven.

Lees verder >>

Asjemenou

Over het zelfmedelijden van Vlamingen

Door Marc van Oostendorp

“De Noord-Nederlandse norm regeert”, meldt de Vlaamse schrijver Margot Vanderstraeten opstandig in een column. Volgens haar proberen Nederlanders Vlamingen “de mond te snoeren” en het Zuid-Nederlandse taaleigen wordt door zijn “machtige en autoritaire variant in het Noorden” overschaduwd.

Wat heb ik nou aan mijn fiets hangen? Zijn Nederlanders bezig het Vlaams te onderdrukken?

Helaas komt Vanderstraeten niet veel verder dan een jammerklacht. Maar ze geeft net genoeg informatie om een en ander wat preciezer te analyseren.

Lees verder >>

De rol van de taalgebruiker

(door Miet Ooms)

Het zijn boeiende tijden voor een taalobservator in Vlaanderen, en moeilijke voor een taaladviseur. Zo zou je de afgelopen maanden kunnen samenvatten als je de volgende gebeurtenissen bekijkt:
– Februari 2014: zangeres Natalia en comedian Bart Cannaerts beroeren kijkend Vlaanderen met hun taal, de eerste als presentatrice tijdens de MIA’s op de openbare omroep en de laatste in dezelfde functie bij het spelprogramma De Pappenheimers op de commerciële zender Vier. Natalia wordt zelfs een aanleiding tot een parlementaire vraag, en taaladviseur Ruud Hendrickx publiceert een uitgebreid antwoord op de website van de openbare omroep. Vier, niet gebonden aan een beheersovereenkomst met de overheid, reageert laconiek: ‘We hebben hem gekozen om zijn eigenheid, zijn taal maakt daar deel van uit en wie hem niet verstaat, kan de ondertiteling via teletekst gebruiken.’
Lees verder >>

Verschenen: Woordenboek van de Vlaamse Dialecten, 28e aflevering

Onlangs is de 28ste aflevering verschenen van “Het Woordenboek van de Vlaamse Dialecten”, d.i. het dialectlexicografische project dat al sinds 1972 loopt aan de afdeling Nederlandse Taalkunde van de Universiteit Gent en waarin de traditionele dialectwoordenschat beschreven wordt van het gebied West-, Oost-, Zeeuws- en Frans-Vlaanderen. De nieuwe woordenboekaflevering “Gewassen algemeen: teelt en oogst” sluit inhoudelijk aan bij de rubriek Landbouwwoordenschat. Het boek geeft een overzicht van de dialectwoorden die gebruikt worden om allerlei zaken en handelingen te benoemen i.v.m. de teelt en de oogst van landbouwgewassen in het algemeen, zoals graan-, voeder-, nijverheids- en andere gewassen. Concreet worden begrippen behandeld als zaaien en planten, de delen van de plant, de groeistadia en de wijzen van groeien, onkruid- en ongediertebestrijding en het oogsten en verwerken van de gewassen. Zo kom je onder meer te weten wie of wat een korenpetie is, een vrome, een weeuweboer en een opgaander of wat gewassen doen als ze overlopen, verzangelen of beunigen.

“Gewassen algemeen: teelt en oogst” is samengesteld door Roxane Vandenberghe, Magda Devos en Jacques Van Keymeulen; het telt 278 pagina’s, bevat een 60-tal woordkaarten en is geïllustreerd met een 40-tal afbeeldingen. Het boek is uitgegeven bij Academia Press en kost 24 euro.

Bestellen kan via de website: http://www.academiapress.be of door te mailen naar roxane.vandenberghe@ugent.be.