Tag: vertaling

Anna Roemers Visscher: Sonnet to the Sea-land Poets

Nederlandse sonnetten voor de Engelssprekende wereld (1)

Door Cornelis W. Schoneveld

In de Engelse literatuurgeschiedenis heeft het sonnet een belangrijke plaats ingenomen vanaf de vroege Renaissance tot het eind van 19e eeuw toe, maar met een merkwaardige en langdurige onderbreking van ca. 1650 tot 1800. John Milton lijkt bij die onderbreking een belangrijke rol te hebben gespeeld. Op het Vasteland bleef het sonnet echter een druk beoefend genre. Het leek mij nu een aardig idee om de Engelsen eens te laten lezen wat ze op die manier hebben gemist. Frans kent de geletterde Brit wel, maar Nederlands niet. Vertrouwend op de kunstzin van Gerrit Komrij, heb ik uit zijn De Nederlandse Poëzie van de 17de en 18de eeuw bijna alle sonnetten daaruit bijeengebracht en van mijn vertaling voorzien, in de hoop de Brexit daarmee te overbruggen, onder de titel:  “SCORN NOT THE SONNET”

Dit is de aanhef van het sonnet waarmee William Wordsworth in ca. 1800 het herstel inluidde.

Lees verder >>

J. van Lennep, De lotgevallen van Ferdinand Huyck in een Franse vertaling

Door Renaat Gaspar

In het eerste deel van zijn werk Het leven van Mr. Jacob van Lennep maakt de schrijver, zijn zoon Maurits, op bladzijde 261 melding van ”eene Fransche [vertaling] van de hand van den Heer Wocquier en den oudsten zoon des schrijvers, Mr. D.J.C. van Lennep, onder den titel: “Les aventures de Ferdinand Huyck”. Deze vertaling was in 1858 gedrukt bij Ch. Lahure en verschenen bij L. Hachette in Parijs.

Lees verder >>

Onno Kosters, Duisternis

Uit mijn hoofd (2)

Door Marc van Oostendorp

(Bekijk deze video op YouTube)

Een paar maanden geleden verscheen de nieuwe bundel van de anglist en dichter Onno Kosters, Waarvan akte. Ik leerde het eerste gedicht uit de eerste afdeling uit mijn hoofd: Duisternis.

Die eerste afdeling bestaat uit allerlei gedichten vol doem en verderf. Het laatste gedicht in die afdeling heet ook Duisternis. Dat is een vertaling van een bekend gedicht (‘Darkness’) dat Byron schreef in het ‘jaar zonder zomer’, toen na een vulkaanuitbarsting op Soembawa grote delen op aarde, ook in Europa, een microklimaatverandering ondergingen die een apocalyptisch gevoel weergaven.

Lees verder >>

Gedicht: J. Slauerhoff • Ontherseningslied

Ontherseningslied’ van J. Slauerhoff is een vrije vertaling van Alfred Jarry’s ‘La chanson du décervelage’ uit diens beroemde toneelstuk Ubu roi.

Ontherseningslied

Ik fabriceerde al jarenlang lijkkisten
– Allerheiligenparochie, Marsveldstraat -,
Mijn vrouw was een hoogst bekwame modiste:
We verdienden op leven en dood, dat ging niet kwaad.
Als ’t mooi weer was op een Zondagmorgen,
Dan trokken we onze beste spullen aan,
Om te gaan zien naar het hangen en worgen
En onthersenen al op de galgenbaan.

Onze vieze wurmpjes gooiden met dadelpitten
En zwaaiden geestdriftig poppetjes van karton;
Wij gingen deftig in ons rijtuig zitten
En rolden naar de baan zoo vlug als ’t kon.
Daar begon ’t gedrang, we sloegen ons er doorhenen
En stonden met eksteroogen op goeden voet;
Ik klom altijd boven op een hoop steenen,
Anders kreeg ik mijn bottines vol bloed. Lees verder >>

De vertaling in Trouw van de Brexit-rede van David Lammy

Door Henk Wolf

Redacteurs van Nederlandse kranten vertalen voortdurend en vertalen is moeilijk. Heel verwonderlijk is het dan ook niet dat persberichten en citaten geregeld worden omgezet naar een wat houterig Nederlands. Zolang de inhoud daarbij correct wordt weergegeven, is dat geen ramp. Wordt de inhoud geweld aangedaan, dan kan dat wel ernstig zijn.

Zaterdag verscheen er op de website van Trouw een vertaling van een toespraak die het Britse Lagerhuislid David Lammy begin januari heeft gehouden. In z’n toespraak trekt Lammy van leer tegen de Brexit, die hij ‘A trick. A swindle. A fraud’ noemt.

Lammy is een goede spreker en hij heeft z’n rede in de vorm van een analogie gegoten. Zijn boodschap is dat de Brexit slecht is voor Groot-Brittannië en dat politici dat hardop moeten zeggen, ook al wil het grote publiek het niet horen. Dat maakt hij aannemelijk door te vertellen hoe hijzelf in 2011 tegen de wil van z’n buurtgenoten in de Londense wijk Tottenham de waarheid sprak over de rellen daar.

Lammy in het Nederlands

Volgens Trouw zei Lammy het volgende: Lees verder >>

Sheffield University students translate Johan Fretz’ novel ‘Onder de Paramariboom’

How does history, our presentation and perception of the past, influence our views today? And what if the representation of our past excludes members of our communities in the present? Sheffield students of Dutch have been examining these difficult and relevant questions as part of the Dutch Project Module 2018. They worked with Johan Fretz, a Dutch author, stand up comedian and musician, to translate the first two chapters of Fretz’ second novel Onder de paramariboom.

(Bekijk deze video op YouTube)

6 december 2018, Amsterdam: Literaire ontmoeting: Gerbrand Bakker en Daniel Hugo

Gerbrand Bakker. Foto Ella Tilgenkamp

Donderdag 6 december vindt in het Zuid-Afrikahuis in Amsterdam een ontmoeting plaats tussen de Nederlandse schrijver Gerbrand Bakker en zijn Zuid-Afrikaanse vertaler, Daniel Hugo.

Gerbrand Bakker had net besloten hovenier te worden toen hij in 2006 werd overrompeld door het succes van Boven is het stil, zijn eerste roman voor volwassenen. In het Nederlandse taalgebied werd dit boek bekroond met de Gouden Ezelsoor 2006, de Debutantenprijs 2006 en de Boekdelenprijs 2008, en genomineerd voor de Anton Wachterprijs 2006, de AKO-prijs 2006 en de Librisprijs 2007. Daarnaast is het boek in zo’n 25 talen vertaald. Niet alleen in alle grote talen van Europa, maar bijvoorbeeld ook in twee soorten Chinees, het Koreaans, het Arabisch, het Catalaans, het Georgisch, het Kroatisch en het Macedonisch. In Frankrijk werd Là-haut, tout est calme drie keer bekroond, en in 2010 won de Engelse vertaling de International IMPAC Dublin Literary Award, de grootste literaire prijs na de Nobelprijs. In totaal zijn er wereldwijd zo’n driehonderdduizend exemplaren van Boven is het stil verkocht. Lees verder >>

Ilja Leonard Pfeijffer als Constantijn Huygens

De taal van Ilja Leonard Pfeijffer (46)

Door Marc van Oostendorp

Als Constantijn Huygens niet had bestaan, was hij door Ilja Leonard Pfeijffer bedacht. Er is vóór Pfeijffer geen Nederlandse dichter geweest met zoveel aandacht voor stedenschoon en de specifieke plaats waar hij was. Er is vóór Pfeijffer geen Nederlandse dichter geweest die het zo leuk vond zijn kennis van klassieke en andere talen tentoon te stellen. Er is vóór Pfeijffer geen Nederlandse dichter geweest die zoveel hield van een vrouw die Sterre heette (of Stella).

Het blijkt ook al uit Stemmen van Den Haag, de vertaling van Huygens’ Haga Vocalis die Pfeijffer samen met Frans Blom maakte (het is te downloaden van de site van Blom). Zoals hij de stratenplannen van Leiden bezingt in zijn vroegere gedichten, en die van Steppoli en Genua in zijn latere proza, zo kan hij in deze vertalingen alles kwijt over Den Haag: Lees verder >>

Apollinaire in het Nederlands

door Wouter van der Land

 In 2018 wordt wereldwijd herdacht dat de Franstalige dichter Guillaume Apollinaire (1880-1918) honderd jaar geleden is overleden. Als voortrekker van de moderne poëzie heeft hij ook een immense invloed op de Nederlandse en Vlaamse dichtkunst uitgeoefend, onder andere op Martinus Nijhoff, Eddy du Perron, Paul van Ostaijen, Paul Rodenko, Marie-Jo Gobron,  Hugo Claus en Astrid Lampe, de stoet is veel langer. Zijn werk verdient dus ook aandacht bij het vak Nederlands en van Nederlandse poëzieliefhebbers.

Daarom verscheen, precies 99 jaar na zijn dood, een nieuwe Nederlandstalige bloemlezing: Het raam gaat open als een sinaasappel (uitgeverij Vleugels). Kiki Coumans selecteerde en vertaalde de gedichten, waaronder klassiekers als ‘Zone’, ‘Vensters’, ‘Maandag rue Christine’ en het beeldgedicht ‘De dolksteekduif en de fontein’. Een opmerkelijke keuze was om rijmende passages niet-rijmend te vertalen. Coumans licht haar vertaalvisie toe.

Waarom heb je de rijmende gedichten niet-rijmend vertaald?

Lees verder >>

Voorlopige bibliografie van uit het Spaans tot 1800 in het Nederlands vertaalde boeken

Door Tineke Groot

Volgend jaar zal het 500 jaar geleden zijn dat het eerste boek uit het Spaans in het Nederlands vertaald op de markt komt. Door Tineke Groot wordt nog steeds gewerkt aan een verdere uitbreiding van de Voorlopige bibliografie van uit het Spaans (eventueel via andere talen) tot 1800 in het Nederlands vertaalde boeken …./ samengesteld door een werkgroep van kandidaten in de Letterkunde van de Renaissance (1979-1980).  [Onder leiding van dr Piet Verkruijsse †]

In eerste instantie zijn de vertalingen vanuit het Spaans (via het Frans en/of Italiaans) in het Nederlands in de 16e eeuw beschikbaar. Lees verder >>

Zachte hoop die langs mijn wangen strijkt

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (136)
Het Nederlandse sonnet bestaat 452 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij

Ook ik ben omstreeks ’t midden mijner dagen
verdwaald geraakt in levens donker woud,
maar mij heeft geen aardsche wijsheid ontvouwd
den weg uit smart en twijfel, noch gedragen
omhoog, en geen hemelsche oogen zagen
neer op mij, vanwaar hoog’re klaarte blauwt
m’in teed’re zorg omwakend, en met stage
stralen heffend naar waar men waarheid schouwt.

Mij leidt geen gids, als het eigen gemoed,
mij schoort geen steun, dan d’enk’le trouwe handen
die mij opbeuren als de kracht bezwijkt;
mij sterkt geen afgezant uit beet’re landen
dan soms het ruischen, als een vleugel doet,
van zachte hoop die langs mijn wangen strijkt.

Henriëtte Roland Holst (1869-1952)

De beste manier van lezen is, zoals bekend, jezelf dwingen hetzelfde nog een keer te zeggen in een ander taal en dan proberen alle stijlmiddelen na te volgen. Voor wie het talent daartoe ontbreekt is er ook een op één na beste manier: een vertaling naast het origineel leggen.  Lees verder >>

Pas verschenen: Doing Double Dutch

The International Circulation of Literature from the Low Countries

Elke Brems, Orsolya Réthelyi and Ton van Kalmthout (eds)

The importance of a minor language in the field of world literature

Dutch literature is increasingly understood as a network of texts and poetics connected to other languages and literatures through translations and adaptations. In this book, a team of international researchers explores how Dutch literary texts cross linguistic, historical, geophysical, political, religious, and disciplinary borders, and reflects on a wide range of methods for studying these myriad border crossings. As a result, this volume provides insight into the international dissemination of Dutch literature and the position of a smaller, less-translated language within the field of world literature.

The title Doing Double Dutch evokes a popular rope-skipping game in which two people turn two long jump ropes in opposite directions while a third person jumps them. A fitting metaphor for how literature circulates internationally: two dynamic spheres, the source culture and the target culture, engage one another in a complex pattern of movement resulting in a new literary work, translation, or adaptation formed somewhere in the middle. Lees verder >>

Franse gedichten uit Engeland: een aanwinst voor de neerlandistiek

Door Marc van Oostendorp

Gentilshommes anglais, door Lucas d’Heere

Het moet een fijn moment zijn geweest, toen de kunsthistorica Frederica van Dam iets meer dan vijf jaar geleden in een archief in Warwick de dichtbundel Tableau Poetique (1573) van de schilder en dichter Lucas d’Heere vond.  Samen met de filoloog en d’Heere-kenner Werner Waterschoot heeft ze nu een editie van het werk uitgebracht. “Wij presenteren inderdaad”, schrijven ze nu, “een collectie Franse verzen van een Vlaamse schilder voor Engelse aristocraten als een belangrijk element in de geschiedenis van de vroege renaissance in de Nederlandse literatuur.”

Daar hebben ze gelijk in. De editie geeft een interessant inzicht in de ontwikkeling van de eerste Nederlandse sonnettendichter.

D’Heere maakte de bundel maakte de bundel in Engeland en schreef hem inderdaad helemaal in het Frans. Lees verder >>

Gedicht: Alexandr Poesjkin – De profeet

Deze week vijf Russische gedichten, gekozen, vertaald en toegelicht door Hans Boland, in 2015 winnaar van de Martinus Nijhoff-prijs. Vandaag als laatste: Alexandr Poesjkin. Toelichting onder het gedicht.

 

De profeet
(Пророк)

Ik sleepte me door de woestijn.
Mijn geest verdorstte, maar daar naakte
Een splitsing, waar een serafijn,
Zesvleugelig, de weg bewaakte.
Zijn vedervingers raakten licht,
Alsof ik droomde, mijn gezicht;
Toen kreeg ik zienersogen, starend,
Bang, als een opgeschrikte arend.
Dan raakte hij mijn oren aan
En deed mij het rumoer verstaan
Van engelen die opwaarts schoten
En van het bevend firmament
En van een schichtig zeeserpent
En van het uitbotten van loten. Lees verder >>

Gedicht: Anna Achmatova – Laatste toost

Deze week vijf Russische gedichten, gekozen, vertaald en toegelicht door Hans Boland, in 2015 winnaar van de Martinus Nijhoff-prijs. Vandaag de vierde: Anna Achmatova. Toelichting onder het gedicht.

Laatste toost
(Последний тост)

Op mijn bestaan vol nijd en spijt,
Ons huis in stof en as,
Ons samenzijn in eenzaamheid –
Op jou hef ik het glas;
En op die ogen kil en dof,
Die mond, die mij verried,
En op de wereld wreed en grof,
Op God, die ons verliet.

27 juli 1934

Anna Achmatova (1889-1966)
(Анна Ахматова) Lees verder >>

Gedicht: Osip Mandelstam – Neem rustig uit de holte van mijn handen

Deze week vijf Russische gedichten, gekozen, vertaald en toegelicht door Hans Boland, in 2015 winnaar van de Martinus Nijhoffprijs. Vandaag als derde een gedicht van Osip Mandelstam. Toelichting onder het gedicht.

 

Neem rustig uit de holte van mijn handen
Een beetje zonlicht en een beetje honing,
De bijen van Persephone ter wille.

Een varend scheepje is niet af te meren,
Een schim in bont geschoeid is niet te horen,
Doodstille levensangst niet te bedwingen.
Lees verder >>

Gedicht: Marina Tsvetajeva – Vlammende, rosse lijsterbestrossen

Deze week vijf Russische gedichten, gekozen, vertaald en toegelicht door Hans Boland, in 2015 winnaar van de Martinus Nijhoffprijs. Vandaag als tweede een gedicht van Marina Tsvetajeva. Toelichting onder het gedicht.

 

Vlammende, rosse
Lijsterbestrossen.
Nazomerzon.
Mijn leven begon.

Zaterdag. Klokken,
Honderden, klonken,
Galmden om strijd,
Sint-Jan gewijd.
Lees verder >>

Gedicht: Velimir Chlebnikov – Grijnsbezwerend

Deze week vijf Russische gedichten, gekozen, vertaald en toegelicht door Hans Boland, in 2015 winnaar van de Martinus Nijhoffprijs. Vandaag als eerste een gedicht van Velimir Chlebnikov. Toelichting onder het gedicht.

Grijnsbezwerend
(Заклятие смехом)

O, vergrijnst u, grijnzelaars!
O, begrijnst u, grijnzelaars!
Alle grijnzen grijnzenden, en gegrijnsden, en gegrijnsdsten,
O, begrijnst het uitgegrijnsde!
O, vergrijnsde overgrijnstersgrijns van grijnzelgrijnzelaars!
O, ontgrijns van het vergrijnzen, grijns van greunzelgrijnzelaars!
Grijnzië, grijnzië,
Grijns uit, grijns door, grijnzerdjes, grijnzerdjes,
Begrijnzaardjes, begrijnzaardjes.
O, vergrijnst u, grijnzelaars!
O, begrijnst u, grijnzelaars! Lees verder >>

Anna Karenina als Nederlandse letterkunde

Door Marc van Oostendorp

Op school zou weer meer vertaald moeten worden, vindt de meestervertaler Hans Boland. Er is geen manier om je taalgevoel zo aan te scherpen. Mensen drukken zich steeds slordiger uit, en het “meest probate middel om dit proces te stoppen en mogelijkerwijs te verkeren, is vertaalonderricht.”

Hij heeft gelijk en hij laat het met verve zien. Naar aanleiding van zijn onlangs verschenen nieuwe vertaling van Anna Karenina heeft hij een boekje uitgebracht, Hij kan me de bout hachelen met zijn vorstendommetje, waarin hij de bewonderde roman bespreekt, en vooral zijn vertaling ervan. De titel is een voorbeeld van een vondst waar hij bijzonder trots op is (de Russische zin zegt ongeveer ‘Ik spuug op hem en zijn vorstendom’), want dat is een van de leuke dingen van dit boekje: dat Boland zo trots is op zijn vak.

Trots op de synoniemen die hij vindt: Lees verder >>

Mary of Nemmegen. The ca.1518 Translation and the Middle Dutch Analogue, Mariken van Nieumeghen

MaryOfNemmegen_500Mary of Nemmegen is an important and neglected text, significant from a number of different perspectives: Dutch-English literary relations; the use of woodcuts for illustrating texts; the history of the book, especially for its role in the development of the taste for prose narrative; the parallel with Everyman, which also has its source in a Dutch play; the relationship of the tale with lives of the saints; and, most importantly, the fact that it is an analogue of the Faustus story and hence draws on the same traditions of the occult and forbidden contact with demonic powers”.

Mary of Nemmegen. The ca.1518 Translation and the Middle Dutch Analogue, Mariken van Nieumeghen. Edited and translated by Clifford Davidson, Ton Broos and Martin Walsh. Medieval Institute Publications, Western Michigan University, Kalamazoo, 2016. Early Drama, Art, and Music Monograph Series XXXI.

Meer (bestel)informatie

 

U iets te veel, mij nutt’loos

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (95)
Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij
Illustratie: Susanne van der Kleij

Ik heb niet kunnen achterhalen wanneer het verschil tussen mannelijk en vrouwelijk rijm precies belangrijk werd voor Nederlandse dichters, of wanneer die conventie om het te noemen naar geslachten zo benoemd werd. Over metriek is veel meer bekend, maar de geschiedenis van de Nederlandse rijmtheorie moet nog geschreven worden.

In Shakespeares sonnet 20 is het verschil belangrijk. Lees verder >>

Alle artikelen over literatuur uit The Low Countries op een website

Ter gelegenheid van het Vlaams-Nederlandse gastlandschap in Frankfurt heeft de redactie van Ons Erfdeel alle artikelen over literatuur uit 23 edities van het jaarboek The Low Countries. Arts and Society in Flanders and the Netherlands verzameld op één website.

Een reisverhaal van Cees Nooteboom of Tommy Wieringa? Gedichten van Joke van Leeuwen? Een analyse van het oeuvre van Stefan Hertmans? Korte verhalen van Mensje van Keulen? Een bloemlezing van exilschrijvers in de Lage Landen? Dat en veel, véél meer staat te lezen op www.literaturefromthelowcountries.eu.

Het is daarmee een schat aan informatie voor niet-Nederlandstaligen die kennis willen maken met onze rijke literatuur. Alle teksten ‑ meer dan vierhonderd in totaal: gedichten, prozafragmenten, kritieken, oeuvrestukken, beschouwingen ‑ worden aangeboden in open access: ze zijn gratis én integraal te lezen. De website is goed doorzoekbaar en zal volgend jaar worden aangevuld met de artikelen uit de recentste editie van The Low Countries, die is gewijd aan de literatuur van de Lage Landen.

Vondels achtste tragedie: vertaling van Sophocles’ Electra

050VondelElektra

Door Ton Harmsen

Met de nare smaak van de Gysbreght nog in zijn mond is Vondel toe aan iets heel nieuws. Gelukkig wordt hij onder anderen door Hugo de Groot, die in 1630 Euripides’ Phoenissae vertaald had, gewezen op een voorbeeld dat een radicale verandering inhoudt: de Griekse tragedie. De sfeer die hij daarin vond bood betere mogelijkheden dan de pathetische horreur van Seneca. Hij wordt getroffen door de psychologische ontwikkeling in de dialoog waarmee Sophocles zijn botsende personages tot nieuwe inzichten brengt: de statische personages van zijn eerdere tragedies konden ineens in beweging worden gezet. In de zangerige lyriek van Sophocles voelt hij zich helemaal thuis – de superieure reien van de Gysbreght tonen aan dat Vondel een groot lyricus was. In 1639 publiceert hij zijn vertaling van Sophocles’ Electra. Gerardus Johannes Vossius had zijn twintigjarige zoon Isaac naar Vondel gestuurd om de tekst met hem samen te bestuderen. Er was een keur aan Griekse edities met Latijnse vertaling. Vondel vertaalde uit het Latijn en Isaac wees hem de weg in de Griekse teksten. Vondel heeft zich met deze vertaling een nieuw soort poëzie eigen gemaakt. Zijn grote prestatie is de adequate weergave van het zangerige Grieks, via de soms wat houterige Latijnse vertalingen naar een sonore tekst van meesterlijke kwaliteit. Lees verder >>

Catharina Questiers vondelt zonder het te zeggen

042BenHur

Door Ton Harmsen

Hoe belangrijk Horatius voor Vondel ook was, slechts tweemaal heeft hij een van diens odes metrisch vertaald. Maar in 1654 verscheen zijn prozavertaling van alle ‘Odes’, het ‘Carmen saeculare’ en de ‘Ars poetica’. Horatius compleet, behalve de satiren en de brieven. Vondels vertaling van de eerste ode heeft zijn buurvrouw Catharina Questiers geïnspireerd tot een bewerking in dichtvorm.

Uit de bewerking van Questiers, verschenen in de Lauwer-stryt tusschen Catharina Questiers, en Cornelia van der Veer (Amsterdam 1665) blijkt zonneklaar dat zij uitsluitend naar de vertaling van Vondel gewerkt heeft, zonder gebruik te maken van het Latijnse origineel. Zoals bekend is de kennis van Latijn bij vrouwen in de zeventiende eeuw zeer beperkt, maar zij had te rade kunnen gaan bij een latinist in haar omgeving om te vragen wat er precies in de tekst staat. Vergelijking van beide vertalingen maakt duidelijk dat zij dat niet gedaan heeft.

Lees verder >>