Tag: vertalen

20 november 2019, Amsterdam: Dutch Masterpieces: on translating Multatuli and Slauerhoff

Wednesday November 20th, 7.30 PM award-winning translators Ina Rilke and David McKay discuss Multatuli’s Max Havelaar en J.J. Slauerhoffs Adrift in the Middle Kingdom (Het leven op aarde) at Athenaeum Bookstore, Spui 14-16. Kristen Gehrman is your moderator. Admission is free, but RSVP.

Aanmelden / sign up

Lees verder >>

Less is more. Een opleiding ondertiteling in Polen

Door Agata Kowalska-Szubert

Anderhalf jaar geleden had ik het onmiskenbare plezier te berichten over een cursus ondertiteling aan de Brusselse campus van de KU Leuven. De ervaringen die we toen hebben opgedaan, waren dermate sterk dat we ons vanuit de neerlandistiek in Wrocław meteen voorgenomen hadden de beide Lucs (Luc Dierickx en Luc Loonbeek, de docenten van deze cursus die beiden werkzaam zijn op de Brusselse campus van de KU Leuven) naar Polen te lokken. Uiteindelijk is dit in januari jongstleden gelukt. Luc en Luc zijn in het kader van het Erasmusprogramma voor een week naar Wrocław gekomen.

De meeste docenten werken als het ware op twee denkniveaus. Aan de ene kant verzamelen wij zelf informatie en kennis die we dan aan onze studenten kunnen overdragen. Aan de andere kant echter zijn we ons er sterk van bewust dat er specialisten zijn die bepaalde dingen juist béter doen dan wijzelf. En dat is juist het geval zijn met die twee Brusselse docenten.

Lees verder >>

De vertaling in Trouw van de Brexit-rede van David Lammy

Door Henk Wolf

Redacteurs van Nederlandse kranten vertalen voortdurend en vertalen is moeilijk. Heel verwonderlijk is het dan ook niet dat persberichten en citaten geregeld worden omgezet naar een wat houterig Nederlands. Zolang de inhoud daarbij correct wordt weergegeven, is dat geen ramp. Wordt de inhoud geweld aangedaan, dan kan dat wel ernstig zijn.

Zaterdag verscheen er op de website van Trouw een vertaling van een toespraak die het Britse Lagerhuislid David Lammy begin januari heeft gehouden. In z’n toespraak trekt Lammy van leer tegen de Brexit, die hij ‘A trick. A swindle. A fraud’ noemt.

Lammy is een goede spreker en hij heeft z’n rede in de vorm van een analogie gegoten. Zijn boodschap is dat de Brexit slecht is voor Groot-Brittannië en dat politici dat hardop moeten zeggen, ook al wil het grote publiek het niet horen. Dat maakt hij aannemelijk door te vertellen hoe hijzelf in 2011 tegen de wil van z’n buurtgenoten in de Londense wijk Tottenham de waarheid sprak over de rellen daar.

Lammy in het Nederlands

Volgens Trouw zei Lammy het volgende: Lees verder >>

Sheffield University students translate Johan Fretz’ novel ‘Onder de Paramariboom’

How does history, our presentation and perception of the past, influence our views today? And what if the representation of our past excludes members of our communities in the present? Sheffield students of Dutch have been examining these difficult and relevant questions as part of the Dutch Project Module 2018. They worked with Johan Fretz, a Dutch author, stand up comedian and musician, to translate the first two chapters of Fretz’ second novel Onder de paramariboom.

(Bekijk deze video op YouTube)

Pas verschenen: Jaap Grave & Irina Michajlova (red.), Transfer of Dutch, Flemish and Scandinavian Literatures to Eastern Europe (1945-1990). Moscow 2018, 144 p.

Ter gelegenheid van het 20-jarige jubileum van het Nederlands Instituut in Sint-Petersburg is de bundel Transfer of Dutch, Flemish and Scandinavian Literatures to Eastern Europe (1945-1990) verschenen met bijdragen van vertaal- en literatuurwetenschappers uit Tsjechië, Duitsland, Nederland, Roemenië, Rusland en Servië. Centraal staan de selectie en het transport van Nederlandstalige en Scandinavische literatuur naar Oost-Europese communistische staten tussen 1945 en 1990. Onderzoekers richten zich op de vraag of de DDR in een bepaalde periode als transitohaven fungeerde en de Duitse vertaling als tussenvertaling, op de censuur en in welke mate de selectie op ideologische gronden plaatsvond. In de bijdragen komt het werk van vertalers (onder anderen Eva Schumann en Olga Krijtová), academici en auteurs (zoals Anne Frank, Theun de Vries, Multatuli, Halldór Kiljan Laxness, Martin Andersen Nexø, August Strindberg, Inger Hagerup en Henrik Ibsen) uitgebreid ter sprake.

De bijdragen zijn afkomstig van Alexandra Livanova, Boris Zahrov, Elena Krasnova, Georghe Nicolaescu, Irina Michajlova, Jaap Grave, Jelica Novaković, Maxim Kopylov, Polina Lisovskaya, Ton Naaijkens en Wilken Engelbrecht.

Het boek kan tegen de vergoeding van verzendkosten worden besteld bij het Nederlands Instituut in Sint-Petersburg. Neem daarvoor contact op met het Nederlands Instituut in Sint-Petersburg: maria@nisp.ru.

Ein Gedicht als ein Ding

Door Marc van Oostendorp

Het is treurig dat jullie niet weten wie Ludwig Kunz (1900-1976) was. Zijn leven lang was hij bezig aandacht te vragen voor dichters voor wie er te weinig aandacht was. Nu is hij zelf vergeten. Het is daarom een daad van historische rechtvaardigheid dat er nu een bundel over hem verschenen is, onder redactie van de germaniste Els Andringa.

Kunz, geboren in het stadje Görlitz in het uiterste oosten van Duitsland, was eigenlijk bestemd om in de handel te gaan, maar ontwikkelde al jong een grote belangstelling voor de kunsten en vooral voor de literatuur. Die belangstelling behield hij toen hij in de jaren dertig naar Nederland vluchtte. Na de oorlog kwam hij in contact met de schrijver en dichter Gerrit Kouwenaar en daarmee met de andere experimentele schrijvers van de Vijftigers. Hij vertaalde werk van onder meer Lucebert, Hugo Claus en Hans Lodeizen in het Duits. Zijn oorlogsverhaal vormde de basis van Kouwenaars roman Negentien-Nu. Lees verder >>

Wij houden niet van zelfstandig naamwoorden (we feel no love for nouns)

Door Marc van Oostendorp

Paul Claes, de man die meer interessante boeken schrijft dan ik kan bloggen, komt nu met een tussendoortje: in Gouden vertaalregels geeft hij tips uit zijn eigen vertaalpraktijk, een praktijk die volgens het omslag vijftig jaar beslaat.

Interessant aan die tips is dat ze iets doen wat in de taalwetenschap zelden of nooit gebeurt: ze gaan over een soort vergelijkende stilistiek. In de ene taal zeg je iets liever op deze manier, maar in een andere taal doe je dat net een beetje anders. Niet omdat deze manier onmogelijk is, maar omdat hij een beetje gek klinkt.

De drie grootste hoofdstukken vergelijken het Nederlands met het Frans, Engels en Italiaans. Bij alle drie die talen wordt opgemerkt dat ze een voorkeur hebben voor abstracte zelfstandignaamwoorden die wij niet delen en die een vertaler dus enigszins vrij moet vertalen. De Fransman zegt après mon retour maar wij ‘als ik terug ben’, de Engelsman Dancing is a great love of him, maar wij ‘Hij is dol op dansen’, Italianen Ecco il motivo della mia assenza, maar wij ‘Daarom was ik er niet’. Een letterlijke vertaling is in geen van dergelijke gevallen ‘fout’, maar wel on-Nederlands. Het is net een beetje raar. Lees verder >>

Vacature: professeur·e·s invité·e·s, Université de Liège

Dans le cadre d’un remplacement, la filière en traduction et interprétation de l’Université de Liège recherche pour l’année académique prochaine (2018-2019) des professeur·e·s invité·e·s pour les cours suivants :

  • TRAD0008-1 Traduction et explication de textes historiques : néerlandais (B1-B2 Histoire, 45h, TA) ;
  • TRAD00157-1 Néerlandais – Traduction générale vers le français et traduction à vue
  • (B3, Traduction, 60h, Q2) ;
  • TRAD0066-1 Théorie et pratique de la traduction du néerlandais vers le français I (M1, Traduction, 30h, Q1) ;
  • TRAD0070-1 Théorie et pratique de la traduction du néerlandais vers le français II (M2, Traduction, 30h, Q1) ;
  • TRAD0113-1 Traduction spécialisée du néerlandais vers le français : culture et littérature (M1-M2, Traduction, 60h, Q2).

Lees verder >>

Apollinaire in het Nederlands

door Wouter van der Land

 In 2018 wordt wereldwijd herdacht dat de Franstalige dichter Guillaume Apollinaire (1880-1918) honderd jaar geleden is overleden. Als voortrekker van de moderne poëzie heeft hij ook een immense invloed op de Nederlandse en Vlaamse dichtkunst uitgeoefend, onder andere op Martinus Nijhoff, Eddy du Perron, Paul van Ostaijen, Paul Rodenko, Marie-Jo Gobron,  Hugo Claus en Astrid Lampe, de stoet is veel langer. Zijn werk verdient dus ook aandacht bij het vak Nederlands en van Nederlandse poëzieliefhebbers.

Daarom verscheen, precies 99 jaar na zijn dood, een nieuwe Nederlandstalige bloemlezing: Het raam gaat open als een sinaasappel (uitgeverij Vleugels). Kiki Coumans selecteerde en vertaalde de gedichten, waaronder klassiekers als ‘Zone’, ‘Vensters’, ‘Maandag rue Christine’ en het beeldgedicht ‘De dolksteekduif en de fontein’. Een opmerkelijke keuze was om rijmende passages niet-rijmend te vertalen. Coumans licht haar vertaalvisie toe.

Waarom heb je de rijmende gedichten niet-rijmend vertaald?

Lees verder >>

East meets West on Subtitling

Terugblik op een cursus ondertitelen van het Nederlands naar het Hongaars, Pools, Slovaaks en Tsjechisch

Door Agata Kowalska-Szubert

De week van 4 tot 8 september werd de Brusselse campus van de KU Leuven het mekka van een twintigtal neerlandici extra muros die het ondertitelen onder de knie wilden krijgen. De cursus werd aangeboden aan freelancevertalers, universitaire docenten en studenten neerlandistiek in Hongarije, Polen, Slovakije en Tsjechië en werd georganiseerd in samenwerking met de Nederlandse Taalunie met steun van Erasmus+ en de ambassades.

Het begon allemaal met een gesprek tussen de cultureel attache van de Nederlandse ambassade in Warschau, Martin van Dijk, en Karlijn Waterman van de Taalunie. Daarbij bleek dat er onder meer in Polen een behoefte is aan betere ondertitels voor Nederlandstalige films. Meestal worden Poolse ondertitels gemaakt aan de hand van reeds bestaande Engelse ondertitels en dat heeft vaak een aanzienlijke invloed op de inhoud van de film. De Engelse ondertitels zijn al een ingekorte versie van wat er in de film feitelijk wordt gezegd en als je aan de hand van die ingekorte versie een nog kortere versie in een andere taal maakt, kan het resultaat onmogelijk van hoge kwaliteit zijn. Lees verder >>

Vertaalwoordenschat: Nederlands – Nieuwgrieks

Het Instituut voor de Nederlandse Taal heeft een nieuwe applicatie ontwikkeld voor tweetalige woordenboeken met Nederlands als bron- of doeltaal: de Vertaalwoordenschat. Nederlands – Nieuwgrieks is het eerste taalpaar dat gratis beschikbaar is via de website vertaalwoordenschat.ivdnt.org.

Rond de eeuwwisseling zijn er verschillende tweetalige bestanden ontwikkeld voor talen die voor de Nederlandstalige wel relevant zijn, maar op de commerciële markt niet spontaan aan bod kwamen, zoals Nederlands – Deens, Nederlands – Nieuwgrieks en Nederlands – Arabisch. Die bestanden zijn gemaakt in opdracht van een speciale Commissie Lexicografische Vertaalvoorzieningen, ingesteld door de toenmalige ministers van Onderwijs van Nederland en Vlaanderen. Lees verder >>

Russen vinden ons somber!

Door Marc van Oostendorp

Waarom lijken Vlamingen meer op Russen dan Nederlanders? Wat maakte het in de Brezjnev-tijd zo aantrekkelijk om Nederlands te studeren? En wat is er zo interessant aan Louis Couperus voor de moderne Russische lezer? Ik had op de Universiteit van St. Petersburg een gesprek met Irina Michajlova, hoogleraar Nederlandse taal- en letterkunde.

(Deze video bekijken op YouTube.)

Programme Announcement 2nd Postgraduate Colloquium in Low Countries Studies (London, 6th-7th July 2017)

In just under two weeks postgraduate students of Dutch and Flemish DrHLstoryhistory, literature, translation studies and sociology will come together for the second edition of the ALCS Postgraduate Colloquium. This international meeting is designed to foster links between British and Irish Low Countries Studies and scholars from other countries, and to support the next generation of researchers in our field. The conference will take place in the medium of English and we welcome anyone with a curiosity about the Netherlands and Flanders or any of the topics up for discussion. This year’s papers are particularly exciting, with strong themes of identity, ideology and transnationality emerging. The keynote will be given by our chair, Henriette Louwerse (University of Sheffield). Lees verder >>

Pas verschenen: Doing Double Dutch

The International Circulation of Literature from the Low Countries

Elke Brems, Orsolya Réthelyi and Ton van Kalmthout (eds)

The importance of a minor language in the field of world literature

Dutch literature is increasingly understood as a network of texts and poetics connected to other languages and literatures through translations and adaptations. In this book, a team of international researchers explores how Dutch literary texts cross linguistic, historical, geophysical, political, religious, and disciplinary borders, and reflects on a wide range of methods for studying these myriad border crossings. As a result, this volume provides insight into the international dissemination of Dutch literature and the position of a smaller, less-translated language within the field of world literature.

The title Doing Double Dutch evokes a popular rope-skipping game in which two people turn two long jump ropes in opposite directions while a third person jumps them. A fitting metaphor for how literature circulates internationally: two dynamic spheres, the source culture and the target culture, engage one another in a complex pattern of movement resulting in a new literary work, translation, or adaptation formed somewhere in the middle. Lees verder >>

Hoe werkt Google Translate?

Door Marc van Oostendorp

Vorige week kondigde Google Translate een nieuwe, verbeterde versie aan van de vertalingen van (onder andere) het Nederlands naar het Engels en omgekeerd. Hoe is de nieuwe versie verbeterd? En wat kan er nóg beter? Ik vroeg het aan Antal van den Bosch, de directeur van het Meertens Instituut en zelf als hoogleraar Taal- en Spraaktechnologie ook ervaren in het maken van vertaalcomputers.

(Bekijk deze video op YouTube.)

9-19 november 2017: Dagen van het Nederlands “Het (on)vertaalbare vertaald” te Lublin

Sinds 2012 vinden bij de Katedra Literatury i Języka Niderlandzkiego van de Katolicki Uniwersytet Lubelski de Dagen van het Nederlands plaats.

De voertaal van de Dagen is steeds het Nederlands. Voor elke editie worden enkele specialisten op het gebied van het centrale thema uit Nederland en Vlaanderen uitgenodigd. Voorts krijgen collega’s uit de regio en uit Polen de gelegenheid om een lezing van 20 minuten over een met het thema verbonden onderwerp te geven. Reis- en verblijfkosten van uitgenodigde sprekers worden in beginsel vergoed.

Het thema voor de Dagen van 2017 die tevens het 40-jarig jubileum van de oprichting van de neerlandistiek in Lublin zullen vieren, zal zijn:

Het (on)vertaalbare vertaald

Lees verder >>

Anna Karenina als Nederlandse letterkunde

Door Marc van Oostendorp

Op school zou weer meer vertaald moeten worden, vindt de meestervertaler Hans Boland. Er is geen manier om je taalgevoel zo aan te scherpen. Mensen drukken zich steeds slordiger uit, en het “meest probate middel om dit proces te stoppen en mogelijkerwijs te verkeren, is vertaalonderricht.”

Hij heeft gelijk en hij laat het met verve zien. Naar aanleiding van zijn onlangs verschenen nieuwe vertaling van Anna Karenina heeft hij een boekje uitgebracht, Hij kan me de bout hachelen met zijn vorstendommetje, waarin hij de bewonderde roman bespreekt, en vooral zijn vertaling ervan. De titel is een voorbeeld van een vondst waar hij bijzonder trots op is (de Russische zin zegt ongeveer ‘Ik spuug op hem en zijn vorstendom’), want dat is een van de leuke dingen van dit boekje: dat Boland zo trots is op zijn vak.

Trots op de synoniemen die hij vindt: Lees verder >>

Computer vindt tussentaal

Door Marc van Oostendorp

image00Een van de problemen voor vertaalcomputers was tot nu toe altijd dat er zoveel talen zijn. Je kunt jaren besteden aan een computer die goede vertalingen maakt van het Frans in het Engels, en dan vele jaren voor een computer die Russisch in het Engels vertaalt, maar dan heb je het Frans en het Russisch nog niet aan elkaar gekoppeld. Dat probleem lijkt nu op een interessante manier te worden opgelost door het team achter Google Translate, die er deze week een artikel over publiceerden.

Bij iedere taal die je toevoegt wordt het probleem ingewikkelder. Drie talen (Frans, Russisch, Engels) betekent drie paren talen (Frans-Engels, Frans-Russisch, Engels-Russisch); maar als je een vierde aan de verzameling toevoegt (Nederlands) worden dat er ineens zes (Nederlands-Frans, Nederlands-Engels, Nederlands-Russisch komen erbij). En bij een vijfde taal komen er vier taalparen bij, enzovoort. Omdat vertalen van het Russisch naar het Nederlands nog iets anders is dan vertalen van het Nederlands naar het Russisch, moet je die aantallen eigenlijk nog verdubbelen. Hoe meer talen er al zijn, hoe meer werk het wordt om er nog een aan toe te voegen.  Lees verder >>

Google Translate wordt onbegrijpelijker (en beter)

Door Marc van Oostendorp

Processed with Snapseed.
-What do these options mean? Que signifient les options?

Het is al een tijdje geleden dat Google Translate in het nieuws was, maar deze week kwam Google weer met een fascinerend bericht.

Een paar jaar geleden hoorde je regelmatig over deze online-vertaalmachine: steeds weer werden nieuwe talen toegevoegd aan het systeem, en je kreeg ook het gevoel dat vertalingen inderdaad steeds beter werden. Maar op zeker moment stagneerde het: er kwamen nauwelijks talen bij, en de kwaliteit van de vertalingen tussen bestaande taalparen werd ook niet meer verhoogd.

Was dit het dan?

Moduletje

Deze week kwam het bedrijf met een blogpost en een wetenschappelijk artikel waarin het een nieuwe doorbraak aankondigde: een geheel nieuwe manier van vertalen, die Neural Machine Translation genoemd wordt en die gebruik maakt van technieken die de laatste jaren populair zijn geworden in de wereld van de kunstmatige intelligentie. De computer die een tijdje geleden de wereldkampioen Go versloeg  (wat tot voor kort ondenkbaar is, want Go is de ingewikkeldste van alle bordspelen) maakt ook gebruik van dergelijke techieken.

De term neural in de nieuwe naam komt natuurlijk voort uit een metafoor. Lees verder >>

Een langen dood

Een geschiedenis van het Nederlands in 196 sonnetten (78)
Het Nederlandse sonnet bestaat 451 jaar. Hoe is het de taal in die tijd vergaan?

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: Susanne van der Kleij
Illustratie: Susanne van der Kleij

De plagiatoren van het verleden hadden buiten het internet gerekend. Nicolaas Beets zal niet vermoed hebben dat hij ooit betrapt zou worden op het zonder bronvermelding overschrijven van Jan Jacob Lodewijk Ten Kate.

De laatste werd in 1892, drie jaar na zijn dood, al niet zo serieus meer genomen, en zijn zo’n vijftig jaar eerder gepubliceerde vertaling van Auguste Barbiers sonnet Michel-Angelo was, dacht de brave Beets vermoedelijk, vergeten:

Wat deed dat frisch gelaat, dat hooge voorhoofd slinken,
Gij schepper met paneel, en lier en marmersteen?
Geen traan vloeide immer langs uw bleeke trekken heen;
Als Dante deed u nooit een glimlach de oogen blinken.Ach, al te zwaar een melk deed u de Muze drinken!
Uw liefde voor de Kunst, zij vergde uw hart alleen,
En zonder ooit een bruid vermoeid in d’arm te zinken,
Zag zij u zestig jaar ‘t driedubbel pad betreên.’t Was al uw aardsch geluk, uw innigst zielsverrukken,
Een hemelsche gedachte in ‘t marmer af te drukken,
Te ontzetten door uw kracht, beeld van Gods majesteit.

Ook, toen gij eindelijk uw avondzon zaagt tanen,
Stierft ge, als een oude leeuw met zilverblanke manen,
Een langen dood, vol roem en levensbitterheid.

Naar Auguste Barbier.

Que ton visage est triste et ton front amaigri,
Sublime Michel-Ange, ô vieux tailleur de pierre!
Nulle larme jamais n’ a baigné ta paupière:
Comme Dante, on dirait que tu n’ as jamais ri.Hélas! D’un lait trop fort la muse t’a nourri,
L’ art fut ton seul amour et prit ta vie entière;
Soixante ans tu courus une triple carrière
Sans reposer ton coeur sur un coeur attendri.Pauvre Buonarotti! Ton seul bonheur au monde
Fut d’ imprimer au marbre une grandeur profonde,
Et puissant comme Dieu, d’effrayer comme lui:Aussi, quand tu parvins à ta saison dernière,
Vieux lion fatigué, sous ta blanche crinière
Tu mourus longuement plein de gloire et d’ennui.

Nicolaas Beets deed het in 1892 zo: Lees verder >>

PhD project The distribution of Dutch-language literature to Germany

Voor de Onderzoeksgroep Vertaling en Interculturele Transfer, Campus Brussel zoeken wij een doctoraatsbursaal (m/v)

PhD project The distribution of Dutch-language literature to Germany

De OG Vertaling en Interculturele Transfer van de KU Leuven verenigt onderzoekers uit Leuven, Brussel, Antwerpen en Kortrijk die zich bezighouden met de complexe en dynamische verhoudingen binnen en tussen culturen. De doctorandus zal deel uitmaken van deze OG, binnen het grotere geheel van de OE Vertaalwetenschap van de Faculteit Letteren.

Typefout in het Oekraïne-verdrag: len

Door Marc van Oostendorp


Hebben jullie de roemruchte associatieovereenkomst met Oekraïne inmiddels gelezen? Zo ja, dan weten jullie dus wat een len is, toch? Zoals in artikel 12, weten jullie nog wel? Dat zo begint:

Behoudens het bepaalde in de artikelen 3 en 4 van dit protocol worden goederen van oorsprong die uit de Europese Unie of uit Oekraïne naar een ander len zijn uitgevoerd…

Het staat in alle Nederlandstalige teksten van het associatieverdrag dat ik online heb kunnen vinden, dus het lijkt me de officiële Nederlandse tekst. Zoals we ook allerwegen in artikel 14 kunnen lezen:

Op producten van oorsprong die naar een tentoonstelling in een ander len dan een lidstaat van de Europese Unie of Oekraïne zijn verzonden…

Wat is hier aan de hand? Uit de contekst kun je wel ongeveer afleiden wat het betekent: zoiets als land of natiestaat. Maar waar komt het vandaan?

Lees verder >>