Tag: Vanden vos Reynaerde

Vergeten kennis

Reinhart Fuchs als het achterdoek van Van den vos Reynaerde

Door Jan de Putter

Onvermijdelijk geraakt het werk van richtinggevende onderzoekers op een gegeven moment uit de mode. Na hun pensionering of dood worden hun bevindingen eerst verouderd genoemd, daarna als achterhaald bestempeld en ten slotte vergeten. Dat is het lot van het werk van de grote Reynaertonderzoeker J.W. Muller. Zijn werk getuigt echter van zo’n grote kennis van de stof, dat het altijd de moeite loont, na te gaan wat de oude meester erover schreef. 

Lees verder >>

Rijm in de Reynaert

Door Marc van Oostendorp

Aan het begin van zijn vertaling van Reynaert de Vos geeft Ard Posthuma meteen zijn visitekaartje af ‘Willem, die Madocke schreef, / en er lang voor wakker bleef / hem zat dwars dat er op heden / van Reynaerts wederwaardigheden / in onze taal geen boek bestond’. Zijn taal is een tikkeltje archaïsch (‘op heden’ / ‘wederwaardigheden’), maar zonder dat het stoort, en soepel genoeg om in een middag door te lezen.

Oorspronkelijk verscheen de vertaling in 2008; de Groningse uitgever Kleine Uil heeft hem nu opnieuw uitgegeven, voor zover ik kan nagaan ongewijzigd, en met ook bijvoorbeeld een ongewijzigd voorwoord. In dat voorwoord zet Posthuma zeg af tegen de hertaling van Ernst van Alphen, die rijmen gebruikte als ‘slagzwaard’ / ‘gedagvaard’, ‘schandstuk’ / tand stuk’ of ‘bloot stond’ / ‘schootwond’. “Zelf heb ik een dergelijke taalacrobatiek gepoogd te vermijden”, schrijft Posthuma.

Lees verder >>

Verschenen: Tiecelijn 32, over hybride helden en Roa en Reynaertbanken

De nieuwe Tiecelijn is klaar. We nemen de kaap van 9000 pagina’s vossenstudie sinds het prille begin in de zomer van 1988. Op zondag 17 november wordt in de Bib van Sint-Niklaas (Hendrik Heymanplein 3) het twaalfde jaarboek van het Reynaertgenootschap voorgesteld. Gastspreker is Niels Schalley, verbonden aan de Phoebus Foundation. Zijn lezing handelt over ‘Kreupele bisschoppen, geuzenemblemen en lepralijders. Vossenstaartenproblematiek in de schilderkunst van de Zuidelijke Nederlanden (circa 1550-1600)’. Meteen ook de titel van zijn bijdrage in het jaarboek.

Lees verder >>

Reynaert door de ogen van een oorlogskind : Een portret van G.-H. Arendt

Door Jan de Putter

In 1965 verdedigde Arendt zijn Inaugural-Dissertation Die satirische Struktur des mittelniederländischen Tierepos Van den vos Reynaerde. De vragen die Arendt stelde waren geheel nieuw voor de Nederlandse reynaerdistiek en door zijn onderzoek verschoof de aandacht van de auteursvraag naar de boodschap van de tekst. Dat zijn grensverleggende dissertatie niet los gezien mag worden van de wonden die de oorlog had geslagen, is geheel onopgemerkt gebleven. Vanuit dit perspectief had hij de moed vragen te stellen aan een literaire tekst. Een portret van een man die als kind getekend werd door de oorlog en in de wetenschap een vluchtweg vond.

Foto bij artikel in NRC. Fotograaf onbekend, copyright niet vermeld. Heeft iemand het origineel?

Wat satire vermag, was een onderwerp dat in de jaren zestig hoog op de onderzoeksagenda van Duitse literatuuronderzoekers stond. Ook in Keulen, waar Arendt promoveerde, was het een thema. De belangstelling van literatuurhistorici voor het onderwerp kan niet losgezien worden van het recente verleden. Onder de nazi’s werd satire op de machthebbers niet geduld. Aan satire in de stijl van Karl Kraus had het ontbroken. Het werk en de redevoeringen van de rattenvanger Hitler waren echter op zich al zo belachelijk dat ze niet geschikt waren voor een parodie, zo vond Arendt (p. 52-53). The Great Dictator van Chaplin bewijst het ongelijk van Arendt, al parodieerde Chaplin niet de woorden maar alleen de vorm van Hitlers redevoeringen. Lees verder >>

Neerlandici in creatief samenspel

Intertekstualiteit in de Van den vos Reynaerde

Door Jan de Putter

Jef Janssens laat in zijn nieuwste boek op enthousiaste wijze zien hoe Vreemd vertrouwd de Middeleeuwen voor ons zijn. Hard roept hij dat de middeleeuwse wereld niet plat was.  De cultuur van de Middeleeuwen is veel boeiender, sprankelender, diepzinniger en moderner dan wij meestal denken. Jan de Putter is het daar mee eens, maar vraagt zich wel af of we nu wel zo ver moeten gaan om Van den vos Reynaerde intertekstueel te lezen. 

Litho van B.W. Wierink met in de uitgave van Stijn Streuvels en J.W. Muller (Antiquariaat Secundus)

“Via het spel van de dichter met de voorkennis van zijn publiek bereikte de middeleeuwse literatuur een hoge graad van complexiteit en subtiliteit” (Vreemd vertrouwd, p. 64). Door bedekte toespelingen weet het publiek wat er werkelijk aan de hand is en doorziet de leugens van de dieren. Intertekstualiteit voegt een nieuwe betekenis aan de tekst toe. Het is duidelijk dat Willem in Van den vos Reynaerde verwijst naar gebeurtenissen die het publiek kende uit eerdere verhalen. Vooral wanneer de dieren op de hofdag de aanklachten tegen de vos indienen, is duidelijk dat het publiek kennis moest hebben gehad van verhalen over de vete tussen Isegrim en Reynaert. Vroeger, zo schrijft Janssens, dacht men aan mondelinge verhalen, maar nu gelooft men eerder dat Willem verwees naar verhalen uit de Franse Roman de Renart, die het publiek kende via de mysterieuze Arnout. De intertekstualiteit in de Reynaert en in middeleeuwse ridderromans overtreft de speelse verwijzingen in Shrek. In Shrek werken ze alleen op de lachspieren, in middeleeuwse romans onthullen ze een diepere betekenis (Vreemd vertrouwd, p. 69). Lees verder >>

Precentatie Tiecelijn 31. Jaarboek 11 van het Reynaertgenootschap

Op 18 november wordt in de Bib van Sint-Niklaas (Hendrik Heymanplein 3) het elfde jaarboek van het Reynaertgenootschap voorgesteld. Gastspreker is prof. dr. Remco Sleiderink. Hij spreekt over: ‘Een Mechelse Madoc. Flarden van een droomgedicht’. Na de voorstelling zijn ook het nieuwe Reynaerthoorspel van Het Geluidshuis en de jeugdbewerking van Koos Meinderts (uitg. Hoogland & Van Klaveren) beschikbaar.

Tiecelijn 31 telt 365 pagina’s en bevat zowel wetenschappelijke als vulgariserende bijdragen over de brede ‘matière renardienne’ en dierenverhalen en -fabels. Lees verder >>

In het spoor van Reynaert de Vos (lespakket)

Door Glenn Bosmans

In de lessen Nederlands komen de Middelnederlandse verhalen doorgaans pas in de hogere jaren van het secundair onderwijs aan bod. Waarom zo lang wachten? De ongemeen boeiende literatuur uit die periode kan immers alle leeftijden begeesteren. Bovendien is het belangrijk dat leerlingen op jonge leeftijd kennismaken met ons cultureel erfgoed.

Van den vos Reynaerde geldt als één van de absolute hoogtepunten in de Middelnederlandse literatuur. Rond het hoofdpersonage ontwikkelde ik een themabundel voor de B-stroom. Dat is in Vlaanderen het eerste jaar van het secundair onderwijs, voor leerlingen die nog niet alle leerstof van het lager onderwijs hebben verwerkt. In verschillende etappes doet Reynaert, op een aan de doelgroep aangepast niveau, zijn belevenissen uit de doeken. Aan elke etappe is een leerstofonderdeel gekoppeld dat verband houdt met het verhaal. Er werd over gewaakt dat de opdrachten overeenkomen met de ontwikkelingsdoelen voor het onderwijsvak Nederlands. De focus ligt niet louter op leesplezier, ook taalvaardigheid en taalbeschouwing komen aan bod in zorgvuldig opgebouwde oefeningen. Met het oog op differentiatie werden er heel wat extra, uitdagende oefeningen opgenomen in de bundel. Achteraan vindt u als lesgever een handleiding terug waarin de beoogde ontwikkelingsdoelen expliciet staan vermeld. Bovendien werden enkele didactische tips bijgevoegd. Lees verder >>

Een standbeeld komt tot leven

80 Jaar Reynaert-monument in Hulst

Door Jan de Putter 

Volgende week, woensdag 12 september, is het tachtig jaar geleden dat het Reynaert-monument in Hulst is onthuld. Dat gaat niet onopgemerkt voorbij in het stadje. Reynaert krijgt taart en ballonen en zijn alter ego de Vlaming Fernand Huts een litho met een afbeelding van de vos als dank voor het organiseren van het cultuurspektakel Vossen. Expeditie door het Land van Reynaert, waarbij Reynaert de gids is. Literatuur betekent iets in Hulst.   

“Waarom juist hier, peinsde Akein, waarom aanbad men juist hier een godje van de slimheid? Zo slim vond hij dit volkje niet, eerder nieuwsgierig en donkerogig”. Die overpeinzing maakte het hoofdpersonage uit Willem Brakmans debuutroman Een Winterreis uit 1961. Brakman beschrijft Hulst als een verstild, zelfs doods stadje, waar de Gentsepoort de indruk maakte van een “rechtopgezette grafsteen”. Bij die poort staat het standbeeld van Reynaert de vos. Lees verder >>

Onderweg naar Kriekeputte

Een literair-historische omweg tijdens Vossen. Expeditie in het land van Reynaert 

Door Jan de Putter
Voor Ingrid Biesheuvel. Ter gelegenheid van haar afscheid

De dijk van de Rode Moerpolder (foto Kees Verplanke)

Velen zijn door de baas van de Katoen Natie, Fernand Huts, al verleid om op de fiets te stappen en deel te nemen aan zijn spektakel Vossen. Expeditie in het land van Reynaert. Reynaert gidst de bezoeker van de ene locatie naar de andere en brengt hem uiteindelijk naar Huts’ schatten in het ‘Huis van Zonde’, de voormalige pastorij van Kieldrecht. Kriekeputte, de plaats waar de legendarische schat van koning Ermerike verborgen zou zijn – de ultieme plaats van zonde volgens sommige onderzoekers -, toont hij echter niet. Voor veel Reynaertliefhebbers zal dit een teleurstelling zijn. De plaats wordt immers gezien als het ultieme bewijs van de verbondenheid van de Reynaert met de streek! Lees verder >>

Groot project over Reinaert de Vos en Engels-Nederlandse contacten in Oxford

Persbericht Universiteit van Bristol

De Bodleian Libraries van de Universiteit van Oxford en de Universiteit van Bristol, in samenwerking met de in Oxford gevestigde educatieve instelling Flash of Splendour Arts en de Aardman animatiestudio’s, hebben subsidie van de National Lottery toegekend gekregen voor een project waarin het erfgoed van de Middelnederlandse Reinaert de Vos centraal staat. Het project zal leiden tot een tentoonstelling in de Bodleian Libraries, waarbij literatuur, film, theater en cultuur worden gecombineerd.

De tentoonstelling en bijbehorende activiteiten in Oxford beginnen in de winter van 2020. De lokale bevolking in Oxford en Bristol maken deel uit van het project: kinderen van scholen voor speciaal onderwijs in de twee steden krijgen training van de Oscar-winnende makers van Wallace en Gromit, Aardman, en zullen animatiefilms maken geïnspireerd door de avonturen van Reinaert. Lees verder >>

Op expeditie door het Land van Reynaert

Een vette knipoog naar Vlaanderen

Door Jan de Putter

De Koningsdijk

In de omgeving van Antwerpen vindt deze zomer een merkwaardig, groots opgezet, cultureel spektakel plaats rond Reynaert de Vos, waar al duizenden mensen aan hebben deelgenomen. Vossen, expeditie in het land van Reynaert is het geesteskind van de CEO van het logistieke bedrijf Katoennatie, de flamboyante Fernand Huts BV, Bekende Vlaming.

Vooral oudere, Vlaamse echtparen lopen op het parkeerterrein van de Katoennatie bij Antwerpen. Vaak nemen ze hun eigen fietsen mee op een rek gemonteerd achter op de auto. Voor wie zijn fiets niet naar de Antwerpse haven transporteren kan, zijn er degelijke fietsen te huur in een loods van het logistieke bedrijf. De havenbaron wil zijn volk in beweging zetten en verhuurt dan ook geen elektrische fietsen voor de culturele ontdekkingstocht die hij georganiseerd heeft door een vergeten hoek, ‘het oostelijk einde van Vlaenderen’, zoals het in het Middeleeuwse gedicht Van den vos Reynaerde heet. Zeg maar de driehoek die op de linkeroever van Schelde gevormd wordt tussen het Nederlandse Hulst, het Vlaamse Sint-Niklaas en het hoofdkantoor van de Katoennatie in de Antwerpse haven In die streek zou volgens het middeleeuwse verhaal de legendarische schat van koning Ermenrike bij Kriekeputte begraven zijn. Daar nu toont Fernand Huts zijn schatten aan iedereen die het wil zien. Vossen noemt hij het en Reynaert is de gids. Lees verder >>

Een Reynaertbewerking voor de 21ste eeuw

Door Jan Uyttendaele

In het kader van de ‘Vossenexpeditie in het land van Reynaert’, die tijdens deze vakantiemaanden in het Waasland wordt georganiseerd, publiceerde The Phoebus Foundation een nieuwe hertaling van Van den Vos Reynaerde in wat in de inleiding van het boek ‘het eenentwintigste-eeuws’ wordt genoemd (p. 17).

Deze hertaling richt zich duidelijk tot een breed publiek. In deze bespreking gaan we na of deze nieuwe bewerking geslaagd is in de opzet om het verhaal te actualiseren en het aantrekkelijk te maken voor het 21ste-eeuwse lezerspubliek en of daarbij de oorspronkelijke boodschap en de bedoeling van Willem voldoende worden gerespecteerd. Lees verder >>

Voer voor vossejagers : Vanden vos Reynaerde fragment E (Darmstadt) nu online

Door Willem Kuiper

Het nare van fragmenten is dat je zo dolgraag het hele handschrift zou willen hebben, waarvan dit een fragment is. Het fijne van fragmenten is dat ze meestal ouder zijn dan het wél compleet bewaard gebleven handschrift. Als het om hele en halve bladen gaat dan laten fragmenten zich nog wel eens reconstrueren tot het boek waartoe ze behoorden, en kunnen zij een plaats in het stemma krijgen. Van Vanden vos Reynaerde zijn behalve twee complete handschriften, het Comburgse en het Dyckse handschrift, ook wat fragmenten bewaard gebleven, waarvan er één in mijn geheugen is blijven hangen. Het fragment D in de synoptische diplomatische editie van Hellinga, Zwolle 1952. Daar werd tijdens de Reynaert-colleges van Lulofs met filologische eerbied over gesproken, want die waren bijzonder.  Lees verder >>

Reynaert the Fox and the trouble of learning Dutch

Reactie naar aanleiding van de uitzending van Nieuwsuur over verengelsing aan Nederlandse universiteiten.

Door Mark Visscher

In Nieuwsuur van afgelopen zaterdag werd ik kort geïnterviewd over mijn college waarin ik en andere studenten Van den vos Reynaerde lazen in een Engelse vertaling. Naar aanleiding van dit item is er – voornamelijk binnen de Universiteit Utrecht – enige commotie ontstaan over hoe de universiteit wordt neergezet en over de vraag in hoeverre dit een terecht voorbeeld is van doorgeschoten verengelsing. Ik denk dat het erg nuttig is om de feiten op een rij te zetten om de discussie in de juiste context te voeren.

Lees verder >>

Pas verschenen: Vossensprongen

Het Reynaertgenootschap geeft een piepklein gratis vossenboek uit op 8000 exemplaren. Vossensprongen. Speuren naar Reynaert is een literaire wandeling doorheen de voorbije eeuwen in Reynaertland, een speurtocht waarbij de auteurs de wandelaar – student, leraar, liefhebber, nieuwsgierige – meenemen langs een kronkelend pad van acht eeuwen Reynaertgeschiedenis. Elke pagina is een nieuwe halte waarbij de samenstellers de lezer-kijker uitnodigen even stil te staan en meteen verder weg te zappen of te springen. Dit boekje is per definitie onvolledig. De samenstellers hopen dat de gebruiker het stiekem meeneemt in de binnenzak, de rugzak, op reis, in de trein, op een bank in het park, bij de avondsluiting … Zomaar, een boekje dat met veel liefde werd bedacht, geschreven en vormgegeven. Vossensprongen kwam tot stand m.m.v. de Erfgoedcel Waasland, de provincie Oost-Vlaanderen en het Intergemeentelijk project Het land van Reynaert.
Gratis – m.u.v. de verzendingskosten: zie de website van het genootschap. 

Verschijnt deze week: Tiecelijn 30. Jaarboek 10 van het Reynaertgenootschap

Op 19 november wordt in Beveren het tiende jaarboek van het Reynaertgenootschap voorgesteld. Tiecelijn viert zijn dertigste jaargang met een fraai geïllustreerd boek van 397 p., een verzorgde, gedegen, vulgariserende en wetenschappelijk verantwoorde publicatie. In totaal heeft Tiecelijn sinds 1988 al 8296 pagina’s op de teller staan.

Jaarboek 10 bevat vier lezingen van het colloquium over de ‘Metamorfosen van een literaire vos’ (van 21 april 2017 i.k.v. 800 jaar Sint-Niklaas): van Kevin Absillis over Boudewijn van Felix Timmermans, van Kris Humbeeck over het Reynaertpoppenspel van Gerard Walschap, van Paul Wackers over het interpreteren van Van den vos Reynaerde en van Irmgard Fuchs, die Van den vos Reynaerde met de Duitse Reinhart Fuchs vergelijkt. Lees verder >>

Project laat Britse kinderen kennismaken met Reynaert de Vos

(Licht aangepast persbericht Universiteit van Bristol)

Terwijl de meeste Britse kinderen waarschijnlijk van de Fantastische Meneer Vos hebben gehoord, hebben zeer weinig Britse volwassenen, laat staan kinderen, gehoord van Reynaert, de Nederlandse listige bedrieger, op wie het geliefde karakter van Roald Dahl is geïnspireerd.

Dankzij een subsidie van £163,100 van de National Lottery zal een nieuwe generatie Britse kinderen en jongeren kennis maken met Reynaert de Vos, het onderwerp van veel Nederlandse en Engelse fabels.

Het North Sea Crossings Project, geleid door de University of Bristol in samenwerking met Aardman, Flash of Splendour, en de Bodleian Libraries (University of Oxford), gaat werken met scholen voor speciaal onderwijs en met openbare scholen, in Bristol en Oxford. Kinderen met diverse vaardigheden en onderwijsbehoeften zullen Reynaert leren kennen, alsook andere literaire juwelen die door Engels-Nederlandse relaties zijn gevormd. Lees verder >>

Reynaertcolloquium ‘De metamorfosen van een literaire vos’

Op vrijdag 21 april 2017 vindt in Sint-Niklaas het colloquium ‘Metamorfosen van een literaire vos’ plaats. Wetenschappers uit drie landen, van vier verschillende instellingen, presenteren zes lezingen waarin diverse methodologische aspecten en enkele voorbeelden van de lange Nachlebung van het verhaal worden bestudeerd:

  • Dra. Irmgard Fuchs (Zwitserland) – Universiteit Zürich,
    Reynaert en Reinhart. Twee vossenverhalen in comparatistisch perspectief’
  • Em. prof. Paul Wackers (Nederland) – Universiteit Utrecht,
    ‘Mag dat? Over acceptabele en onacceptabele interpretaties van het Reynaertverhaal
  • Drs. Wouter Haverals en Dr. Mike Kestemont (België) – ISLN/Universiteit Antwerpen,
    ‘Op het ritme van de Reynaert. De panoramische lectuur van een Middelnederlands meesterwerk aan de hand van de computer’
  • Dr. Kevin Absillis (België) – ISLN/Universiteit Antwerpen
    ‘En wat was ’t nu met den ezel?’ Felix Timmermans (1886-1947) en de Reynaert
  • Prof. Dr. Kris Humbeeck (België) – ISNL/Universiteit Antwerpen
    ‘Enkele tinten grijs en één echte rosse: over de vos Reynaert, collaboratie en repressie’
  • Jan Dewilde (België) – Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen (Conservatorium)
    ‘De vos op noten: de vos in Vlaamse liederen en opera’s’.

Lees verder >>

Comburgse handschrift digitaal on-line

Door Willem Kuiper

Soms vind je iets bij toeval. Hoewel, toeval? Een middeleeuws spreekwoord luidt: “Men seget dicke in bispele / Ende hets dicke oec gesciet / Dat vligende craje bejaget iet.” (Die queeste vanden Grale, r. 1105-1107)  Op zijn Zaans gezegd: Een vliegende kraai vangt altijd wat.

25 jaar geleden studeerde Hella Hendriks, u mogelijk bekend van het Repertorium van Eigennamen in Middelnederlandse Literaire Teksten (REMLT), bij mij af op de Middelnederlandse vertaling van de Oudfranse Roman de la Rose. De ijsberg onder water van haar doctoraalscriptie was een synoptische diplomatische editie van de drie bewaard gebleven complete Middelnederlandse handschriften in combinatie met de Oudfranse brontekst. Die editie was gemaakt op een bescheiden PC met WordPerfect als tekstverwerker en opgedeeld in tientallen deelbestanden, die tot één doorlopende editie afgedrukt konden worden. Momenteel zijn wij bezig van die digitale deelbestanden één homogeen wpd en pdf bestand te maken. Binnenkort in dit theater! Lees verder >>