Tag: taalvaardigheid

Oefenen in stijl

Door Roland de Bonth

Frans Hals en de Modernen. Zo heette de tentoonstelling die van 13 oktober 2018 tot en met 24 februari 2019 te zien was in het Frans Halsmuseum in Haarlem. Honderden kunstenaars, onder wie beroemde schilders als Gustave Courbet, Claude Monet en Eduard Manet, brachten aan het eind van de negentiende eeuw een bezoek aan het in 1862 geopende museum, toen nog gevestigd in het stadhuis. Op de daar opgestelde schildersezels waren de Modernen bezig om de bewonderde Hollandse Meester te kopiëren. Max Liebermann kon met recht de grootste Hals-fan uit die tijd worden genoemd. De Duitse impressionist bezocht ten minste vijf keer het museum en vervaardigde meer dan dertig kopieën van Hals’ werken. Zo hoopte Liebermann zich de losse schilderstijl van zijn zeventiende-eeuwse voorganger eigen te maken. 

Niet alleen schilders oefenen zich in het kopiëren van voorbeelden, ook van schrijvers is bekend dat zij teksten van beroemde voorgangers overschreven om zich zo de stijl van een literator eigen te maken. Anderen deden dat door teksten uit het hoofd te leren, zoals de beroemdste ex-leraar Duits van Nederland: O. den Beste. Zelfs meer dan 33 jaar nadat hij die van buiten had geleerd, wist hij de volledige tekst van Simon Carmiggelts Kronkel ‘De Voordrachtskunstenaar’ in rap tempo voor te dragen. En dat was zeker niet de enige Kronkel die hij in het geheugen geprent had. Naar eigen zeggen had hij er in 1951 zo’n vijftig gememoriseerd.

Lees verder >>

De ‘spreekautobiografie’

Door Roland de Bonth

Pater Brugman (kon praten als…)

Bij de overgang van de onder- naar de bovenbouw, aan het begin van de vierde klas, krijgen leerlingen vaak de opdracht een leesautobiografie te schrijven. Het doel van dit document is dat leerlingen zich de boeken herinneren die aan hen zijn voorgelezen door ouders, grootouders, juffen en meesters en de boeken voor de geest halen die zij tot zich hebben genomen vanaf het moment dat zij in staat waren om zelf te lezen. Een goed gedocumenteerde leesautobiografie geeft een prima beeld van de smaakontwikkeling van een leerling. Op basis van dit document kan een docent een inschatting maken van het niveau van literaire ontwikkeling van een leerling. Vervolgens kan hij gericht tips geven voor verdere lectuur. Hij kan andere boeken van dezelfde schrijver aanraden, boeken uit hetzelfde genre van een andere schrijver, boeken van een vergelijkbaar of een iets hoger niveau.

Is de leesgeschiedenis van leerlingen doorgaans aardig gedocumenteerd, anders ligt dat bij het domein mondelinge taalvaardigheid. Geluidsopnames of filmpjes van voordrachten, debatten of discussies worden bij mijn weten amper gemaakt. Wat weet een docent eigenlijk over de spreekvaardigheid van een vierdeklasser?

Lees verder >>

Pas verschenen: Het verhaal van ‘de Nonnen van Vught’

In dit boek geeft Zr. Annette Heere een unieke inkijk in de ontstaansgeschiedenis van Taleninstituut Regina Coeli, beter bekend als ‘de Nonnen van Vught’.

In 1904 werd het door een wet in Frankrijk voor religieuzen onmogelijk om nog les te geven, tenzij ze afzagen van de geloften en de religieuze kleding. Voor wie trouw wilde blijven aan het religieuze leven in dienst van onderwijs was er geen andere mogelijkheid dan het land te ontvluchten. Anticiperend op deze ontwikkeling werd door de congregatie Zusters Kanunnikessen van de Heilige Augustinus het klooster met (kost)school Regina Coeli in Vught opgericht. Lees verder >>

Gesprekken examineren – het rollenspel

Eindexamen gesprek (aflevering 5)

Door Marc van Oostendorp

Er zijn schoolvormen in Nederland waar het gesprek inderdaad wordt geëxamineerd: het vmbo en het mbo. Het zogenoemde ‘referentiekader’ dat in opdracht van het ministerie van onderwijs is samengesteld geeft vrij uitvoerige informatie over aan wat voor criteria een goede gespreksbijdrage zou moeten voldoen.

Een van die criteria is, willekeurig gekozen, ‘beurten nemen en bijdragen aan samenhang’. Op het laagste door het referentiekader gedefinieerde niveau betekent dat ‘Kan een kort gesprek beginnen, gaande houden en beëindigen’. Op het hoogste niveau is het ‘Kan een passende frase kiezen om eigen opmerkingen op de juiste wijze aan te kondigen en de beurt te krijgen, of om tijd te winnen en de beurt te houden tijdens het nadenken’. Of dat succesvol vechten om ‘de beurt’ nu per se een hard criterium kan zijn – ‘Kan standaardzinnen gebruiken (bijvoorbeeld: ‘Dat is een moeilijk te beantwoorden vraag’) om tijd te winnen en de beurt te behouden’  heet het bij een van de tussenniveaus –, daarover kun je twisten. Je zou ook kunnen zeggen dat je soms zo min mogelijk aan de beurt moet zijn om een gesprek tot een succes te maken. Maar zo is er altijd wat. Lees verder >>

Spreek en win!

Heb jij een mening die je graag eens voor een groot publiek zou verkondigen? Weet jij heel goed wat er anders moet, wat niet langer genegeerd mag worden? Of wat we juist nu moeten koesteren?

Maak van je hart geen moordkuil en deel het met de rest van de stad! Doe mee aan de Haagse speechwedstrijd.

De Nacht van de Filosofie Den Haag organiseert samen met het Debatbureau een speechwedstrijd voor jongeren (16 – 29 jaar).

Lees verder >>

Hoe examineer je gespreksvaardigheid?

Eindexamen gesprek (aflevering 4)

Door Marc van Oostendorp

Niet al je streven, schreef ik vorige keer, kan gericht zijn op het voorbereiden van jongeren op een ideale samenleving. Je wilt ze ook vertrouwd maken met de rijstebrijberg waar ze in de werkelijke wereld mee moeten omgaan, de kakofonie die helemaal niet voortkomt uit één geest, maar uit al die andere geesten die ons omringen, en die op elkaar reageren in voortdurende interactie.

Daarnaast is er een verschil tussen een roman lezen en een opiniestuk lezen. Een roman biedt een onvervangbare ervaring; een opiniestuk is een vorm die misschien simpelweg wel zijn langste tijd gehad heeft.

Er is met andere woorden in mijn ogen slechts één ware vorm van taalgebruik, de oudste, het gesprek. Nu begrijp ik ook wel dat er meteen een probleem ontstaat wanneer je iemands gespreksvaardigheid wil gaan toetsen: hoe moet je dat doen? Lees verder >>

Vóór gespreksvaardigheid

Eindexamen gesprek (aflevering 3)

Door Marc van Oostendorp

De oudste en belangrijkste taalvaardigheid, schreef ik gisteren, is het gesprek. Socrates wist het al.

De Griekse oudheid was natuurlijk niet de laatste keer dat het gesprek gewaardeerd werd. In de negentiende en de vroege twintigste eeuw gold de ‘beschaafde conversatie’ ook als zo’n beetje de belangrijkste vaardigheid die iemand moest beheersen. Schrijvers als Denis Diderot en Oscar Wilde waren in hun eigen tijd minstens even bekend voor hun conversatie als voor hun geschreven werk. Alleen is natuurlijk alleen het laatste overgebleven. Een goed gesprek laat weinig sporen na behalve dat het de gesprekspartners voor altijd heeft veranderd.

Er valt nog steeds veel voor te zeggen. Lees verder >>

De belangrijkste vaardigheid: het gesprek

Eindexamen gesprek (aflevering 2)

Door Marc van Oostendorp

Daar komt nog bij dat de vier taalvaardigheden allang niet meer zo duidelijk van elkaar onderscheiden zijn als ze ooit waren. Ook hierin speelt het internet een belangrijke rol.

We weten dat schrijf- en spreektaal inmiddels veel minder duidelijk van elkaar te onderscheiden zijn. Dat komt niet alleen doordat in de schrijftaal steeds meer woorden en constructies acceptabel zijn geworden die vroeger alleen in de spreektaal gebruikt werden. Dat proces, de ‘informalisering’ is al veel langer aan de gang en kun je ook deels gemakkelijk opvangen.

Maar het betekent ook allerlei andere dingen. Bijvoorbeeld dat de status van het geschreven woord enorm veranderd is. Je slingert nu bijna net zo gemakkelijk je uitgeschreven mening de wereld in als je een mening verwoordt aan de cafétoog. Er wordt sinds de introductie van sms en van de chatfuncties op het internet (van msn tot WhatsApp) steeds meer geschreven – en wie meer schrijft, schrijft moeitelozer, is minder geneigd om over ieder woord na te denken en houdt zich (dus) minder strak aan allerlei opgelegde regels. En zo is het ook altijd geweest bij spreektaal: omdat er meteen antwoord wordt verlangd, sta je voortdurend onder druk om zo snel mogelijk te formuleren. En dat geeft een ander resultaat dan wanneer je in stilte achter je bureautje zit. Lees verder >>

Moeten scholieren de Volkskrant kunnen lezen?

Eindexamen gesprek (aflevering 1)

Door Marc van Oostendorp

Ik ben de laatste tijd aan het nadenken over de ‘taalvaardigheden’. Wat zouden leerlingen moeten leren bij Nederlands? Ik zal daarover de komende dagen bloggen, want het onderwerp is interessant genoeg, en de eindexamens komen er weer aan.

De meeste deskundigen lijken het erover eens dat het schoolvak Nederlands vooral moet gaan om  ‘taalvaardigheid’. Dat maakt het vak anders dan sommige andere vakken: bij aardrijkskunde zullen weinig mensen beweren dat het primair erom moet gaan dat mensen zich over de aarde moeten kunnen bewegen en bij geschiedenis is al helemaal onduidelijk welke ‘vaardigheid’ daar centraal zou moeten staan. Bij sommige andere vakken – denk aan wiskunde – zijn kennis en vaardigheid juist bijna synoniem met elkaar.

Goed, taalvaardigheid dus. Lees verder >>

Ook Neerlandistiek is voor taalcompetentie!

Door Marc van Oostendorp

Alleen al uit de titel blijkt dat Iedereen taalcompetent! een van de meest ambitieuze stukken die de afgelopen jaren uit de boezem van de Nederlandse Taalunie is opgeweld: een ‘visiedocument’ van de organisatie op het onderwijs Nederlands in de 21e eeuw!

Die ambitie zit op verschillende niveaus. In de eerste plaats betreft het al het onderwijs in Nederland en Vlaanderen tot en met het eindexamen. In de tweede plaats wordt er een nogal grootse visie uiteengezet op dat onderwijs – het gaat hier niet om de details, maar om de grote lijnen van wat we met het onderwijs in de moedertaal willen en waar het naartoe moet.

Sterker nog, met dit rapport durft de Taalunie strijd aan te gaan met allerlei krachten tegen wie het waard is om gestreden te worden. Zo roept het rapport op tot: Lees verder >>

Hoofdschudden over spelfouten of werken aan academische geletterdheid

Jacqueline van Kruiningen, Kees de Glopper, Carel Jansen en Femke Kramer
Rijksuniversiteit Groningen

Klachten over de taalbeheersing van studenten in het hoger onderwijs zijn van alle tijden. De neiging om alle schuld te leggen bij het voorbereidend onderwijs is dat ook. De start van een nieuw studiejaar leent zich bij uitstek voor alarmberichten over studentteksten vol taalfouten. Zo konden we ook in NRC Handelsblad van 6 september weer eens lezen over de gekke fouten die studenten maken als gevolg van het vermeende falen van het voortgezet onderwijs. En over taalbeleid in het hoger onderwijs dat een antwoord vormt op deze problemen. Aan een groeiend aantal universiteiten wordt in taaltoetsen het vaardigheidsniveau in spellen en formuleren gecheckt, in bijspijkercursussen kunnen studenten deze vaardigheden opkrikken, en hier en daar wordt in taalprogramma’s doorlopend aandacht besteed aan de taalvaardigheid van studenten.

De focus van deze initiatieven ligt grotendeels op het opkrikken van het niveau. De studenten doen iets niet goed; ze maken fouten, en dat moet worden gefikst. Spelling, formulering, samenhang in teksten: het moet allemaal beter. Het hoger onderwijs richt zich op de oplossing van problemen die het basis- en middelbaar onderwijs kennelijk hebben laten liggen. Dat is althans de teneur van het verhaal. Lees verder >>

Schoolvak Nederlands: inhoud voorop of vaardigheden voorop?

Door Roland de Bonth

Tijdens de docentenconferentie op zaterdag 18 juni in Utrecht hadden de deelnemers de mogelijkheid zich van tevoren in te schrijven voor verschillende workshops, waaronder een met de titel Nederlands: inhoud voorop of vaardigheden voorop? Nadat gespreksleider Hanneke Gerits de regels van het socratisch debat – de werkvorm waarin de  workshop was gegoten – had  uiteengezet en de spreker een korte inleiding op het onderwerp had gegeven, ontstond een levendig debat onder de ruim 30 deelnemende docenten. Hieronder volgt zowel de tekst van de inleiding als een korte bespreking van enkele vragen waarbij tijdens deze workshop langer is stilgestaan.

Nederlands: inhoud voorop of vaardigheden voorop?

“De meeste leerlingen vinden Nederlands het saaiste vak op school’’ las ik in een interview met Theo Witte, vakdidacticus van de Rijksuniversiteit Groningen en een van de stuwende krachten achter het inmiddels welbekende Manifest Nederlands op school. Een ‘factcheck’ van een journalist van de Correspondent toonde aan dat op deze uitspraak wel het nodige valt af te dingen valt. Lees verder >>

Nood aan meer aandacht voor taalvaardigheid in het hoger onderwijs

Begin maart stelde de Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren (RNTL) van de Taalunie het adviesrapport Vaart met taalvaardigheid. Nederlands in het hoger onderwijs voor. Daarin wordt gepleit voor meer aandacht voor taalvaardigheid in het hoger onderwijs, zowel aan het begin van de opleiding (tekorten wegwerken bij startende studenten) als tijdens die opleiding.

Taalvaardigheid als noodzakelijke competentie

In het rapport wordt een uitstekende taalvaardigheid als een basisvereiste beschouwd om cruciale 21st century skills als kritisch denken, problemen oplossen en creatief denken aan te scherpen. Hogeronderwijsinstellingen laten het ontwikkelen van die taalvaardigheid echter te vaak nog aan de student zelf over, terwijl het echter “niet meer vanzelfsprekend is dat studenten in het hoger onderwijs deze taalvaardigheid geheel op eigen kracht bereiken” (p. 5). De voornaamste pijnpunten blijken daarbij analyseren, redeneren en schrijven te zijn. De Raad wijst erop dat het secundair onderwijs, zowel in Vlaanderen als in Nederland, intussen al een aantal stappen heeft gezet om het taalniveau van hun leerlingen te verbeteren. Zo vraagt de Vlaamse overheid aan scholen om een actief talenbeleid te voeren, en recent is ook de taalscreening ingevoerd om leerlingen met een taalachterstand sneller op te sporen. De Raad drukt haar hoop uit dat die maatregelen op den duur zullen leiden tot een homogener ingangsniveau onder eerstejaarsstudenten in het hoger onderwijs.
Lees verder >>

Verschenen: Rapport ‘Vaart met taalvaardigheid’

Vandaag verscheen het rapport Vaart met taalvaardigheid van de Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren, over taalvaardigheid in het hoger onderwijs.

De Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren adviseert het Comité van Ministers om met hogescholen en universiteiten de dialoog aan te gaan over dit thema en afspraken te maken over een structureel taalvaardigheidsbeleid in het hoger onderwijs. Taalvaardigheid vormt immers de basis voor verschillende competenties waarover afgestudeerden in het hoger onderwijs moeten beschikken, zoals kritisch denken, probleemoplossend vermogen en creativiteit. De Raad vindt het dan ook belangrijk dat hogescholen en universiteiten worden gestimuleerd om structureel en voor alle studenten aandacht te besteden aan de verdere ontwikkeling van taalvaardigheid.

Pas verschenen: Over Taal (jrg. 53, nr. 1)


In het nieuwe nummer van Over Taal, algemeen wetenschappelijk-populariserend tijdschrift over taal, tekst en communicatie, onder meer het artikel ‘Zelfkennis is het begin van alle schrijfwijsheid’ van Jose Tummers en Annelies Deveneyns, over schriftelijke taalvaardigheid in het hoger professioneel onderwijs:
‘In een onderzoek naar de schriftelijke taalvaardigheid van eerstejaars professionele bachelorstudenten aan de KHLeuven is onder meer gepeild naar het beeld dat studenten van hun eigen schrijfvaardigheid hebben. Zijn zij tevreden over het geleverde werk? Vinden zij dat ze helder en duidelijk schrijven?  

Lees verder >>

Huub van den Bergh hoogleraar Vakdidactiek Nederlands aan UU


Per  1 oktober is Huub van den Bergh benoemd tot profileringshoogleraar ‘Vakdidactiek Nederlands’ bij de faculteit Geesteswetenschappen aan de Universiteit Utrecht. De benoeming geldt voor een periode van vijf jaar. Van den Bergh heeft een toegespitste leeropdracht in onderzoek.

De profileringsleerstoel ‘Vakdidactiek Nederlands’ zal wetenschappelijke onderbouwing en expertise geven aan de didactiek en toetsing van het onderwijs in de Nederlandse taalvaardigheid. Daarmee zal het bijdragen aan een versterking van de kwaliteit van de lerarenopleiding, en langs die weg ook aan een verhoging van de instroom.

Van den Bergh is ook sinds september 2005 bijzonder hoogleraar Didactiek en toetsing van het taalvaardigheidsonderwijs, vanwege de Vereniging van Leraren in Levende Talen.

Vacatures: Taalassistenten Lille

De sectie Nederlands van de Université Lille 3, Frankrijk, heeft per 1 sept. 2013 twee vacatures voor twee taalassistenten (een maitre de langue en lecteur/lectrice) voor Nederlandse taalvaardigheid.

Taken:

  • colleges mondelinge en schriftelijke taalvaardigheid aan hoofd- en bijvakstudenten
  • opstellen en correctie van huiswerk en examens
  • het mede-beheren van het talenlaboratorium
  • enkele taken in de organisatie van de afdeling Nederlands

Lees verder >>

Taalonderzoek onder kaaskoppigen

De Australische Alison Edwards doet in Cambridge promotieonderzoek naar het schriftelijk Engels van Nederlanders. Om te zien in hoeverre inboorling-kaaskoppen Engels understanden heeft ze een online vragenlijst opgesteld. Die lijst is niet alleen nuttig voor haar, maar werkt ook hoogst zelfreflecterend. Doe mee en win geen fiets.

Het meewerken aan het onderzoek kost circa 15 minuten tijd:  https://docs.google.com/spreadsheet/embeddedform?formkey=dG5uY0NUQldCR0RhdUpqeVNBVm9WMFE6MA”

De vergeten taalvaardigheid: luisteren

Door Marc van Oostendorp

Als het evolutionaire doel van taal communicatie was, zegt de psycholoog Geoffrey Miller, zouden mensen enorme oren hebben. Degene die immers het meest te winnen heeft bij de overdracht van informatie is de luisteraar. Gesprekken tussen mensen zouden zo gaan dat mensen zo min mogelijk willen spreken (alleen als het echt de moeite waard is van al die speekselproductie zou je wat zeggen) en iedere keer als iemand toch de stilte doorbrak zouden alle anderen onmiddellijk die grote oren op hem of haar richten om maar geen lettergreep te missen.

Dat is bijna het omgekeerde van vrijwel ieder gesprek dat je over de hele wereld kunt observeren, waar de gemiddelde deelnemer terwijl een ander aan het praten is, hooguit beleefd wacht tot hij zelf weer aan het woord kan komen.
Lees verder >>

Vacature: assistent Nederlandse taalvaardigheid

De sectie Nederlands van de Université Lille 3, Frankrijk, heeft per 1 sept. 2012 een vacature voor een assistent (lecteur/lectrice) Nederlandse taalvaardigheid.

Taken:

  • colleges mondelinge en schriftelijke taalvaardigheid aan hoofd- en bijvakstudenten
  • opstellen en correctie van huiswerk en examens
  • het mede-beheren van het talenlaboratorium
  • enkele taken in de organisatie van de afdeling Nederlands

Lees verder >>

Vacature: Taaldocent Nederlands, Universiteit van Manchester

Closing date :22/06/2012
Reference :HUM-01275
Faculty / Organisational unit :Humanities
School / Directorate :School of Languages, Linguistics & Cultures
Division :University Language Centre
Salary : £24,520 to £28,401
Employment type :Fixed Term
Duration:12 months
Hours per week :0.33 FTE
Location :Oxford Road
You will teach Dutch to undergraduate students and a small number of postgraduate students and external students (members of the public) at a range of levels, and undertake administrative duties associated with teaching. You will also be expected to work with and mentor two Dutch teaching assistants.

Lees verder >>