Tag: taalkunde

Een leerboek dat denkt dat het geen leerboek is

Door Marc van Oostendorp

“Aangezien dit geen studieboek is”, schrijft de Britse taalkundige Ian Roberts in het nawoord van zijn boek The Wonders of Language. Or How To Make Noises and Influence People, “heb ik zo min mogelijk literatuurverwijzingen door mijn tekst gestrooid.”

Verder heeft hij het in dit boek af en toe over zijn poes. Maar dat zijn dan ook precies de enige aanwijzingen dat The Wonders of Language inderdaad geen leerboek is.

Roberts doet in zijn boek alles, alles waarvan ik zou zeggen dat je het niet doet in een boek voor een algemeen publiek. Om te beginnen is hij de hele tijd bezig met van alles uit te leggen. Het hoofdstuk over fonologie – dat ik er nu maar een beetje willekeurig uitkies – begint bijvoorbeeld aldus: Lees verder >>

Marc van Oostendorp – taalkundige

Door Marc van Oostendorp

We hebben nieuwe visitekaartjes! Ik vergeet die dingen weliswaar altijd mee te nemen naar gelegenheden waar ik ze aan iemand uit kan delen, maar ik ben er nu heel blij mee.

Dat komt doordat we zelf onze functie-omschrijving mochten bedenken. Dus nu heb ik een kaartje waar niet een of andere bizarre rangaanduiding op staat, maar wat ik eigenlijk, in diepste wezen, ben: taalkundige.

Er is van alles mis met het academische bedrijf; er werken behalve een paar aardige en gevoelige mensen ook veel nare, bange, opportunistische; er is een vloed aan onzinnige dingen die van de moderne academicus worden verlangd. Dus academicus zijn is eigenlijk alleen maar een manier om te bereiken wat je eigenlijk wilt zijn – taalkundige. Er zijn trouwens – gelukkig – ook andere manieren.

Wereld

Waarom iemand iets anders zou willen zijn dan dat, is mij nog altijd een raadsel.  Lees verder >>

38th edition of TABU Dag 2017 – Call for abstracts

The Center for Language and Cognition Groningen is pleased to announce the 38th TABUDag, which will take place at the University of Groningen on 22 & 23 June 2017. TABU Dag is an annual international broad linguistics conference which offers excellent opportunities to meet other linguists and discuss current research. Graduate students and (post)doctoral researchers in particular are encouraged to present their work.

The keynote speakers of this year’s edition are

  • Risto Näätänen, Academy Professor em. of the Academy of Finland, Professor of Cognitive Neuroscience of the University of Tartu, and Visiting professor of the University of Aarhus
  • Bart Geurts, Professor Philosophy of Language and Logic, Radboud University Nijmegen
  • Mark Dingemanse, from the Max Planck Institute of Psycholinguistics, Nijmegen will give an invited presentation on Open Access publishing
  • Anna Papafragou, Professor of Psychology (Language and Cognition Lab),  University of Delaware
  • Lucia Specia, Professor of Language Engineering, University of Sheffield

Lees verder >>

Het vrolijke taalverraad van Milfje Meulskens

Door Marc van Oostendorp

Taalkundigen zitten ook wel eens aan de tequila. Zij praten dan over de vraag wat ze eigenlijk ontdekt hebben in het leven. Een van ons had in de Amazone een taal gevonden met een klank waarvoor nog geen symbool bestond in het Internationaal Fonetisch Alfabet. Een ander dat menselijke hersenen rta moeilijker vinden dan tra, zelfs als er in die hersenen alleen talen zitten waarin je zowel rta als tra kunt zeggen. Een derde kwam aanzetten met het feit dat Nederlandse dialecten waarin je een v zegt in ik geloov in ringen op de landkaart liggen.

Het was heel gezellig, maar geen van deze ontdekkingen heeft Milfjes eerste soloboek gehaald, Opzienbarende ontdekkingen over taal.

Gelukkig, er gloort hoop! Lees verder >>

De online taal van Nederland en Vlaanderen

Door Redactie Neerlandistiek voor de klas

Welke talen gebruiken mensen online? Nederlands, Fries Engels, of iets anders? Onderzoek laat zien dat jongeren online vaak verschillende talen gebruiken voor verschillende situaties.

Als je denkt dat er in Nederland alleen Nederlands wordt gesproken, dan heb je het goed mis. Meertaligheid is aan de orde van de dag in Nederland. Migranten spreken misschien hun moedertaal naast Nederlands, maar ook geboren Nederlanders kunnen naast Standaardnederlands dialect spreken. Om van de honderdduizenden sprekers van het Fries nog maar te zwijgen. En in het bedrijfsleven spreken mensen misschien Engels, of Chinees. Maar hoe gaan mensen om met verschillende talen? Gebruiken ze voor verschillende situaties ook verschillende talen of gebruiken ze talen door elkaar heen? Recent onderzoek richt zich steeds meer op de taal van jongeren, en in het bijzonder op hun taalkeuze online. Kiezen ze voor Nederlands, voor dialect, voor hun moedertaal, of voor een combinatie van talen? Lees verder >>

Te verschijnen: Opzienbarende ontdekkingen over taal

(Persbericht Van Dale)

Iedereen gebruikt taal, maar hoe werkt het? Dat onderzoeken taalwetenschappers en zij doen aan de lopende band spectaculaire ontdekkingen. Wist je bijvoorbeeld dat sprekers van talen met veel woorden voor geur, ook daadwerkelijk beter kunnen ruiken? Of dat vogels op dezelfde manier leren zingen als wij taal leren?

Bloggers en taalwetenschappers Sterre Leufkens en Marten van der Meulen (samen Milfje Meulskens) geven in dit boek een breed overzicht van ontdekkingen uit de taalkunde – en dit is nog maar het topje van een ijsberg aan waanzinnig taalwetenschappelijk onderzoek, zo massief dat er wel honderd Titanics op stuk zouden kunnen lopen. (Hier is een voorproefje.) Lees verder >>

Gebaren als de bron van taal

Door Marc van Oostendorp

unnamedTaal is een paraplu. De boodschap komt meestal als een ingevouwen staaf van klanken op je trommelvliezen bonzen, maar zodra hij binnen in je hersenpan is, wordt hij uitgevouwen tot een meerdimensionaal object.

De Amerikaanse taalkundige Charles Hockett introduceerde eind jaren vijftig een begrip dat soms dubbele articulatie (double articulation) wordt genoemd en soms dubbelheid van patroonvorming (duality of patterning). Het komt erop neer dat taal uit twee lagen bestaat: een laag van op zich volkomen betekenisloze klanken, (een d, een a, een s) die samen woorden vormen, en een laag waarin de aldus verkregen vormen wél betekenis hebben en in groter (zins)verband bij elkaar staan (‘dat is een lekker warme das’). Lees verder >>

Pas verschenen: Henk Wolf, Een meerkoet in mijn oog

omslag Een meerkoet in mijn oog 1aug.indd Henk Wolf is taalkundige en zijn dagen zijn grotendeels gevuld met lezen en schrijven. Toen hij begin 2015 een meerkoet in zijn gezicht kreeg, raakte hij zijn gezichtsvermogen grotendeels kwijt. Hij had vervolgens maandenlang nauwelijks toegang tot het geschreven woord. In Een meerkoet in mijn oog beschrijft hij hoe zijn leven daardoor veranderde.

In veertig hoofdstukjes kiest Wolf steeds een andere invalshoek. Hij beschrijft hoe zijn geheugen door zijn blindheid beter werd, hoe hij last kreeg van visuele hallucinaties en met welke trucs hij weer leerde lezen. Sommige hoofdstukjes zijn heel persoonlijk, in veel andere legt hij een  verband tussen wat hij meemaakt en wat hij weet van psychologie, anatomie en andere wetenschapsgebieden. Ook taalkunde is een belangrijk thema. Zo vertelt Wolf over het streektaalgebruik in het ziekenhuis, over het schrijven van een boek met een dicteerapparaat en over zijn pogingen om uit het hoofd taalkundecolleges voor zijn studenten Nederlands te geven.> Lees verder >>

Stormloop op kaarten DRONGO talenfestival 2016

Op vrijdag 30 september en zaterdag 1 oktober vindt de vijfde editie van het DRONGO talenfestival plaats in de Jaarbeurs in Utrecht. Met duizenden bezoekers en een informatieve interactieve beurs met ruim 75 exposanten is het DRONGO talenfestival hét talenfestival van Nederland en Vlaanderen. Voor iedereen die werkzaam is in de taalsector, studeert, zich interesseert voor taal en cultuur, meer wil weten over taal en wetenschap, talen wil leren, een baan zoekt of graag meepraat over ontwikkelingen in de globaliserende samenleving met betrekking tot taal.

Dat het DRONGO talenfestival inmiddels een evenement van naam is blijkt wel uit de stormloop op de toegangskaarten. Voor een aantal sprekers, waaronder dr. Lera Boroditsky en Marinella Orioni, is het aantal beschikbare zitplaatsen flink uitgebreid of zijn er extra sessies geregeld. En dat minister Jet Bussemaker (ministerie van OCW) op zaterdag en burgemeester Jan van Zanen (Utrecht) op vrijdag de dagopening doen, geeft aan dat het DRONGO talenfestival er toe doet.

Lees verder >>

Bleke bekkies tegenover de man uit de jungle

Door Marc van Oostendorp

d92869c0851bcb869917bf2e9c35f062Dat taalkundigen niet weten wat literatuur is, bleek wel weer uit hun reacties, de afgelopen weken, op het nieuwe boek van Tom Wolfe, The Kingdom of Speech. In ieder geval op mijn Facebook-pagina gonst het al een tijdje van de schandes! van mijn vrienden. Wat gingen we nu weer krijgen!

Wolfe, de bekende Amerikaanse literator en journalist, schreef op 85-jarige leeftijd een boek dat niet alleen gaat over taal, maar vooral ook over taalwetenschap.

Het verhaal is fascinerend, zij het een beetje cliché-matig. Er bestaan twee groepen geleerden. Aan de ene kant hebben we lieden die de hele dag op hun kamer allerlei onzinnige theorieën zitten uit te denken, die nooit de straat op gaan, en die daardoor genoeg tijd over hebben om slinkse politieke spelletjes te spelen en die zo dus met hun bleke bekkies alle macht naar zich toe trekken. Lees verder >>

Pas verschenen: Hoe noem ik mijn tent?, over bedrijfsnamen

HoeNoemIkMijnTent-cover-loresZojuist verscheen Hoe noem ik mijn tent?, geschreven door tekstschrijver Wouter van der Land. Het is de eerste complete gids voor het vinden van een bedrijfsnaam in de Nederlandse taal. Het boekje is bedoeld voor startende horecaondernemers, maar is zeker ook interessant voor neerlandici en naamkundigen. Nergens worden de regels voor woordvorming namelijk zo opgerekt als bij merk- en bedrijfsnaamvorming. Hoe noem ik mijn tent? is uitgegeven in eigen beheer en is onder andere te koop bij Bol.com.

Thema’s en stijlmiddelen

Hoe Noem Ik Mijn Tent? behandelt naamgeving stap voor stap. Aan bod komen achtereenvolgens de verschillende functies van een bedrijfsnaam, de juridische aspecten ervan en het formuleren van duidelijke doelstellingen en randvoorwaarden. Daarna volgen creatieve tips en een hoofdstuk over tweeduizend jaar tradities in horecanaamgeving. Voor taalkundigen het meest interessant zijn de bijlagen: een uitgebreid overzicht van de mogelijke thema’s en stijlmiddelen bij bedrijfsnaamgeving. Lees verder >>

Vacature: Voltijds ambt van docent (tenure track) in het vakgebied toegepaste taalkunde met specialisatie Nederlands als vreemde taal

In de Faculteit Letteren en Wijsbegeerte van de Universiteit Gent is vanaf 1 februari 2017 een voltijds ambt van docent in het tenure track stelsel te begeven binnen de vakgroep Vertalen, Tolken en Communicatie, voor een opdracht die academisch onderwijs, wetenschappelijk onderzoek en wetenschappelijke dienstverlening omvat in het vakgebied Toegepaste Taalkunde met specialisatie Nederlands als vreemde taal (NT2). Lees verder >>

Afscheidsrede Anneke Neijt

Door Anneke Neijt

“Maar taalkunde is een prachtig vak”, dat zeg ik aan het begin van de rede waarmee ik afgelopen vrijdag afscheid nam van de Radboud Universiteit Nijmegen. De rede, getiteld “Zelf taalkundige worden” is hier te vinden. De voorpublicatie van de uitgebreidere tekst staat hier.

Met “geen mooier vak dan Nederlands” sluit ik af. Voor iedereen een aanrader: zelf taalkundige worden.

Paardekooper postuum: Nagelaten wetenschappelijk werk van Piet Paardekooper

PaardekooperOp woensdag 15 juni wordt in de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde te Gent tijdens een openbare zitting het jongste nummer van Verslagen & Mededelingen voorgesteld. Het is een speciaal nummer geworden, met twee postume artikels van de in 2013 overleden P.C. Paardekooper, over negatie: een ervan gaat over de stapeling van negatie, het andere over ‘negatieve woorden en hun positieve tegenhangers’. De redactie van dit speciale, 259 bladzijden tellende nummer, was in handen van Georges de Schutter en Martien Roose, de partner van de overleden taalgeleerde. De Schutter bezorgde een aanvullende bibliografie van Paardekooper, voorafgegaan door een inleiding op het werk van ‘De structuralist P.C. Paardekooper en de variatielinguïstiek’. Lees verder >>

Forellen en taal

Door Marc van Oostendorp

Gisteren verscheen het Elementair Deeltje: Taal van de bekende taalkundige en schrijfster Sterre Leufkens. Hieronder mijn voorwoordje voor dat boekje, bij wijze van voorpublicatie. En een filmpje dat ik gisteren voor de presentatie met Sterre maakte.

Elementair deeltje: TaalAls forellen konden lezen, moesten ze eens een boek kopen met de titel Water. Ze zouden er in de forellenboekwinkel misschien niet meteen naar grijpen: water, dat is toch gewoon dat spul dat overal omheen zit? Maar zo’n boekje laat zien wat de chemische samenstelling van water is, waarom het zo hard stroomt als het naar beneden valt  – fijn is dat, vinden de forellen –  en hoe alles wordt vervormd door de manier waarop water het licht breekt. Daardoor zouden ze allerlei interessante dingen kunnen leren, over zichzelf en over hun hele wereld.

U bent een mens en geen forel, vermoed ik. Zonder iets te willen afdoen aan het belang van water voor onze soort (ik ben ook geen forel), lijkt het me niet overdreven om te zeggen dat de taal ons water is. Lees verder >>

Vacature: Docent Nederlandse taalkunde – Universiteit van Amsterdam

De Afdeling Neerlandistiek van de Faculteit der Geesteswetenschappen (FGw) zoekt een docent Nederlandse taalkunde die breed inzetbaar is.

Werkzaamheden

De docent zal onderwijs verzorgen op het terrein van de Nederlandse taalkunde, zowel in de bachelor als in de master. Van hem/haar wordt een actieve bijdrage verwacht in een ambitieus team dat sterk hecht aan team teaching en aan research based onderwijs. Tot de onderwijstaken zouden vakken kunnen behoren als: Zins- en taalanalyse, Inleiding Nederlandse taalkunde, Urban multilingualism, Language change and variation, Early versus late acquisition, scriptiebegeleiding. De docent wordt geacht in het eerste jaar van de aanstelling deel te nemen aan het programma ter verkrijging van de basiskwalificatie onderwijs tenzij deze kwalificatie al is behaald. Lees verder >>

Regels voor de Gooise r

Door Marc van Oostendorp

retroflexe en propjes-r Vroeger kon je misschien nog wel beweren dat mensen die een Gooise r gebruikten, meelopers waren, maar inmiddels zijn er generaties van moedertaalsprekers die niet anders kunnen. Al van jongsaf aan maken ze de r op een bepaalde manier die de Gooise r wordt genoemd, of Kinderen-voor-Kinderen-r omdat de klank veel mensen bij de eerste afleveringen van dit programma op begon te vallen.

Mensen denken bovendien vaak dat die r zijn opgang heeft gemaakt vanwege dat tv-programma of, breder, omdat figuren op de tv die klank begonnen te maken. Waarschijnlijk is dat niet waar, maar natuurlijk nemen mensen wel klanken van elkaar over: kinderen van ouders en op latere leeftijd volwassenen van mensen tegen wie ze op de een of andere manier opkijken.

Nu is dat overnemen op zich al een wonder. Lees verder >>

Dag van de Friese taalkunde 2016

Het Taalkundich Wurkferbân van de Fryske Akademy organiseert dit jaar de achtste Dag van de Friese taalkunde. De dag is bedoeld voor iedereen die zich direct of indirect bezig houdt met de taalkunde van het Fries: grammatica, fonetiek/fonologie, naamkunde, lexicologie, sociolinguïstiek, historische taalkunde. In de lezing kan over wetenschappelijk onderzoek gerapporteerd worden, maar presentaties van onderzoeksplannen, van speculaties of van taaldatabanken zijn ook welkom. Lezingen kunnen gehouden worden in alle talen die tot de West-Germaanse taalfamilie behoren.
Wanneer: vrijdag 21 oktober 2016
Waar: de locatie wordt later bekend gemaakt
De lezingen duren 30 minuten (20 minuten lezing plus 10 minuten discussie).

Lees verder >>

Vacature: 2 aio’s in project Language Dynamics in the Dutch Golden Age (0,8 – 1,0 fte)

In het kader van het NWO project “Language Dynamics in the Dutch Golden Age: linguistic and social-cultural aspects of intra-author variation” is bij de onderzoeksinstituut UiL-OTS en ICON plaats voor 2 Assistenten-In-Opleiding (AIO).

Onderzoeksprogramma

Mede dankzij een dynamisch politiek, religieus en cultureel klimaat was het Nederlands in de Gouden Eeuw volop in beweging. Door standaardisatieprocessen en natuurlijke taalontwikkelingen was de taal een smeltkroes van langzaam verdwijnende taaleigenschappen uit het Middelnederlands en nieuwe mogelijkheden om woorden en zinnen te vormen. Deze taaldynamiek resulteerde in veel variatie binnen auteurs (intra-author variation).

Dit project wil begrijpen welke factoren ten grondslag liggen aan die variatie. Onze hypothese is dat de variatie het resultaat was van een dynamische interactie tussen het interne taalsysteem van taalgebruikers enerzijds en hun sociaal/literair-culturele context anderzijds. Het taalsysteem van een taalgebruiker maakte variatiemogelijkheden beschikbaar, die vervolgens door een taalgebruiker systematisch en vaak strategisch werden ingezet, afhankelijk van bijvoorbeeld het publiek of de doelstellingen en literaire vormgeving van zijn tekst.

Lees verder >>

Vacature: praktijkassistent (50%) Nederlandse taalkunde en toegepaste taalkunde (Vrije Universiteit Brussel)

De taalgroep Nederlands van de opleiding Toegepaste Taalkunde aan de Vrije Universiteit Brussel zoekt een geëngageerde nieuwe collega voor onderwijsondersteuning Nederlands.

Praktijkassistent (50%): Nederlandse taalkunde en toegepaste taalkunde

Opdracht: ondersteuning van het onderwijs, inclusief scripties, in de schrijfvaardigheid, mondelinge communicatie en Nederlandse (toegepaste) taalkunde binnen de taalgroep Nederlands.

Lees verder >>

Taaljournalist

Door Marc van Oostendorp



Mensen die over taal schrijven hebben meestal een bepaalde, vaak niet eens erg verhulde, agenda. Ze willen hun hart luchten over de almaar voortschrijdende ineenstorting van alles. Ze willen het volk onderwijzen over het verschil tussen hen en hun. Of ze willen datzelfde volk duidelijk maken dat Noam Chomsky een bedrieger is en dat de échte taal veel beter beschreven kan worden in de nieuwste versie van de head-driven phrase structure grammar.

Het aardige aan Gaston Dorrens nieuwe boek, Vakantie in eigen taal, is dat zo’n agenda vrijwel geheel ontbreekt. Er hoeft niets bewezen te worden, er hoeft geen actie te worden ondernemen, zijn immers op vakantie.

Dorren noemt zich een taaljournalist, en dat is een perfecte omschrijving, in ieder geval als je het als parallel ziet met reisjournalist. Hij is niet zozeer op zoek naar nieuws, schandalen of zelfs diepgravende achtergronden, maar hij is iemand die een bepaald gebied – de taal – goed kent, erdoor gefascineerd is en er reizigers rondleidt. Hij zal niet ontkennen dat er een paar lelijke plekken zijn, al doet hij natuurlijk het liefst de mooie plekken aan.

Lees verder >>

Vacature: Voltijds docent (tenure track) in het vakgebied Nederlandse taalkunde, Universiteit Gent

  • Uiterste inschrijvingsdatum: Mar 30, 2016 23:59
  • Vakgroep/directie/dienst: LW06 – Vakgroep Taalkunde
  • Type contract: Statutaire aanstelling
  • Bezetting: 100%
  • Vacature type: Zelfstandig academisch personeel
Voltijds ambt van docent (tenure track) met hoofdzakelijk onderzoeksopdracht ten laste van het Bijzonder Onderzoeksfonds in de faculteit Letteren en Wijsbegeerte

Aan de Universiteit Gent, faculteit Letteren en Wijsbegeerte, is met ingang van 1 oktober 2016 een voltijds ambt van docent in het Tenure Track stelsel te begeven in de aanvangsgraad van docent.
Het ambt is te begeven in het vakgebied Nederlandse taalkunde.
Het opnemen van dit mandaat geeft aanleiding tot een aanstelling in een tijdelijk dienstverband in een tenure track stelsel voor een duur van vijf jaar en impliceert het privilege om zich gedurende deze periode nagenoeg exclusief toe te leggen op onderzoeksactiviteiten, met een beperkte onderwijsopdracht ten belope van maximum 8 studiepunten per semester, gemiddeld over drie jaar.

Verschenen: TNTL (131/4)


Onlangs verschenen: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde 131 (2015), nr. 4. ISSN: 0040-7550. eISSN (online): 2212-0521.
Dit nieuwe nummer heeft als thema: Shadow Histories. Transculturation and Narrative in Afrikaans.
Inhoud
Artikelen
Shadow Histories. Transculturation and Narrative in Afrikaans
Hanneke Stuit
Histories of the Everyday. Domestic Workers in the South African Literary Archive       
Ena Jansen
‘They Couldn’t Achieve their Goal with Me’. Telling Rape During the South African War             
Antjie Krog
The Epic and the Anti­-epic. Myth­making in South Africa’s Number Gangs      
Tertius Kapp
 

Lees verder >>

Vacature post-doc ANS-project

Vacature: twee voltijds postdoctorale medewerkers ‘Herziening Algemene Nederlandse Spraakkunst’, Leiden University Centre for Linguistics (LUCL) en Universiteit Gent, vakgroep taalkunde  
Zowel aan het Leiden University Centre for Linguistics (LUCL) als aan de vakgroep Taalkunde van de Universiteit Gent is er een vacature voor een postdoctoraal onderzoeker (1fte, 2 jaar) die zal meewerken aan de grondige inhoudelijke update van de Algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS).

Lees verder >>