Tag: taalbeheersing

De toekomst van de taalbeheersing 6/n

Door Lucas Seuren

Tot op heden heb ik in deze serie aandacht besteed aan de verscheidene reacties op Carel Jansens artikel over de toekomst van de taalbeheersing (€€€). Daarbij heb ik natuurlijk al uitgebreid mijn visie laten doorschemeren, maar voor ik de serie afsluit door Jansens reactie op de reacties onder de loep te nemen, wil ik nog wat langer stilstaan bij het belang van fundamenteel onderzoek. Een van de stellingen van Jansen was immers dat we als vakgebied primair onze aandacht op praktische vraagstukken moeten richten, en ik heb grote vraagtekens bij die ambitie. Dat is met name omdat mijn eigen subdiscipline, de Conversatieanalyse, daardoor juist als wetenschap zwakker lijkt te worden.

Vooruitgang

Als ik de wetenschappelijke tijdschriften zoals het Journal of Pragmatics en Research on Language and Social Interaction doorblader, dan valt me keer op keer weer op hoe versplinterd het onderzoek is. We houden ons allemaal bezig met overkoepelende thema’s, en natuurlijk lezen we en verwijzen we naar elkaars onderzoek, maar daar houdt het wel bij op. De vooruitgang op fundamenteel-wetenschappelijk niveau is vrij minimaal. Lees verder >>

De toekomst van de taalbeheersing (5/n)

Door Lucas Seuren

Na een paar weken rust—althans, rust in deze serie, geen rust in de academische bezigheden—hervat ik vandaag mijn serie besprekingen van een, inmiddels niet meer zo, recente uitgave van het Tijdschrift voor Taalbeheersing. Zoals lezers zich wellicht herinneren, pleitte in een hoofdartikel Carel Jansen (€€€) voor een hernieuwde focus op praktisch toepasbaar onderzoek, in tegenstelling tot de huidige nadruk op theoretische studies. Er is nog een paar artikelen waar ik geen aandacht aan heb besteed, waaronder die van Marc van Oostendorp (€€€), die bepleit dat juist het praktische nut van de Taalbeheersing wel eens haar neergang kan hebben ingeluid. Lees verder >>

De toekomst van de taalbeheersing (4/n)

Door Lucas Seuren

In een eerdere editie in deze serie besprak ik al wat methodologische reacties op het voorstel van Jansen (€€€) om praktische vraagstukken centraal te stellen in de taalbeheersing. Ik wil daar deze week op terugkomen aan de hand van de artikelen van Mulder (€€€) en Pol (€€€). Ze bespreken de methoden waarop we kennis vergaren in Taalbeheersingsonderzoek op een vrij hoog niveau: kwalitatief vis-a-vis kwantitatief (met name experimenteel) onderzoek.

Pol, die een vergelijkt met de sociaal-wetenschappelijke benaderingen van communicatie maakt, merkt op dat experimenteel psychologische methoden de dominante onderzoeksmethode zijn geworden in de Taalbeheersing. Kwalitatief en interpretatief onderzoek worden minder gewaardeerd. Dat ziet hij als een positieve ontwikkeling, met name op professioneel niveau. Daar is natuurlijk wat voor te zeggen: wie wil laten zien of een communicatieve interventie nut heeft, doet er goed aan om experimenteel te testen of die interventie een effect heeft en hoe groot dat effect is. Maar ik word verder vrij ongelukkig als ik zijn bespreking lees, om twee redenen. Lees verder >>

De toekomst van de taalbeheersing (3/n)

Door Lucas Seuren

Vorige week besprak ik een aantal reacties op het Perspectiefartikel van Carel Jansen in het Tijdschrijft voor Taalbeheersing (€€€), waarin hij zijn visie over de toekomst van de taalbeheersing uit de doeken doet. Deze week wil ik nogmaals stilstaan bij zijn eerste stelling, dat taalbeheersingsonderzoek (weer) primair gemotiveerd moet zijn door praktische vraagstukken. Dit maal doe ik dat aan de hand van de artikelen die specifiek gaan over mijn eigen discipline binnen de taalbeheersing: conversatieanalyse. Dat ze mede geschreven zijn door mijn promotor en co-promotor is natuurlijk louter toeval…

Praktische relevantie

De manier waarop Jansen zijn stelling formuleert impliceert, zoals Huiskes en Stommel (€€€) opmerken, dat taalbeheersing niet meer gemotiveerd is door praktische problemen. Maar, zoals ik in mijn eerste stukje in deze serie al schreef, veel onderzoek in de conversatieanalyse (CA) wordt al opgezet rond maatschappelijke doelen. Zowel Koole (€€€) als Huiskes en Stommel benadrukken dat: Koole door te laten zien dat er vrijwel geen CA-onderzoeker in Nederland is, wiens onderzoek niet gemotiveerd is door praktische vraagstukken over interactie in institutionele settings zoals medische interactie of 112-gesprekken; Huiskes en Stommel door te kijken over onze landsgrenzen. Lees verder >>

De toekomst van de taalbeheersing (2/n)

Door Lucas Seuren

In het vorige deel in deze serie besprak ik het hoofdartikel van Carel Jansen (€€€) van een recente uitgave van het Tijdschrift voor Taalbeheersing, waarin hij bepleit (a) dat onderzoek primair gemotiveerd moet zijn door praktische vraagstukken en (b) dat er meer belang gehecht moet worden aan het schoolvak Nederlands. Jansen kreeg 11 reacties op dat artikel, waarvan de meeste zich richten op zijn eerste stelling. Niemand keert zich daarbij tegen het idee dat onderzoek praktisch nut kan en vaak zelfs moet hebben, maar verscheidene auteurs plaatsen wel wat kritische kanttekeningen bij de stelling. Deze zitten op grofweg twee niveaus: methodologisch en praktisch. Lees verder >>

De toekomst van de taalbeheersing (1/n)

Door Lucas Seuren

Vorig jaar ging mijn toen nog Groningse collega Carel Jansen met emeritaat. In zijn afscheidslezing, die hij hield tijdens het driejaarlijkse VIOT Congres (Vereniging Interuniversitair Overleg Taalbeheersing) pleitte hij voor meer maatschappelijke betrokkenheid onder de taalbeheersers. Inmiddels heeft hij die positie verder uitgewerkt in een speciale uitgave van het Tijdschrift voor Taalbeheersing, waarbij een groep collega’s de ruimte heeft gekregen om op zijn stellingen te reageren. Het laatste woord is daarbij voor Jansen zelf, die kort nog reageert op de reacties. Daarmee bevind ik me in de luxe positie dat ik niet alleen kan reageren op Jansen zelf, maar ook op de reacties en de reactie op de reacties. Daar het hier dertien artikelen betreft zal ik dat doen in een korte serie, te beginnen met het hoofdartikel van Jansen, waarin hij pleit voor meer aandacht voor de praktijk en meer aandacht voor het schoolvak Nederlands. Lees verder >>

Kanttekeningen bij onderzoek naar persuasieve communicatie

Door Kees de Glopper

Als er één onderwerp is dat centraal staat in onderzoek naar taalgebruik en communicatie, dan is het wel persuasieve communicatie. Kijk maar naar de website van de conferentie VIOT2018 die van 17 tot en met 19 januari 2018 in Groningen is gehouden. Patriotisme, humor, typografische taalintensivering, framing, concrete details, interpersoonlijke communicatie, narratieven, fotostrips, perspectief, gelijkenis, angstaanjagende boodschappen en dreigementen; een hele baaierd aan factoren kwam in paperpresentaties en symposia aan bod. De conferentie vormde een staalkaart van het onderzoek van taalbeheersers en communicatiekundigen.

Niet alleen voor onderzoekers, maar ook voor CIW-professionals buiten de universiteit –en natuurlijk voor studenten– vormt persuasieve communicatie een belangrijk thema, niet alleen in Groningen, maar ook elders in het land. En niet alleen in Nederland, maar wereldwijd. Begrijpelijk, want in ons dagelijks leven staan we onophoudelijk bloot aan pogingen tot overtuigen, in woord, schrift en beeld. Zo bezien is het niet verbazend dat er veel onderzoek naar overtuigende taal en tekst wordt gedaan. Lees verder >>

Expliciet instemmen met seks

Door Lucas Seuren

Wie, net als ik, af en toe moeite heeft met het lezen van signalen en hints van de andere sekse (of dezelfde natuurlijk) is het wellicht een goed idee om over een tijdje naar Zweden te verhuizen. Als het aan de premier ligt komt er namelijk een wet waarin geregeld wordt dat er expliciet, wederzijdse instemming moet zijn voor seks. Vragen of iemand je Wifi wil gebruiken of binnen wil komen om je etsen te bekijken is daarmee niet langer voldoende als je een vervolg wilt geven aan een romantische avond.

Het lijkt een mooi initiatief in de strijd tegen seksuele intimidatie—seks moet vrijwillig zijn—maar de wet is zo absurd dat ik er hard om heb moeten lachen en twijfelde of de berichtgeving niet van De Speld kwam. Taalgebruik laat zich namelijk helemaal niet zo gemakkelijk afdwingen, en wat juristen verstaan onder expliciete instemming komt volstrekt niet overeen met wat normale mensen onder instemming zouden verstaan. Je indekken op een manier die voor de rechter houdbaar is, zal leiden tot de meest ongemakkelijke en hilarische situaties; een romantische sitcom is er niks bij. Lees verder >>

VIOT-conferentie 17-19 januari 2018: Duurzame Taalbeheersing

Van 17 tot en met 19 januari 2018 vindt in Groningen de veertiende VIOT-conferentie plaats. Tijdens deze driedaagse conferentie van de Vereniging Interuniversitair Overleg Taalbeheersing staat het thema Duurzame Taalbeheersing centraal. In negentig lezingen en zeven symposia wordt de aandacht gevestigd op de vraag wat in theorievorming, onderzoek en toepassingen op het terrein van de Taalbeheersing en de Communicatiekunde van blijvende waarde is. Keynote-sprekers zijn: Charles Antaki (Loughborough University), Catherine Snow (Harvard Graduate School of Education), Dirk Geeraerts (KU Leuven), en Hans Hoeken (Universiteit Utrecht). Voertaal tijdens de conferentie is overwegend Nederlands, met twee keynote-presentaties in het Engels en een aantal lezingen in het Afrikaans. Direct na de conferentie, op vrijdagmiddag 19 januari, vindt het afscheidscollege plaats van Carel Jansen (Rijksuniversiteit Groningen).

Voor meer informatie en registratie, zie www.viot2018.org.

Zit je haircut!

Vandaag verschijnt het boekje Ik verf tot ik sterf over ‘slechte reclameslogans’. Hieronder staat, bij wijze van voorpublicatie, de inleiding van dit boekje.

Door Christine Liebrecht en Tefke van Dijk

Bij een bedrijfs- of reclameslogan is de scheidslijn tussen ‘tenenkrommend slecht’ en ‘stiekem best grappig’ flinterdun. Een alzheimercafé adverteert bij voorbeeld met de leus Vergeet niet te komen. Een kinderdagverblijf heeft als slagzin Uw kind, ook ons een zorg en aannemersbedrijf Braak gaat voor Sinterklaasrijm met Een timmer timmert, een tandarts boort… maar wij zitten lekker in Velsen Noord.

Als initiatiefnemers van Slechteslogans.nl doen we er graag een boekje over open. Eind 2011 begonnen we met de website slechteslogans.nl en we merkten al snel dat we niet de enigen zijn die zich storen aan slechte, onoriginele en onbegrijpelijke slagzinnen. Inmiddels staan er ruim duizend slogans op onze blogsite en hebben we vele Twittervolgers en Facebookfans. Zij vinden er wat van. Terecht. Zo waren zij zeer verdeeld over Hema, de worst musical ever, de slogan van Hema de musical en ‘winnaar’ van de eerste Slechtste Slogan Verkiezing in 2012. Heel wat mensen kunnen het niet waarderen als bedrijven Nederlands en Engels door elkaar gebruiken voor een ‘grappig’ effect, maar sommige mensen vinden het juist heel grappig. Dat geldt ook voor de sloganwinnaar Zit je haircut. Lees verder >>

Rubric

Door Coen Peppelenbos

Columnisten die schrijven over het schrijven van een column zouden per direct ontslagen moeten worden. Toch wijk ik even van deze wet af omdat ik in Levende Talen (de Arts & Auto voor docenten) een artikel van twee wetenschappers las over het schrijven van een column in een havo 4-klas. De leerlingen beoordeelden elkaar aan de hand van een rubric (een soort scoreformulier) waarop maar liefst 26 punten stonden waarop hun column van feedback werd voorzien (nagekeken werd). Sindsdien slaap ik slecht, want als ik volgens die rubric beoordeeld zou worden dan zou ik een vette onvoldoende scoren.

Lees verder >>

WhatsAppachtig taalgebruik

Door Lucas Seuren

Onlangs kreeg ik een mailtje doorgestuurd waarin de zender, een docent van een hogeschool, de studenten waarschuwde dat ze zich in hun mailtjes moeten houden aan de ‘professionele omgangsvormen’. Gebeurt dat niet, dan krijgen ze het mailtje terug met het verzoek om het te herformuleren. Aanleiding voor deze waarschuwing was dat er ‘steeds vaker gebruik gemaakt werd van whats-app-achtige [sic] omgangsvormen,’ en blijkbaar dachten de docenten dat dat van invloed was op de manier waarop studenten hun e-mails formuleerden.

Er is een aantal redenen om je te verwonderen over een mailtje als dit. Zo bestaat WhatsApp al acht jaar, en voor veel studenten – het zijn nu eenmaal jongeren – zal het al jaren een vertrouwd communicatiemedium zijn. Het is dus niet alsof er plots vaker gebruikt van wordt gemaakt. Dat jongeren tegenwoordig overstappen op services als Snapchat doet daar niks aan af, ongetwijfeld valt dat onder WhatsAppachtig. Lees verder >>

Oproep voor bijdragen aan taalbeheersingscongres VIOT-2018

Op 17, 18 en 19 januari 2018 vindt aan de Rijksuniversiteit Groningen het veertiende taalbeheersingscongres plaats van de VIOT (Vereniging Interuniversitair Overleg Taalbeheersing). Het thema voor dit congres is Duurzame Taalbeheersing. De congresorganisatie nodigt u van harte uit om een bijdrage aan het congres te leveren.

Meer informatie over het thema, de plenaire lezingen en het indienen van voorstellen kunt u vinden op de website van VIOT 2018.

Profielvacature Nederlandse taalbeheersing, KU Leuven (campus Brussel)

(Ref. ZAP-2017-4)

Tewerkstelling : Voltijds
Plaats : Brussel
Solliciteren tot en met : 18/03/2017

Aan de Faculteit Letteren van de KU Leuven is er een voltijdse vacature binnen het zelfstandig academisch personeel in het domein van de Nederlandse taalbeheersing. We zoeken internationaal georiënteerde kandidaten met uitstekende onderwijscompetenties en een excellent onderzoeksdossier. Lees verder >>

Begrijpelijke taal

Brochures over gezondheid, bijsluiters, hypotheekvoorwaarden, overheidsformulieren: ze zijn vaak moeilijk te begrijpen voor de burger. Binnen het onderzoeksprogramma Begrijpelijke taal vond in de afgelopen jaren onderzoek plaats naar factoren die de begrijpelijkheid van communicatie beïnvloeden. Bovendien is onderzocht hoe deze inzichten in effectief advies kunnen worden omgezet.

Waarom is dit onderzoek belangrijk? En wat zijn tot nu toe de opbrengsten? In deze video geven betrokken wetenschappers hier een toelichting op. Meer informatie over het onderzoeksprogramma: http://www.nwo.nl/begrijpelijketaal

Utrechtse promovendi ontwikkelen succesvolle lesmethode voor schrijfvaardigheid

(persbericht Universiteit Utrecht)

Aan het eind van de basisschool is slechts 30% van de leerlingen in staat om een boodschap schriftelijk goed over te brengen. Om dit te verbeteren hebben Monica Koster en Renske Bouwer (Utrecht Institute of Linguistics OTS) de lesmethode Tekster ontwikkeld, in het kader van hun gezamenlijke promotieonderzoek. Al na 4 maanden onderwijs met Tekster gaan leerlingen maar liefst 1,5 leerjaar vooruit. Dat blijkt uit het onderzoek dat Bouwer en Koster de afgelopen vier jaar uitvoerden met 144 leerkrachten en bijna 3000 leerlingen, en dat ze op 2 september verdedigen in een dubbelpromotie bij de faculteit Geesteswetenschappen. Lees verder >>

Zelf concrete voorbeelden gebruiken

Door Marc van Oostendorp

Het vak van taalbeheersing en communicatiewetenschap wordt in Nederland maar matig gepopulariseerd. Er bestaat wel wat (boekje van Van Eemeren en Grootendorst over argumentatie naar aanleiding van cartoons van Peter van Straaten, boekje van Jaap de Jong over toespraken naar aanleiding van Max Havelaar, een weblog van het project Begrijpelijke taal), maar erg -opulair is het genre niet. Misschien komt het doordat taalbeheersers andere vormen van valorisatie hebben (praktisch adviezen geven aan overheid en bedrijven), en misschien doordat zij nog meer dan andere neerlandici gevangen zitten in de ijzeren banden van massa-onderwijs en publicaties in A-tijdschriften.

Hoe dan ook valt er natuurlijk wel wat te vertellen over de inzichten die er achter adviezen voor aantrekkelijk schrijven kunnen steken. Christine Liebrecht van de Universiteit van Tilburg doet dat met haar boekje Fan-tas-tisch om hier te zijn! Ondanks de praktische ondertitel Verbeter je taalgebruik gaat dit boek meer over waaróm technieken als overdrijving en ironie soms wel werken en andere keren niet dan dat het praktische tips geeft. Het doel is vooral om inzicht bij te brengen – al is de aanname natuurlijk dat iemand met dat inzicht ook effectiever communiceert.

Lees verder >>

Verschenen: Tekstblad nummer 5 van 2015

De voor- en nadelen van e-tekst
Is tekst op een beeldscherm even begrijpelijk als tekst op papier? Of gaat lezen van papier toch beter? Frank Jansen en Daniel Janssen deden onderzoek en komen met boeiende bevindingen over de voor- en nadelen van e-tekst. Zoveel staat vast: het medium heeft effect op hoe we teksten lezen, begrijpen, onthouden en waarderen. Maar hoe dat precies werkt, is nog onduidelijk.

Als zelfs de Belastingdienst ophoudt met brieven schrijven en overstapt op e-mail, is het einde van de papieren brief nabij. Aan de andere kant neemt de verkoop van e-readers al twee jaar af, en stijgt de verkoop van digitale boeken bij Amazon niet langer. Het bedrijf opende vorige maand zelfs zijn eerste fysieke boekhandel. Gaat het papieren boek het uiteindelijk toch winnen?

Lees verder >>

Verschenen: Tijdschrift voor Taalbeheersing (37/3)


In oktober 2015 verscheen: Tijdschrift voor Taalbeheersing 37, nr. 3. ISSN: 1573-9775. Online ISSN: 2352-1236.
Inhoud:
Nieuw format in Tijdschrift voor Taalbeheersing: Perspectief
Nieuwsfilmfragmenten in politieke televisie-interviews in talkshows
J. Verhoef; C. Sauer
De reclamemaker centraal
Renske van Enschot; Emma Broekhuizen; Matthijs Kolthoff
Het formaliseren van kritische discussie ter voorbereiding op geautomatiseerde argumentatieanalyse
Jacky Visser
Boekbesprekingen
Zie de website van de uitgever voor abstracts van de artikelen.

Verschenen: Tijdschrift voor Taalbeheersing (37/2)


In juni 2015 verscheen: Tijdschrift voor Taalbeheersing 37, nr. 2. ISSN: 1573-9775. Online ISSN: 2352-1236.
Inhoud:
Academische geletterdheid van studenten in het hoger onderwijs
Kees de Glopper; Jacqueline van Kruiningen; Carel Jansen
Diagnose en remediëring van schrijfvaardigheidsproblemen bij eerstejaarsstudenten Geesteswetenschappen
Ineke de Bakker; Bert Meuffels; Margriet Muris; Everdien Rietstap
Tried and tested: Academic literacy tests as predictors of academic success
Tobie Van Dyk
Moeilijker, langer, serieuzer: Reflecties van eerstejaarsstudenten over schrijven in een academische setting
Femke Kramer; Jacqueline van Kruiningen
De communicatief competente professional in de ogen van managers: Een kwalitatieve exploratie als input voor curriculumontwikkeling
Brigitte Faber-de Lange; Els van der Pool
Zie de websitevoor abstracts van de artikelen.

Pas verschenen: Over Taal 54/3


Onlangs verschenen: Over Taal 54 (2015), nr. 3. ISSN: 0774-2398
In de nieuwe aflevering van Over Taal, tijdschrift over taal, tekst en communicatie, onder meer het artikel ‘Verwarring troef over taalvariatie in Vlaamse schoolhandboeken’ van Johan De Schrijver, docent Nederlands aan de subfaculteit Letteren van de KU Leuven, campus Brussel. “Vlaamse schoolboeken verspreiden nog verouderde opvattingen en vooral een inconsistente visie op taalvariatie. Daarmee weerspiegelen ze de algemene verwarring die de taalbeschrijving en het taal- en onderwijsbeleid blijven voeden”, betoogt De Schrijver.
Dit artikel is in zijn geheel te lezen via www.overtaal.be.
Verder in het nieuwe nummer:

Interview: Rudi Janssens: ‘Meertaligheid is niet noodzakelijk een negatief verhaal’ (door Bruno Comer)

Idioom & Co: Zeggen dat iets niet bestaat: bestaat daar een speciale constructie voor? (door Bert Cappelle)
Over hoe Vlamingen kunnen werkwoordreeksen doorbreken (door Lotte Hendriks) 
● en verder de vaste rubrieken Broodje taal, Taalwerk, Taalkronkels, Dossier, Te boek, Column en Quiz

Taalsymposium: Taal in een multiculturele samenleving


Op woensdag 20 mei 2015 organiseren Avans Hogeschool en Hogeschooltaal het symposium Taal in een multiculturele samenleving. Bestuurders, taalwetenschappers, docenten en ervaringsdeskundigen zullen met elkaar in gesprek gaan over taaldiversiteit. Daarbij staat het belang van een goede beheersing van het Nederlands om succesvol te kunnen zijn in loopbaan en samenleving centraal.
De sprekers zullen ingaan op actuele thema’s die de opleiders van studenten in het middelbaar en hoger onderwijs bezighouden: het economisch belang van een goede taalbeheersing; de zorgen in de politiek over de kwaliteit van het onderwijs in het Nederlands; niveaubepaling en toetsing; de positie van de anderstaligen in een Europees kader en de dreigende verwaarlozing van het Nederlands onder de druk van Engels als instructietaal.

Lees verder >>

Pas verschenen: Over Taal (Vol. 53, nr. 4)


Pas verschenen: Over Taal 53 (2014), nr. 4 (september-oktober). In dit nummer onder meer een artikel van Benny De Decker: ‘De dualiteit van Vlaamse tienerchattaal: tussen internationale en lokale chatcultuur’:
Vlaamse tienerchattaal geeft blijk van een opvallende dualiteit. Enerzijds vinden Vlaamse tieners door het gebruik van universele genregebonden features en de intensieve ontlening aan het Engels aansluiting bij de internationale chatcultuur. Anderzijds blijft hun online communicatie, door de soms verregaande toe-eigening van anglicismen en vooral door de hoogfrequente productie van spreektalige en regionale/lokale vormen, te allen tijde sterk lokaal verankerd.
Het artikel van De Decker is onlinete lezen. Verder in dit nummer:

Lees verder >>

Anéla/VIOT Juniorendag



Op vrijdag 6 maart 2015 wordt de jaarlijkse Juniorendag van Anéla (Nederlandse Vereniging voor Toegepaste Taalwetenschap) en VIOT (Vereniging Interuniversitair Overleg Taalbeheersing) georganiseerd in Nijmegen. Studenten, net afgestudeerden en promovendi kunnen op de Juniorendag hun scriptie- of promotieonderzoek op het gebied van toegepaste taalkunde (taalgebruik, taalverwerving, taalonderwijs, taalbeheersing of communicatie) in een informele sfeer presenteren tijdens een lezing of een posterpresentatie. Daarnaast wordt op deze dag de jaarlijkse Anéla-VIOT Scriptieprijsuitgereikt voor de beste scriptie binnen het vakgebied. 
Abstracts voor een mondelinge of posterpresentatie kunnen tot 5 januari 2015 om 17.00 uur ingediend worden via dit formulier.

http://www.anela.nl/activiteiten/juniorendag/