Tag: President Tsaar op Obama Beach

Oedipus afgericht

Door Marc van Oostendorp

Attachment-1

De afgelopen zomer heb ik alle 60 afleveringen van A.F.Th. van der Heijdens feuilleton President Tsaar op Obama Beach hier becommentarieerd. Ik heb die commentaren nu samengevoegd in een e-boekje met de titel Oedipus afgericht, dat ik gratis als pdf en als epub-bestand ter beschikking stel in onze gestaag groeiende reeks van elektronische Neerlandistiek-boeken.

 

Hier is het voorwoord: Lees verder >>

Het einde van de zomer

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (60/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceerden nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschenen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blogde ik een bespreking. Vandaag: aflevering 60 

Het is vast geen toeval dat President Tsaar op Obama Beach in de zomer verscheen. Het is een seizoen dat bij Van der Heijden past. Een van de mythes waaruit hij zijn schrijverschap heeft opgetrokken is dat hij in de zomer van 1976 als jonge, bijna gesjeesde student bij zijn ouders introk om daar zijn nooit uitgegeven ‘oerboek’ Bejaardentehuis op het dak van de wereld op een lange rol papier te tikken. Dat moet een warme, optimistische zomer zijn geweest.
Vrijwel al Van der Heijdens boeken spelen zich af in de zomer. Dat geldt in ieder geval voor President Tsaar, waarin de nasleep van de aanslag op de MH17 in de hete Oekraïne centraal staan. Het jaargetij past ook goed bij Van der Heijdens personages, die vaak een beetje klam zijn van het zweet. Voor de lezers van het feuilleton zal de zomer van 2016 altijd geassocieerd zijn met de bijbehorende plakkerige kijk op de wereldgeschiedenis. Het was een zomer vol aanslagen en moordpartijen – die uit 2016 weerspiegelden moeiteloos de gebeurtenissen die Van der Heijden beschrijft. Het werd, met dank aan de schrijver, een warme, pessimistische zomer, die op het laatst eindigde in de winter van Siberië. 

In die zomer wekte Van de Heijden zijn in 2010 bij een ongeluk omgekomen zoon Tonio, opnieuw tot leven. Lees verder >>

De dood van een enkele mens is een tragedie

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (59/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 59 

Ach, nu is President Tsaar al bijna voorbij, en er is nog zoveel niet gezegd. Ik wilde me in deze reeks onder andere laten inspireren door Thomas Vaessens Geschiedenis van de moderne Nederlandse letterkunde en Van der Heijdens verhaal kunt zien als een romantisch verhaal (de nobele eenling die strijdt voor het goede) of als een postmodernistische worsteling met de onkenbaarheid worsteling met de werkelijkheid. Je kunt zelfs een betrekkelijk korte tekst als deze best op al die manieren lezen. Ik wilde nog schrijven over de wonderlijke dialogen, ik wilde nog alle dieren op een rijtje zetten die erin voorkomen (spoiler alert: lieveheersbeestjes en meeuwen kunnen beide vliegen). Ik wilde Van der Heijden, die het Groot Dictee gaat schrijven en in het kader daarvan in een interview beweerde dat je als je niet kunt spellen ook niet kunt denken, door de spellingcontrole halen. Maar het gaat er niet meer van komen. 

Het enige wat we nog kunnen doen, is een vergelijking trekken met Oorlog en vrede. Lees verder >>

Meeuw

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (58/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 58 

36 jaar lang was Pieter Steinz voor mij een voorbeeld in de verte. Toen ik indertijd in de brugklas kwam van het Bossche gymnasium, hoorde Steinz daar al tot de intellectuele schoolelite. 

Hij moet in de vijfde klas hebben gezeten, heb ik nu snel uitgerekend. Samen met onder andere de zus van Frans Thomese vormde hij de schoolkrantredactie, waar kinderen als ik enorm tegenop keken. De hoogste god was Leon de Winter, die al een aantal jaar van school was en aan de weg timmerde als jonge schrijver en filmmaker.)

Ik heb nooit met hem gesproken; hij zat voor mij voor altijd in de vijfde, en ik zat zelf voorgoed in de brugklas. Ik las wat hij schreef altijd met grote bewondering, voor zijn enorme belezenheid en voor de stoïcijnse manier waarop was gegaan met zijn ziekte en zijn naderende levenseinde, dat nu maandag is gekomen.

Steinz was op zijn beurt weer een bewonderaar van de nog weer een stuk oudere Van der Heijden. Lees verder >>

Binge-lezen

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (57/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 57.

Attachment-1 (3)

Waarom publiceren Nederlandse kranten geen feuilletons meer? Het lijkt hét ideale genre, zowel voor de lezer als voor de schrijver.

Voor de lezer: je hoeft iedere dag maar een paar minuten uit te trekken (drie, om precies te zijn: Blendle houdt het precies voor je bij) en hebt na verloop van tijd toch weer een hele roman gelezen. En als je niet de hele tijd wil wachten, kun je binge-lezen.

Voor de schrijver: je kunt veel beter het tempo bepalen waarin je lezers lezen. Lees verder >>

Ik peer ‘m van de angst

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (56/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 56 

Attachment-1 (26)Ik geloof niet dat A.F.Th. van der Heijden ooit een personage heeft geschapen voor wie taal onbelangrijk was. Om te beginnen moet alles een naam worden gegeven. Zelfs ziektebeelden heten Tinus.

Dat klinkt huiselijk, maar tegelijk wordt in een paar onschuldige tussenzinnen duidelijk gemaakt dat die Tinus lang niet zo’n toffe gozer is, en dat een levenseindekliniek in het verschiet ligt om hem te ontlopen. En dat het er dan ook weer toe doet hoe díé heet: een hospice. Het eufemisme hoort duidelijk ook bij deze wereld.

Het bijzondere is dus niet dat er één persoon is die deze neiging heeft om alles te benoemen, maar iedereen. Ik geloof dat dit een van de meest herkenbare kanten van de wereld van Van der Heijden is – dat iedereen er doorlopend mee bezig is hoe je alles moet noemen.

Lees verder >>

Het geluid van cellofaan

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (55/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 55 

Lang leve het internet! Het feuilleton van Van der Heijden verschijnt binnenkort als een boek (dat zal wel zijn: een papieren boekje), maar in toekomstige edities kunnen video’s als de volgende niet ontbreken:

Lees verder >>

Wie gaat hem vertellen dat het nodig was?

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (53/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 54 

Attachment-1 (25)In nrc.next staat vanochtend behalve aflevering 54 van President Tsaar ook een interessant stuk van Arjen van Veelen over de stortvloed van iconische foto’s die we ook deze zomer weer over ons krijgen uitgestort. Nu Omran weer het Syrische jongetje dat we deze week in stof en bloed op zijn stoeltje moesten zien zitten.

Als je zo’n foto ziet, word je vanzelf woedend, al weet je niet op wie: op Assad, op al die andere strijdende partijen daar, op president Tsaar, op de westerse politici. Op onszelf. Wie gaat Omran ooit vertellen dat het echt allemaal nodig was? Dat wij hier in Europa ons best hebben gedaan, maar dat we nu eenmaal rekening te houden hadden met de ontevreden burger en dat het voor ons ook allemaal niet makkelijk was? Dat we moesten proberen de zaak in de hand te houden?

Dat we ook nog een feuilleton te analyseren hadden?

Papierpulp

Toch heeft ook dit dramatische beeld weer geen enkele actie heeft tot stand gebracht. De woede is inmiddels alweer gezakt. We zijn zelf te versuft geworden, we hebben teveel drama gezien.

Lees verder >>

Behoefte aan geëngageerde literatuur?

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (53/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 53 

Attachment-1Toen ik deze serie begon, nam ik me voor om allerlei analytische technieken toe te passen op het feuilleton dat zich voor onze ogen zou ontrollen. Ik ben taalkundige en kan de wereld daarom eigenlijk vooral goed zien door het kader van de taal: een roman is in de eerste plaats van taal gemaakt.

Maar ik wilde ook vormen beproeven. Bijvoorbeeld zou ik op zeker moment de publieke receptie van President Tsaar bespreken: hoe reageerden de lezers, bijvoorbeeld online?

Welnu, de eerste de beste oefening in synchroon zwemmen tijdens de afgelopen Olympische Spelen heeft naar mijn indruk meer commentaar uitgelokt van het Nederlandse volk dan dit toch unieke literaire experiment: een literair feuilleton over de actualiteit. Lees verder >>

De tijd die stilstond en hem liet begaan

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (52/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 52

Attachment-1“Zonder mijn bewijsmateriaal had de rechtszaak nooit plaats kunnen hebben.” En: “Ons uiteindelijke doel was oorlogsvoering in z’n huidige vormen op te heffen.”

In de aflevering van vandaag brengt niet alleen het Pokémon-figuurtje Professor Platan zijn wijsheden te berde – in de oorlog brengen mensen hun vijanden soms bewust leed toe, als dat inzicht geen 30 miljoen dollar waard is! –, maar laat zijn bijna-naamgenoot Natan zich ook van zijn zelfverzekerde kant zien.

Ik moest de afgelopen vaken weken wel vaker denken aan het sonnet Soms loop ik ’s nachts naar het Victorieplein van Ischa Meijer, met de terecht beroemde regel over ‘het jongetje dat alles goed zou maken’.

GO!

Dat gedicht van Meijer gaat over de relatie van een kind tot zijn ouders, gezien vanuit het kind.  Lees verder >>

De mens als samenzweringstheoreticus

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (51/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 51

Attachment-1De neiging om de wereld in verhalen te kaderen schijnt diep in de menselijke geest te  zetelen. Het is ons onmogelijk om een gebeurtenis te beschouwen en niet onmiddellijk en onbewust een causaal verband te zien: de fles ligt op de grond, de grond is nat, dat komt door het water dat uit de fles is geraakt toen deze viel. En wanneer er mensen bij betrokken zijn, zien we onmiddellijk bewust handelende personen, agenten, die een bedoeling hebben met wat ze willen. Er staat een briesende dronkaard: de heeft de fles op de grond gegooid omdat hij de grond nat wilde maken.

Het gaat zo automatisch en zo ongemerkt dat je meestal niet eens in de gaten hebt dat je een verhaal aan het maken bent: het voelt alsof de wereld nu eenmaal zo is. Oorzakelijke verbanden of de wil van onze medemens zijn niet te meten, maar erzonder is de wereld onvoorstelbaar. Volgens sommige geleerden is daar een evolutionaire oorzaak voor: het helpt ons ingewikkelde situaties razendsnel te overzien.

Micro-omstandigheden

Die menselijke neiging om in iedere situatie automatisch een (simpel) verhaal te zien, verklaart behalve het bestaan van literatuur mogelijk ook godsdienst (er moet een oorzaak en zelfs een reden zijn waarom wij hier rondlopen), bijgeloof en de alomtegenwoordigheid van samenzweringstheorieën.   Lees verder >>

Het gaat om geld

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (50/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 49

In aflevering 8 zat de piloot van de rampvlucht MX17 nog gezellig te redetwisten met een Britse piloot, die hem waarschuwde voor het gebied boven de Oekraïne. ‘Ik denk aan de veiligheid van mijn passagiers,’ zegt de Brit. En de Maleisiër: ‘Grootspraak. Het gaat om geld.’

Het blijkt achteraf het subtiel getoonde pistool van Tsjechov voor President Tsaar, waarin geld inderdaad de belangrijkste drijfveer lijkt van alle grote en kleine slechteriken.

Het geldt in de eerste plaats voor kleine ergernissen. Lees verder >>

Gaat u verder, menéér

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (49/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 49

Attachment-1 (1)Een oud, en waarschijnlijk nog steeds geldig advies voor jonge schrijvers is: neem goede schrijvers, lees hen nauwkeurig en maak je zo hun stijl eigen. Kijk de kunst af van de meesters – ook in de details.

Mijn ideaal zou daarom zijn: een stijlgids die gebaseerd is op de praktijk van de beste Nederlandse en Vlaamse schrijvers. In bestaande Nederlandse stijlgidsen zoek je op waar of wanneer je een komma ‘moet’ plaatsen en je vindt dan adviezen die gebaseerd zijn op nogal schimmige en vooral weinig inspirerende bronnen: wat zeggen bijvoorbeeld andere taaladviesboeken erover? Wat vindt een onduidelijke groep van ‘kritische taalgebruikers’ ervan? Zoek iets op in een Nederlandse stijlgids en er komt onherroepelijk een schoolmeester aan het woord.

Gevechtsvliegtuig

Wat ik zou willen: een stijlgids waarin je opzoekt wat de beste schrijvers in zo’n geval doen. Lees verder >>

Knullige 3D-modellen

Door Marc van Oostendorp

In het Abruzzese bergdorp waar ik momenteel verblijf zijn problemen met de internetverbinding. De komende paar dagen zijn de afleveringen van President Tsaar op Obama Beach daarom enigszins versoberd.

Ik heb het idee dat ik A.F.Th. gisteren onrecht heb gedaan met mijn gepraat over de waarheid. Ik deed net alsof hij een pamflet aan het schrijven was waarin Vladimir Poetin – ik had nog net de tegenwoordigheid van geest om de naam niet te noemen – even werd aangewezen als de schuldige.

Vandaag neemt de schrijver wraak. Lees verder >>

Het de-lucht-is-guur-argument

Door Marc van Oostendorp

In het Abruzzese bergdorp waar ik momenteel verblijf zijn problemen met de internetverbinding. De komende paar dagen zijn de afleveringen van President Tsaar op Obama Beach daarom enigszins versoberd.

Misschien is het een erfenis van Max Havelaar en misschien is het ook wel een universele oplossing van een universeel probleem. Schrijvers die met een roman iets over de politieke werkelijkheid willen zeggen, hebben allerlei voordelen. Ze kunnen de gebeurtenissen wat indikken. Ze kunnen hun personages van dichterbij laten zien dan mogelijk is in non-fictie. Ze kunnen gerechtigheid laten gebeuren waarop we in het werkelijke leven nog lang zullen moeten wachten.

Maar ze hebben ook een nadeel: hoe geloofwaardig zijn je argumenten als je alles mag verzinnen? Lees verder >>

President Tsaar doorgemeten

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (46/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 46. <blendle> 

Attachment-1Ik was de afgelopen paar dagen in een wetenschappelijke bui, en we hebben nu zo’n 40.000 woorden van President Tsaar gelezen. Dat is weliswaar niet écht big data, maar het zijn er in ieder geval genoeg om de computer eens wat te laten tellen.

Met behulp van het pakket Pattern van de Universiteit Antwerpen ben ik, kortom, de roman eens te lijf gegaan om na al mijn subjectieve gepeuter nu eens de objectieve waarheid naar boven te halen, door te tellen.

Dat Pattern is een vreugde voor de liefhebber van het goed getelde woord. Lees verder >>

Niet de inhoud wekt weerstand, maar het kader

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (45/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 45. <blendle> 

Het is dat ik mijn laboratoriumjas aan heb tijdens het lezen van het feuilleton, want als eenvoudige consument van het geschreven woord had ik er misschien na vandaag het bijltje bij neer gegooid. Het is te ongeloofwaardig. Maar met mijn jas aan – vijf balpennen in het borstzakje, een vreemde vetvlek op de rechterslip, in de rechterzak twee nieuwe latex handschoenen voor het geval dat –, raak ik gefascineerd door de vraag: waarom zijn sommige dingen ongeloofwaardig en andere niet?

De discussie aan het eind van deze aflevering is belachelijk. Zowel Natan als mevrouw Grenouille lijken te denken dat je met 30 miljoen euro een denktank kan opzetten die het Internationaal Strafhof in Den Haag volkomen kan wegvagen. Dertig miljoen euro! Ik wil niet ontkennen dat je er aardig van kunt leven, maar een beetje denktank, laten we zeggen ter grootte van het Meertens Instituut, heeft zoiets in een jaar of vier, vijf opgemaakt. Het is ook niet voor niets dat het onderzoeksbureau dat hier Rikscha heet (en in de rest van de wereld Wifla) een dergelijke prijs uitloofde voor alleen de gouden tip over de Oekraïne. Hoe je van het bedrag dat je daarmee krijgt meteen alle oorlogsmisdaden zou kunnen oplossen, is ongewis.

Lees verder >>

Het lijkt wel een parodie!

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (44/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 44. <blendle> 

Attachment-1 (22)Als ik de redacteur van Van der Heijden was, zou ik een streep langs de eerste paar regels van de aflevering van vandaag zetten en daar dan met rode pen (in navolging van de schrijver zou ik met de hand schrijven, natuurlijk naast schrijven: HUH?

Want ik begrijp er geen moer van, wat daar allemaal gebeurt. Het lijkt wel een parodie!

Lees verder >>

Intieme geuren

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (43/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 43. <blendle> 

Attachment-1 (21)We glijden nu het domein van de science fiction in. In interviews heeft de schrijver al aangekondigd dat President Tsaar moet eindigen in een rechtszaak tegen de schuldigen van de aanslag – een rechtszaak die hopelijk ooit moet plaatsvinden.

Wanneer gaat dat gebeuren? In de tijd dat romans niet meer geschreven hoeven worden, omdat we een veel intiemere vorm van communicatie hebben: via geuren. De techniek is dan inmiddels zelfs zover gevorderd dat studenten van ‘een hogeschool in Breda’ haar kennelijk al op zeer overtuigende wijze beheersen. Heel even komt er trouwens ook ‘nagebootste kou’ bij kijken, dus het zijn ook andere zintuigen die worden aangesproken. Lees verder >>

Pijn tot het einde van mijn dagen

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (42/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 42. <blendle> 

Attachment-1 (20)Hoe werkt de oeuvrebouwer? Van sommige schrijvers hebben alle boeken met elkaar te maken, en A.F.Th. van der Heijden is duidelijk zo’n schrijver. Zo dwingend zijn de verbanden dat je eigenlijk alle boeken als onderdeel van één grote Comédie humaine kunt zien, zelfs als ze formeel geen onderdeel uitmaken van dezelfde reeks.

President Tsaar is geen onderdeel van De tandeloze tijd, maar dat is eigenlijk alleen zo omdat de personages andere namen hebben. Ze leven wel degelijk in dezelfde wereld, ze hebben wel degelijk dezelfde obsessies. En er komen allerlei motieven terug met een ijzerenheinigheid die bijna beangstigend is.

Rijkeluiszoontje

Neem de aflevering van vandaag, en laten we hem vergelijken met een willekeurige roman uit De tandeloze tijd: Hof van barmhartigheidLees verder >>

Een wit lint

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (41/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 41. <blendle> 

 

Attachment-1Waar de bloemen zijn, is de dood nooit veraf. Iedere keer dat tot nu toe bloemen genoemd werden in President Tsaar, was er sprake van de dood. Nu kun je zeggen dat dit niet zo vreemd is, omdat het hele boek sowieso doortrokken is van de dood – het podium ligt nu al meer bezaaid met lijken dan aan het eind van Hamlet. Maar als er een bloem opduikt in dit boek, komt de dood heel dichtbij.

Het gebeurt in aflevering 14 op Schiphol (‘Als bewijs dat het allemaal waar was, en menens ook, lagen naast de grote draaideur naar de vertrekhal al tientallen bloemboeketten’), in aflevering 28 langs de snelweg (‘… een viaduct, volgepakt met mensen die witte bloemen wierpen naar de stoet lijkauto’s die er juist onderdoor reed’), in aflevering 29 bij het forensisch centrum (‘Omringd door een complete Keukenhof van nog net niet verlepte bloemen wachtte ik op de taxi’), in aflevering 32 op de begrafenis van opa Ban (‘De hoofddoek en het bosje bloemen waren op de stoelzitting achtergebleven’) en nu dan op het sportveld na de aanslag: ‘de internationale tekenen van rouw: bloemboeketten en knuffeldieren’.

Kleur hebben die bloemen nooit. Lees verder >>

Tegengeluid tussen honderd gevederde vrienden

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (40/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 40. <blendle

Eerder dit jaar verdedigde Marije Groos aan de Universiteit Leiden h280_99999_5920_9789087045777.pcovr.Groosaar proefschrift Een hard en waakzaam woord over het literaire engagement in de jaren vijftig. Ik las het de afgelopen dagen; ja, jongens, ik lees deze zomer ook nog wel eens wat anders dan President Tsaar!

Al moet ik toegeven dat door de dagelijkse routine van het feuilleton ook mijn andere lezen in het teken van Van der Heijden komt te staan.

Communisme

De jaren vijftig op het eerste gezicht een wat saaie periode te zijn geweest, maar Groos laat zien dat er in de literaire tijdschriften felle debatten werden gevoerd. Op drie debatten – over de Tweede Wereldoorlog, hoe om te gaan met (het verlies van) Indonesië, en de Koude Oorlog – gaat ze nader in.

In al die gevallen was de functie van literatuur in het maatschappelijk debat dat er een ‘tegenstem’ kon worden gehoord. Lees verder >>

Engagement is in the eye of the beholder

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (39/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 39. <blendle>

Attachment-1 (1)Het is toch gebeurd: Natan is in iemands anders geest doorgedrongen, en dat nog wel niet in de minste – dat van de tsaar aller Russen. “De film deed wat een goede film moest doen”, schrijft hij bijvoorbeeld, “de toeschouwer meeslepen, heroïek bijbrengen, tot een bevlogen mens maken.”

Dat manifest over de waarde van de cinematografie komt natuurlijk niet voor rekening van A.F.Th. van der Heijden, en zelfs waarschijnlijk niet van Natan. De laatste geeft hier de gedachten weer van de tsaar – of eigenlijk gaat het dus om wat Van der Heijden verzonnen heeft dat Natan vermoedt dat de tsaar vindt.

Voorlezen

Waar de tsaar het over een goede film heeft, heeft hij het natuurlijk over propaganda. De beschrijving doet vermoeden dat de tsaar President Tsaar op Obama Beach niet zo heel erg goed zou vinden. Lees verder >>

Het Oedipus-complex als zelfhaat

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (38/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 38. <blendle>

FullSizeRender (2)Minstens twee lijnen uit President Tsaar, zegt dr. Van Oostendorp, komen samen in de verkrachtingsscène die ons vandaag wordt voorgeschoteld.

De eerste lijn is die van Natan als marionet. Ik heb daar nu al een paar keer over geschreven: hij lijkt werkelijk iedere mening die hij heeft van iemand anders. Zijn fascinatie voor ongeschoren vrouwelijke geslachtsdelen komt bijvoorbeeld van zijn vader. Zijn ijver om de aanslag op de MX17 op te lossen is een opdracht van zijn opa.

Als die er niet zijn, doet hij wat zijn vriendin wil: Branda, die haar vriend ook in de aflevering van vandaag weer lijkt te beschouwen als een proefkonijn voor allerlei bizarre experimenten. Natan is geen autonoom persoon: zijn motivatie bestaat alleen maar uit externe, geheel en al onverwerkte, prikkels.

Dat marionettenkarakter komt hier tot een, eh, hoogtepunt. Lees verder >>

Schorem

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (37/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 37. <blendle>

457486324.0Het hier genoemde Azov-bataljon is een bestaande groep (inmiddels opgenomen in het Oekraïense leger), die ook in de wereld buiten de fictie beschuldigd is van martelpraktijken, zoals in dit recente rapport van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN dat leest als een voorafschaduwing van wat Natan overkomt:

A resident of Mariupol was detained by three servicemen of the ‘Azov’ battalion on 28 January 2015 for supporting the ‘Donetsk people’s republic’. He was taken to the basement of Athletic School No. 61 in Mariupol, where he was held until 6 February 2015. He was continuously interrogated and tortured. He complained about being handcuffed to a metal rod and left hanging on it, he was reportedly tortured with electricity, gas mask and subjected to waterboarding and he was also beaten in his genitals.

Lees verder >>