Tag: paleografie

“Je gaat het pas zien als je het doorhebt” (J. Cruijff) : ‘articls’

Door Willem Kuiper

Via e-mail ontving ik een inspirerende reactie op mijn ‘Daert glat es moet men gliden […]’ van Jan Burgers, bijzonder hoogleraar Bronontsluiting en apparaat voor historisch onderzoek van de geschiedenis van Nederland aan de UvA. Hij weet gruwelijk veel van oorkonden en paleografie, was van mening dat de correcte oplossing inderdaad miracule(n) was, en hij geloofde evenmin in de verklaring van een gedegenereerde letter ‘u’. Het geval deed hem denken aan het woord articule. Even later ontving ik een link naar deze oorkonde alsook een link naar de editie ervan in het Oorkondenboek van Holland en Zeeland tot 1299. Het gaat om de tweede regel van boven in deze oorkonde. Daarin ziet u twee keer dit (afgekorte) woord:

Het oplossen van afkortingen in het Middelnederlands is, uitzonderingen als miracl’e even daargelaten, meestal geen heksenwerk, maar om dat goed te doen in het middeleeuws Latijn vraagt beduidend meer expertise. De eerste keer moet het woord op basis van de context voluit geschreven worden als “articulis”, de tweede keer als “articulus”. Die haal door de schacht van de letter ‘l’ heeft geen letterwaarde maar betekent zo veel als: hier staat een afkorting en u redt het verder wel. Lees verder >>

“Daert glat es moet men gliden ende sometijt met pinen staen, na dien dat d’aventuren gaen.” (Die queeste vanden Grale, r. 1194-1196)

Door Willem Kuiper

Het komt niet vaak voor dat ik in het publieke domein instemmend geciteerd wordt, maar onlangs overkwam het mij. In ‘Het handschrift als tijdmachine. Een interview met Jos Biemans, deel 1’ door Viorica van der Roest, laat Jos Biemans mij zeggen: “ja, het lijkt alsof het er staat, maar het staat er niet.” Een dag later trof diezelfde uitspraak mij als een boemerang toen bleek dat ik, weliswaar in zeer goed gezelschap, door het behang gegaan was, zoals wij dat hier in de Zaan zeggen. Maar eigenlijk begon de tragedie al een dag eerder.
Het gaat om het niet bestaande woord ‘miraclere(n)’. Dat kwam ik tegen in hoofdstuk 6 van Die queeste vanden Grale. Ik heb dat spontaan geëditeerd als ‘miracle’ en in een voetnoot de lezing van het handschrift vermeld: miraclere.

Maar toen ik hetzelfde miracl’e in hoofdstuk 7 nog eens tegenkwam, voelde ik nattigheid. “Kopiist B,” vertelde ik in mijn ‘Minicollege over Die queese vanden Grale’, “schrijft een rothand, maar fouten maakt hij nauwelijks.”

Lees verder >>

Wat staat daer?

Wat staat daar?
Wat staat daar?

Door Bas Jongenelen

Het lezen van oude handgeschreven berichten is niet moeilijk. Vroeger konden ze die dingen immers ook lezen, dus waarom zouden wij dat nu niet meer kunnen? Het lezen van een Middeleeuws handschrift is dus net zo eenvoudig als Chinees: miljoenen mensen kunnen het. Ja, was het maar zo simpel, als je er niet mee opgegroeid bent, dan kom je er niet zo makkelijk in. Gelukkig heb ik zelf een draak van een handschrift, dus mijn kladjes voor neerlandistiek.nl (met kroontjespen geschreven) zullen de mensen over 500 jaar lekker bezig houden.

Intussen zitten we er maar mee, met die oude handgeschreven boodschappen die erg interessant moeten zijn (want als het niet interessant was, schreef men het vroeger niet op). Het lezen van oude handschriften vergt veel oefening, maar waar begin je? Waar kun je je aanmelden voor de cursus Paleografie voor beginners? Tot voor kort nergens. En sinds kort nog steeds nergens, want aanmelden hoeft niet als je deze cursus volgt op watstaatdaer.nl (let op die modieuze / grappig bedoelde ‘e’ in ‘daer’). Ik kan hier nu wel een beetje flauw doen over het een en ander, maar ondertussen hebben we er ineens een heel aardige online cursus lezen. Lees verder >>