Tag: Oudfries

Nu heth Abba sinne hod

Oude Folklore in het Oudfries, deel 8

Een andere abba (paus Benedictus XVI) met een mooie muts. Bron: Wikimedia Commons

Door Arjan Sterken

Beste mensen, vandaag komen we aan bij het laatste deel van onze trektocht door de Oudfriese folklore. We hebben kennisgemaakt met Magnus en Karel de Grote, de Vikingen, Mozes, het einde der tijden, het Indo-Europese Grote Friesland, en de raadselachtige drie broers. Soms ging het hierbij om volledige verhalen, soms gaat het om het bij elkaar schrapen van allerlei losse tekstfragmenten. Bij de bestudering van folklore in de Oudfriese rechtsbronnen moeten we het voornamelijk hebben van zulke kleine snippers aan informatie. Zo weten we uit Codex Parisiensis dat men in Westerlauwers Friesland (het huidige Fryslân) de namen Jaspar, Melchior, en Baltasar kent voor de Drie Wijzen uit het Oosten die Christus bij zijn geboorte een eerbetoon brengen. Deze namen verschijnen ineens in het manuscript, zonder enige context (Gerbenzon 1954, p. 37).

Lees verder >>

Het Raadsel van de Drie Broers

Oude Folklore in het Oudfries, deel 7

Het begin van de Brokmerbrief, uit het Tweede Brokmer Handschrift. Bron: Wikimedia Commons

Door Arjan Sterken

Er is een zeer mysterieuze tekst, te vinden in de Eerste en Derde Emsinger Handschriften (Buma en Ebel 1967, p. 48-49, 202-205), de Hunsingoër Handschriften (Hoekstra 1950, p. 57, 141), en Codex Unia. Veel Oudfriesisten weten niet zo goed wat ze ermee aan moeten, en daarom heet de tekst het Erfrechtsraadsel van de Drie Broers. Het is een wat vreemde tekst zo midden in de Oudfriese rechtsbronnen. Het wordt een raadsel genoemd omdat de functie van de tekst niet wordt begrepen. Naar mijn idee is het geen raadsel in de klassieke zin, want er is geen antwoord dat gegeven zou moeten worden. Naar mijn idee is het wel een ander folkloristisch genre.

Lees verder >>

De Indo-Europese Adam

Oude Folklore in het Oudfries, deel 6

Schildering van Adam en Eva in het paradijs in de kerk van Noordbroek (in de provincie Groningen, vroeger onderdeel van het Grote Friesland). Bron: Wikimedia Commons

Door Arjan Sterken

Het Oudfries is een Noordzee-Germaanse taal. Daardoor is het ook een Germaanse taal. Nog beter: het is zelfs een Indo-Europese taal. Verscheidene (zeg maar een heleboel) talen in Europa en Azië hebben structurele overeenkomsten. Zo structureel, dat men vanaf het eind van de 18e eeuw deze vrij serieus is gaan nemen. Het idee is dat er een hele tijd geleden ergens op de Russische steppe of in Anatolië (men mag elders gaan uitvechten waar precies) een groep mensen waren die iets spraken wat men Proto-Indo-Europees is gaan noemen. Deze mensen zijn met hun paarden en strijdwagens (of het concept daarvan) naar allerlei plekken in Azië en Europa gemigreerd over een vrij lange periode. De taal die zij spraken heeft zich ook langzamerhand ontwikkeld, en daarom spreekt men nu op deze twee continenten allerlei andere talen. Nu zijn er sommige taalnerds die proberen te achterhalen hoe dit Proto-Indo-Europees heeft geklonken, en zij hebben allerlei geniale methoden bedacht om vanuit latere taalfasen deze taal te reconstrueren.

Lees verder >>

De Vijftien Tekenen van de Eindtijd

Oude Folklore in het Oudfries, deel 5

Schildering van het Laatste Oordeel in de kerk van Uithuizen (in de provincie Groningen, vroeger onderdeel van het Grote Friesland). Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Door Arjan Sterken

De wereld staat in brand. Een paar maanden geleden was dat nog letterlijk zo, toen Australië kampte met één van de hevigste bosbranden sinds de opgetekende geschiedenis. Eerder in 2020 dreigde de Derde Wereldoorlog, en vanaf maart raast er een nieuwe pest over de wereld. Ondertussen dreigen nieuwe economische recessies, en ook de klimaatproblematiek moeten we niet vergeten. Dit plaagt het laaggelegen Nederland, waar ook het vroegere gebied van het Grote Friesland weer opgeslokt kan worden door die wilda witzinges sees flod, zoals al zo vaak gebeurde in het verleden. Sterker nog, tegenwoordig kampen vroegere koloniën van de Friezen met dit probleem: de Noord-Duitse Waddeneilanden, die door de Friezen in de 7e of 8e eeuw gekolonialiseerd zijn (Bremmer 2009, p. 6), worden op natuurlijke wijze 2,5 millimeter per jaar opgehoogd, terwijl de zeespiegel van de zee met 4,5 millimeter per jaar stijgt (“Veertig keer per jaar stroomt het water over de kwelder in de Duitse wadden,” Volkskrant bijlage Boeken & Wetenschap, 28 maart 2020). Het Grote Friesland is al in de 15e eeuw verdwenen, maar nu nadert het einde ook voor hun nazaten.

Lees verder >>

De wetten van Mozes

Oude Folklore in het Oudfries, deel 4

Het schilderij The Finding of Moses van Engels-Friese schilder sir Lawrence (Lourens) Alma-Tadema. Bron: Wikimedia Commons

Door Arjan Sterken

Zodra je werkt met oude rechtsbronnen, dan kan je ervan uitgaan dat de meeste folklore betrekking heeft tot recht. In de eerste en tweede aflevering van deze reeks hebben we al kunnen zien hoe het recht op eigen wetten van Karel de Grote afstamt, althans volgens de Friezen zelf. Deze verwijzing naar het historische figuur Karel de Grote is zeer waarschijnlijk een autoriteitsargument: deze historische grootheid heeft ons het recht verschaft, dus durf daar maar eens aan te komen! Karel de Grote is echter niet de enige stem uit het verleden die legitimiteit aan de Friese wetten geeft. Veel Oudfriese rechtsbronnen geven aandacht aan de oorsprong van het recht in de proloogteksten, en Jus Municipale Frisonum voegt daar ook nog het Rudolfsboek en de tekst Over de wetgeving aan toe. Vele figuren passeren de revue in deze teksten, maar vandaag ga ik het hebben over de meest populaire (naast Karel de Grote dan): Mozes.

Lees verder >>

Koning Redbad en het Riepster Licht

Oude Folklore in het Oudfries Deel 2

Illustratie: de leginde fan it rypster ljocht in glas-in-lood voorstelling in de Aulazaal van het Academiegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen. Bron: Wikimedia Commons

Door Arjan Sterken

Bij de Magnuslegende, die we de vorige keer hebben bekeken, lijkt op het eerste gezicht mogelijk te zijn dat het een historische gebeurtenis betreft. Deze wijdverspreide Oudfriese legende lijkt te zijn ontdaan van allerlei elementen die we tegenwoordig als fantasie zouden afdoen. Dit gaat niet altijd op, zoals bij de tekst die we vandaag bekijken: Fan dae koningen Kaerle ende Redbad.

Lees verder >>

Oude Folklore in het Oudfries

Magnus als Friese vaandeldrager op de zegel van Wonseradeel in 1270. Bron: Wikimedia Commons

Deel 1: het privilege van Karel de Grote

Door Arjan Sterken

Als je een onderwerp lang genoeg bestudeert, dan kom je het overal tegen. Een wiskundige gaat de wereld waarnemen in getalsmatige verhoudingen en algoritmes. Een bioloog vindt de rijkste ecosystemen onder een steen in het park. En ik, hij die zich vooral met mythologie en volksverhalen bezighoudt, vindt narratieven op de vreemdste plekken: wetscollecties geschreven in het Oudfries. In de komende tijd zal ik dan ook enkele van deze volksverhalen langsgaan in verschillende blogposts. Vandaag begin ik met de Oudfriese folklore rond Karel de Grote.

Lees verder >>

July 2019, Oxford: First Oxford Old Frisian Summer School

It is a great pleasure to announce the first Oxford Old Frisian Summer School, taking place in Oxford, St Edmund Hall/Taylor Institution Library from 8th-13th July, organised in close co-operation with the university of Groningen. Special topic: Anglo-Frisian connections.

Why a summer school?

In Oxford, there is hardly any opportunity to study Old Frisian within the normal curriculum.  The summer school is meant to give students and early career researchers who are interested in Old Frisian in the context of Old Germanic, especially Old English, a chance to get acquainted with this small but fascinating member of the Old Germanic language family.   Lees verder >>

Pas verschenen: The Dawn of Dutch. Language contact in the Western Low Countries before 1200

The Low Countries are famous for their radically changing landscape over the last 1,000 years. Like the landscape, the linguistic situation has also undergone major changes. In Holland, an early form of Frisian was spoken until, very roughly, 1100, and in parts of North Holland it disappeared even later. The hunt for traces of Frisian or Ingvaeonic in the dialects of the western Low Countries has been going on for around 150 years, but a synthesis of the available evidence has never appeared. The main aim of this book is to fill that gap. It follows the lead of many recent studies on the nature and effects of language contact situations in the past. The topic is approached from two different angles: Dutch dialectology, in all its geographic and diachronic variation, and comparative Germanic linguistics. In the end, the minute details and the bigger picture merge into one possible account of the early and high medieval processes that determined the make-up of western Dutch.

Dit boek is ‘open access’ verschenen, wat wil zeggen dat het gratis kan worden gedownload.

Hoe het oudste Nederlands in een Spaans videospel terechtkwam

Door Peter Alexander Kerkhof
Universiteit van Gent

Wat als je als Deense hoofdman met een langschip vol krijgers in de zevende eeuw langs de Nederlandse kust kon varen? Zou je het Friese rijk van koning Radboud brandschatten en in zak en as achterlaten of zou je vreedzaam doorvaren naar Vlaanderen waar de steden van steen waren en de ploegen van ijzer? Het kan in ‘The Great Whale Road’, een videospel waarin je de leiding neemt over een vroegmiddeleeuwse nederzetting aan de zevende-eeuwse Noordzeekust. Het spel zal 30 maart uitkomen en schetst een spannend beeld van de verraderlijke veenmoerassen van vroegmiddeleeuws Holland en Vlaanderen. Daar waar tussen Friese krijgsheren en Frankische monniken Oudnederlands werd gesproken!

The Great Whale Road is een videospel dat door een klein team van spelontwikkelaars in het Spaanse Valencia is gemaakt. Volgens teamleider Joachim Sammer heeft het tot doel het reilen en zeilen van Friezen, Franken en Denen in het vroegmiddeleeuwse Noordzeegebied voor een groot publiek toegankelijk te maken. Lees verder >>