Tag: nieuwe woorden

Nieuwe YouTube-reeks: Verbale parels

Voor de populaire website Scholieren.com zijn twee scholieren een YouTube-reeks begonnen over de ‘bijzonderste woorden of uitdrukkingen’ van de Nederlandse taal: Verbale parels. De eerste aflevering gaat over oikofobie.

De makers zouden graag wat inbreng willen hebben voor hun reeks. Kennen jullie toevallig bijzondere woorden en/of uitdrukkingen die middelbare scholieren (niet meer) gebruiken, of gehoord hebben in het klaslokaal waar jullie wel benieuwd naar zijn? Leenwoorden, straattaal of woorden uit een andere taal zijn ook welkom.

Lekker genederlandst!

Door Marc van Oostendorp

Er waart een spook door Nederland, het spook van “lekker genederlandst”. Voor zover ik heb kunnen nagaan wordt het op allerlei plaatsen in het land gebruikt, vooral door jonge tieners. Ik kreeg een tweet doorgestuurd – als mensen over dit soort dingen beginnen op de sociale media zijn er soms vriendelijke andere mensen die mij bij de discussie betrekken over de kwestie:

Uit de antwoorden bleek dat ook andere mensen dit herkenden, en toen ik ernaar vroeg op de onvolprezen Facebook-groep Leraar Nederlands bleken allerlei leraren de uitdrukking ook te kennen, van hun eigen leerlingen en van hun eigen kinderen. Mijn informele indruk is vooralsnog dat het vooral gaat om jonge tieners, tussen 10-13.

Lees verder >>

Wat wurdt it nijswurd fan 2015?

Hokker wurd út de Frysktalige nijsberjochten fan 2015 is sa typearjend, moai of bysûnder dat it net fergetten wurde mei? Wy ha in stikmannich wurden út it ferline jier útsocht. Jou oan hokker wurd oft neffens jo perfoarst yn gebrûk bliuwe moat. Jo kinne ek as reaksje ûnder dit berjocht in eigen suggestje dwaan foar in nijswurd fan 2015.

Op 15 jannewaris wurdt de winner buorkundich makke.

Klik hjir om jo foarkar oan te jaan.


Lees verder >>

Moderne 06-relaties

Door Marc van Oostendorp


Het woord 06-relatie is na twintig jaar terug! En nu met een geheel nieuwe betekenis.

Ik was deze week op een bijeenkomst waar een netwerkborrel gehouden werd. Dat is op zichzelf al een interessant type evenement – iets waar je wordt aangemoedigd om terwijl je met iemand praat zoveel mogelijk om je heen te kijken of er iemand is die nog interessanter is om mee te praten.

Ik wilde me daar natuurlijk op voorbereiden, dus ik vroeg advies aan iemand die meer ervaring had. En toen viel dus dat woord: het doel is om met de juiste mensen een 06-relatie aan te gaan.

Nul-zes, dat blijkt een modern woord voor persoonlijk contact.
Lees verder >>

Wandelende pinautomaat was eerst een wandelende portemonnee

Op Neder-L signaleerde Marc van Oostendorp onlangs de nieuwe uitdrukking ‘wandelende pinautomaat’. Aanleiding was de PVV-campagnetaal waarin Nederland werd getypeerd als ‘pinautomaat van Europa’: een land dat ‘gratis geld’ verschaft aan andere landen, die daar dus zonder tegenprestaties van profiteren.

Splinternieuw is die uitdrukking trouwens niet: eind september 1998 schreef de Volkskrant dat ‘pubers vandaag de dag hun ouderlijk huis als een hotel beschouwen en hun ouders als wandelende pinautomaten’. De variant ‘wandelende flappentap’ is nog ouder. In 1995 beschreef NRC Handelsblad een blonde toerist in Mexico als ‘een wandelende flappentap die welhaast smeekte om te worden beroofd’.

De ‘wandelende pinautomaat’ is geïnspireerd op een oudere metafoor: ‘de wandelende portemonnee’.

Lees verder >>

Wandelende pinautomaat

Een nieuwe uitdrukking

Door Marc van Oostendorp


Er is een nieuwe, nog nergens geboekstaafde uitdrukking het Nederlands binnengekomen: ‘als een/de (wandelende) pinautomaat’. De PVV gebruikte hem in de verkiezingscampagne voor de Europese Unie regelmatig (‘Nederland is de pinautomaat van Europa’) maar is er duidelijk niet de uitvinder van. Er is heel gemakkelijk een grote verzameling vindplaatsen bij elkaar te googlen:

  • Die geven iedereen en alles (behalve zichzelf) de schuld, vinden alles onredelijk, zien de ‘soos’ als een pinautomaat en willen zich in principe op geen enkele manier ergens invoegen. (De soos als pinautomaat, 2008).
  • Talansky –in de media inmiddels bijgenaamd ’Olmerts wandelende pinautomaat’– zegt uit ’liefde en bewondering’ voor Olmert te hebben gehandeld. (Trouw, mei 2008)
  • Ik wil een rol spelen bij het veranderen van de mentaliteit van mijn gemeenschap, zodat ze een blanke niet meer zien als een pinautomaat maar als een mens die succes nastreeft. (Fred Obala, 2010)
  • Boos riep ze deze week dat ze geen wandelende pinautomaat is. (Mama.nl, februari 2011) 

Lees verder >>

Het is nu eenmaal een echt meisje-meisje

Door Viorica Van der Roest
Afgelopen weekend in Trouw, in de rubriek Moderne manieren, beklaagde een zekere ‘Afknapper’ zich tegen Beatrijs Ritsema over een man met wie ze een blind date zou hebben, maar die al het initiatief aan haar liet. Hij wilde dat zij datum, locatie en tijd van het afspraakje zou bepalen. Geen goede zet van de heer in kwestie, want, aldus Afknapper: “ik ben een echte ‘vrouw’-vrouw, als u begrijpt wat ik bedoel. Ik vind dat hij de moeite moet nemen om iets voor te stellen”. Beatrijs begreep blijkbaar precies wat Afknapper bedoelde, en was het nog met haar eens ook. Dumpen die man, was het advies.
Dat ‘vrouw’-vrouwwas ik nog niet eerder tegengekomen, wel al heel vaak meisje-meisje, of gewoon zonder streepje: meisjemeisje. In mijn omgeving meestal gebezigd door vrouwen die zich tegenover hun feministische vriendinnen schuldbewust verantwoorden voor de barbies en roze jurken van hun dochter: ‘het is nu eenmaal een echt meisje-meisje’. Dat echt wordt er trouwens heel vaak voor gezegd of geschreven, alsof er nog iets extra benadrukt moet worden. Of is dat een overblijfsel van toen mensen nog gewoon zeiden ‘het is een echt meisje’, net zoals je kunt zeggen ‘het is een echte jongen’? Maar nu is dus al een tijdje die verdubbeling gangbaar. Het lijkt wel bijna alsof er een algemene categorie is, meisje, en een bepaalde afdeling van deze categorie wordt bevolkt door meisjes die graag met barbies spelen en roze jurken dragen.

Lees verder >>

Verkiezing Van Dale Woord van het Jaar 2013


De Van Dale Woord van het Jaarverkiezing is van start gegaan. Tot en met 16 december kan er gestemd worden op het Van Dale Woord van het Jaar 2013. Van Dale nomineerde tien nieuwe woorden uit 2013 die strijden om de titel. De Woord van het Jaarverkiezing kent ook publieksnominaties. De afgelopen weken heeft het Nederlandse publiek door het insturen van nieuwe woorden in vijf categorieën woorden genomineerd.

Lees verder >>

Bijv. wanneer men helemaal krankzinnig geworden is

Over onzinwoorden


Door Marc van Oostendorp


Het is maar goed dat ik geen journalist ben, of zoiets, want ik ga nu iets doen wat echt niet door de beugel kan: het boekje Alfabetweter van Ronald Snijders en Fedor van Eldijk prijzen. Het is het grappigste boek dat ik de afgelopen paar jaar gelezen heb. Ik zat in de stiltecoupé en mijn medereizigers keken af en toe verstoord op als ik weer een lemma gelezen had in dit alternatieve woordenboek. Je kunt dit boek niet lezen in de stiltecoupé.

De reden dat dit niet door de beugel kan: ik heb vrijdagavond het eerste exemplaar uit handen van de auteurs het boekje gekregen en kreeg daarna van uitgever Jaco Groot van De Harmonie een Albert Heijn-tas vol poëziebundels mee, hoewel ik eigenlijk niets gedaan had behalve de Alfabetweter aanpakken. Hoe kan een mens onder zulke omstandigheden objectief blijven?

En toch. Het maakt me niet uit met hoeveel scheppen zout je mijn beweringen neemt: als je dit boekje maar koopt. Het zijn donkere dagen, het wil de laatste tijd niet zo lukken met het onderzoek, de studenten of scholieren (doorhalen wat niet verlangd wordt) zitten maar wat glazig voor zich uit te staren. Gun jezelf eens een paar leuke uren.
Lees verder >>

Astro- en kosmoneuten

Door Bart FM Droog

Bij het samenstellen van het overzicht van in 1969 verschenen oorspronkelijk Nederlandstalige dichtbundels trof ik één werk dat verwees naar de maanlanding, elders dat jaar. Het was het boek De astronaut. Gedichten (Heideland, Hasselt) van de Vlaamse dichter Hedwig Speliers.

Bij het noteren van de titel tikte ik per ongeluk: ‘astroneut’. Ik zag het en dacht: da’s grappig, ‘astroneut’, een ander woord voor dronken astronaut.

Ook op de Zwangerschapspagina over Irritante reclames (d.d. 13 augustus j.l) is sprake van een astroneut:

Of dat die man helemaal ingepakt als een astroneut schimmel weg gaat halen want volgens zijn moeder kan dat ook met uierzalf.”

Vandaag reed ik over de A 28, van Lichtmis naar Hoogeveen. Hoogeveen lijkt, zoals ieder weet, als twee druppels water op de Russische stad Chelyabinsk, waar eerder dit jaar een meteoriet zou zijn geëxplodeerd. Maar… was het een meteoriet of een uit de koers geslagen Russische raket, bestuurd door een kosmoneut?

Ik weet – in deze tijd van korzel tussen Rus en Kaaskop is het niet wijs om hierop te wijzen. Maar omdat morgen het Onze Taal-congres in Breda een oekaze doet uitgaan over Het Woord van het Jaar kan ik het niet laten de congresgangers te informeren over deze tot dusverre bijkans onopgemerkte neologismen.

Marzel hebben

Door Marc van Oostendorp

Ik dacht altijd dat mijn familie de enige was, maar deze week zei mijn rij-instructeur het ook: je hebt marzel. De uitdrukking blijkt ook goed googlebaar (al moet je er wat verwijzingen naar de rechtse Israëlische politicus Baruch Marzel voor overslaan):

  • we hebben marzel gehad met het weer, de opkomst was top (Facebook-pagina motorclub Noordwijk)
  • Tis ook marzel hebben maar ik vind het al gaaf dat ik door ben bij de gemeente vandaan. Maar ja nu nog bij de 65 uit Zuid Holland horen. (All Things Royal)
  • Luc, gefeliciteerd,het ziet er geweldig uit, je ben wel een marzelaar met mannen als Rob en Peter om je heen. (speelmolen.pagina.nl)

Zoals uit deze voorbeelden al blijkt, lijkt deze vorm vooral in Zuid-Holland gebruikt te worden. Ik kan niet vinden dat hij ergens beschreven wordt.
Lees verder >>

Dicht bij jezelf blijven

Een zondagochtendbespiegeling

Door Marc van Oostendorp


Het dicht bij jezelf blijven krijgt ons langzaam in de greep. Als we niet uitkijken zijn we straks een wereld met mensen die allemaal dicht bij zichzelf zijn! Op het internet wordt er al voor gewaarschuwd. “De laatste tijd hoor ik het steeds vaker, het lijkt wel een epidemie”, schreef iemand op 6 maart 2012. “Talloze coaches, trainers, alternatieve en reguliere genezers bezweren me dat ik vooral dicht bij mezelf moet blijven.”

Ik luister niet zo vaak naar coaches, trainers of genezers, maar politici zeggen het ook. In het programma OBA Live van afgelopen donderdag noemt het Tweede Kamerlid Vera Bergkamp het bijvoorbeeld een paar keer als een goed voornemen ze wil als Kamerlid altijd dicht bij Vera Bergkamp blijven.

Het is een eigenaardige uitdrukking, die goed laat zien hoe raar het is om over jezelf te praten.
Lees verder >>

Stondpunt, zwombroek, atcafé

Door Marc van Oostendorp

Het zal wel toeval zijn, maar vrijdagavond werden er ineens twee nieuwe woorden gelanceerd op de Nederlandse tv. Eerst bracht de schrijver A.F.Th. van der Heijden het woord verschaming, waaraan hij naar eigen zeggen lijdt sinds het dodelijke ongeluk van zijn zoon:

De dingen waarvan ik ooit dacht dat ze glans hadden, die verkruimelen als ik ze in mijn geheugen tegenkom. Zoals het verschaalde bier op de ochtend na een feestje. Alles wordt daardoor aangetast, door dat proces van ‘verschaming’.

Later op de avond kwam de voor de gelegenheid als ‘woordkunstenaar’ aangeduide Wim Daniëls bij Pauw & Witteman met een soort conference waarin hij een zelfs aantal nieuwe woorden lanceerde, waaronder fanamisme (waarvan mij eerlijk gezegd niet helemaal niet duidelijk werd wat het precies moest betekenen) en stondpunt:

Lees verder >>

‘Koningsdag’, ‘koorts’ en ‘klikhit’ nieuwe woorden in het Algemeen Nederlands Woordenboek


‘Koningsdag’, ‘koorts’ en ‘klikhit’ zijn drie van de 1.148 woorden die begin april zijn toegevoegd aan het Algemeen Nederlands Woordenboek (ANW). Het ANW is een digitaal woordenboek van het eigentijdse Nederlands, gratis toegankelijk voor iedereen. Op het Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL) vullen lexicografen het woordenboek doorlopend aan met nieuwe, actuele en doodgewone Nederlandse woorden. Op dit moment zijn er 77.000 woorden in beschreven.

Lees verder >>

Oppoppen?

Ik erger me zelden tot nooit aan Engelse woorden in de Nederlandse taal; sterker nog, ze vallen me meestal niet eens echt op. Maar de laatste tijd kom ik in tijdschriften en kranten steeds vaker een eigenaardig woord tegen: oppoppen. Afgelopen zaterdag in Trouw weer, in de rubriek Wat doen we? (blz. 29 in de bijlage Tijd). Dit staat er:

Ze poppen overal op: huiskamerrestaurants.

Nou denk ik te begrijpen waar dit vandaan komt. Een zoekactie via Google levert een aantal treffers op waar het woord oppoppen steeds wordt gebruikt in de betekenis van ‘het verschijnen van pop up-vensters’. In die context vind ik het in ieder geval minder vreemd om het woord tegen te komen, alhoewel ook niet heel mooi. Maar in het genoemde geval in Trouw gaat het over huiskamerrestaurants; iets uit de tastbare realiteit dus. Dat is in mijn ogen net zoiets als wanneer je de ramen in je huis windows zou gaan noemen, omdat je dat woord zo vaak tegenkomt op je computer. Lees verder >>

De lancering van het nieuwe woord

Af en toe gaat het op radio en tv wel eens over taal. Zeker als er een oproep wordt gelanceerd, is succes gegarandeerd. Zo ook deze week, in het debatprogramma Hautekiet op Radio 1 (Vlaanderen), waar men vroeg naar dialectwoorden in het AN zouden moeten komen.

Natuurlijk zal geen enkel woord op die manier aan het AN worden toegevoegd. Daar is net iets meer voor nodig dan een radioprogramma, waar wat gepraat wordt over het nut van zulke woorden, die toch zaken uitdrukken die je niet in het AN met 1 woord kunt zeggen. Maar wat precies? Kan dat eigenlijk wel, een nieuw woord bewust en gericht in de taal lanceren?
Lees verder >>

Ried fan de Fryske Beweging zoekt nieuwe woorden

Door Irene Schrier
Voortdurend komen er nieuwe woorden bij. Het is een leuke gewoonte om aan het eind van het jaar het Woord van het jaar te kiezen, al zijn het meestal modewoorden die op duur weer in onbruik raken. Volgens Van Dale was het woord van 2012 ‘Project X-feest’. Meer mijn smaak was de keuze van Onze Taal, ‘Plofkip’. In de categorie jongerentaal was het ‘whappen’ (dat is whatsappen). Ook in andere landen wordt een keuze gemaakt. Het Vlaamse woord van 2012 was ‘Frietchinees’ (een Aziatische frituurhouder), de Duitse jeugd koos het luchtige ‘yolo’ (een afkorting van ‘you only live once’). Collins Dictionaryheeft niet één maar twaalf woorden van het jaar geselecteerd, voor elke maand één.
In Friesland kan men nog stemmenop het mooiste neologisme van 2012. Om al een voorschot te nemen op de verkiezing voor het jaar 2013 heeft de Raad van de Friese Beweging (RfdFB) in samenwerking met Tresoar en de Friese Academie, een wedstrijd uitgeschreven voor nieuwe Friese woorden.
Lees verder >>

Nachtouder

Al bijna vier jaar schrijft de Nederlandse hoofdredacteur van Van Dale, Ton den Boon, vrijwel iedere dag een stukje op zijn weblog met steeds een nieuw ‘woord van de dag’. Die woorden komen meestal uit de krant, maar inhoudelijk uit alle domeinen van het leven, al meen ik wel een lichte voorkeur voor de financiële sector te bespeuren. Aan de andere kant is die sector natuurlijk ook al vier jaar uitgebreid in het nieuws.

Het zijn vast niet allemaal blijvertjes, maar vaak wel woorden waar een verhaal aan zit; de afgelopen dagen kwamen bijvoorbeeld suikerarrangement, nivelleringsfeestje en spermalamp voorbij. Ik lees het weblog bijna iedere dag en verbaas me dan over het scherpe oog van Den Boon – hoe vist hij er iedere dag toch weer een nieuw woord uit de krant? (De Groningse hoogleraar Jack Hoeksema lukt het hooguit een keer per week.)

Lees verder >>

P(l)akkende Spelen!

De Olympische Spelen zitten er nu echt helemaal op. Onze (om maar even in Mart Smeets’ jargon -“WIJ hebben goud!”- te spreken) medaillewinnaars zijn eerst gehuldigd in Den Bosch, daarna door de premier in Den Haag en de afgelopen week nogmaals in hun woon-of geboorteplaats. Zo werden Marianne Vos in van Wijk en Aalburg, Epke Zonderland in Heerenveen en Ranomi Kromowidjojo in Sauwerd toegejuicht door een uitzinnige menigte die dolgelukkig was dat ze na het mislukte EK voetbal alsnog de klomp op haar hoofd, het oranje brulshirt om het lichaam en de wuppies op de schouder kon dragen. De atleten fietsen inmiddels alweer hun trainingsrondjes, zwemmen hun baantjes en zwiepen om een rekstok, of ze genieten van een welverdiende vakantie.
Wat mij opviel in alle verslaggeving rondom de Spelen is dat ik steeds vaker het woord ‘plak’ in plaats van ‘medaille’ hoorde in journaals, op de radio en in talkshows. Waarom zou dat zo zijn?
Lees verder >>

Aankomende week

Regelmatig vervoegen mensen zich ter redactie van Neder-L met de mededeling dat ze ‘de laatste tijd steeds vaker’ iets horen. Dat vinden wij prettig, wij willen altijd dolgraag weten wat er de laatste tijd steeds vaker te horen is. U bent dus altijd welkom, wij schenken u koffie en thee en laten ondertussen onze assistent noteren wat u de laatste tijd zoal steeds vaker gehoord hebt.

Het interessante is dat sommige dingen die mensen ineens opvallen aantoonbaar heel oud zijn. Zo meldde deze week een lezer:

Ongeveer een halfjaar geleden viel het me op dat een mediameteoroloog over ‘aankomend weekend’ sprak in plaats van over ‘komend weekend’. Sindsdien hoor ik bijna overal ‘aankomend’ gebruiken waar ik altijd (en nog steeds) ‘komend’ gebruik (‘komende week’, ‘komende zondag’). Is dit ‘aankomende’ inderdaad iets van de laatste tijd of is het mij nu pas opgevallen? 
Lees verder >>

Okselhuid

Het woord van deze week voor mij was okselhuid. Ik had het nog nooit gehoord en ineens dook het overal om me heen op. Nivea heeft kennelijk een middeltje ontwikkeld waarmee we eindelijk eens aandacht kunnen besteden aan dat deel van het lichaam dat tot nu toe zo karig bedeeld bleef in onze lichaamsverzorging.

Op het eerste gehoor is het een van de onsmakelijkste woorden sinds okselfris. Lees verder >>