Tag: Nene

Yes! Bijna zes en van Hongaars naar Nederlands

Door Marc van Oostendorp

‘Tuin’. Illustratie: V.N. van Oostendorp

Nene is vijf jaar. of zoals ze zelf inmiddels al maandenlang beweert ‘bijna zes’. Een half jaar geleden is ze bij ons komen wonen en sindsdien groeit haar taal van het Hongaars naar het Nederlands.

Nu is zes bij mijn weten de leeftijd dat kinderen, en vooral meisjes, zich gaandeweg meer op hun leeftijdsgenooties gaan richten en minder op hun ouders, in ieder geval waar het de taal betreft. (Ik weet dit waar het de taal betreft, en neem aan dat dit ook geldt voor de andere aspecten van het leven.) Dat betekent dat je als je een meisje van die leeftijd adopteert, weet dat ze zich zo snel mogelijk in een aantal opzichten niets meer van je aan wil trekken.

En dus dat het Nederlands dat ze spreekt al heel binnenkort niet meer het mijne zal zijn. Het heeft momenteel nog wel wat van mij: nadat ze een paar argumenten heeft gegeven – bijvoorbeeld waarom we vandaag alweer naar het zwembad moeten –, zegt ze “Dus”, en ik vrees dat dit ook een idiosyncratie van mijn taal is.

Lees verder >>

Hoz water

Door Marc van Oostendorp

Illustratie: V.N. van Oostendorp

Nene is vijf jaar en sinds een paar maanden in Nederland. Inmiddels spreekt ze genoeg Nederlands om iedereen gevraagd en ongevraagd mede te kunnen delen dat ze ‘bijna zes’ is.

Ze gaat sinds vorige week naar groep 2 van de de basisschool en heel snel wassen haar klasgenoten nu de laatste restjes Hongaars uit haar Nederlands.

Lees verder >>

Schoenen aan, schoenen uit

Door Marc van Oostendorp

Illustratie; V.N. van Oostendorp

Nene is ruim vijfeneenhalf jaar oud en een paar maanden geleden bij ons in Nederland komen wonen. Als een zonnebloem draait haar taal nu van het Hongaars naar het Nederlands.

Vrijwel het enige Hongaars dat er nog over is, zijn woorden die de logica van het gesprek moeten duidelijk maken: dus, en, maar. De voornaamwoorden hebben het lang volgehouden, maar zijn inmiddels ook gevallen. Dus komt af en toe ook in Nederlandse gedaante al voor, aan het eind van beschouwing. “We gaan dat doen. Gisteren zei papa dat we dat gingen doen. Dus.” Ik ben bang dat dit soort bewijzen uit het ongerijmde van mij komt.

Lees verder >>

Papa komen zwemmen moeten

De taal van Nene

Door Marc van Oostendorp

Wandelen

Nene is vijfeneenhalf jaar, ze is geboren in Hongarije, en ze woont sinds drie maanden in Nederland waar mensen geen Hongaars meer tegen haar spreken. Zelf spreekt ze normaliter inmiddels ook geen Hongaars meer, op een enkel woord na. Dat geldt ook als ze bijvoorbeeld alleen zit te spelen of iets zegt in haar slaap.

Dat wil natuurlijk niet zeggen dat dit Nederlands hetzelfde is als dat van andere vijfjarigen. Ze heeft nog veel woorden in te halen: waar die andere kinderen al jaren bezig zijn iedere dag wat woorden op te pikken, is zij natuurlijk niet na een paar maanden op hetzelfde niveau. Toch breidt die woordenschat zich steeds verder uit, en inmiddels zegt ze soms ook Nederlandse woorden die ik niet gebruik. Toen ik tegen haar zei is dat ze bij het eten moest blijven zitten, zei ze ‘billen zitten’, wat waarschijnlijk de taal is van de juf op school.

Haar syntaxis loopt geloof ik een beetje voor op haar morfologie. Ze maakt al tamelijk ingewikkelde zinnen, maar verbuigt de werkwoorden nog niet. “Papa zeggen lekkers eten” betekent dat papa heeft gezegd dat we nu lekkers gingen eten: dat is dus een bijzin ingebed in een hoofdzin.

Lees verder >>

En ikke

Door Marc van Oostendorp

‘Buik-huisje-buik-huisje’.
Illustratie: V.N. van Oostendorp

Nene is vijf jaar, ze is geboren in Hongarije, en ze is in Nederland komen wonen waar mensen geen Hongaars meer tegen haar spreken. Er is maar weinig onderzoek gedaan naar hoe dit soort taalverwerving werkt, onder andere doordat het nu ook weer niet zoveel voorkomt. Vorig jaar zijn in Nederland zo’n 150 kinderen via internationale adoptie aangekomen. Wereldwijd zijn het er de laatste tijd jaarlijks zo’n 30.0000. En dan zijn die kinderen onderling ook nog eens heel verschillend – verschillende leeftijd, verschillende achtergrond, verschillende talen.

De literatuur die er wel is, gaat vooral over de eindsituatie: leren kinderen in deze omstandigheden de taal wel beheersen als hun moedertaal. Het antwoord daarop is fascinerend genoeg: als je naar ze luistert, zijn geadopteerde mensen als volwassenen niet te onderscheiden van kinderen die vanaf hun geboorte dezelfde taal spraken, maar in verfijnde experimenten in het laboratorium vind je verschillen. Alleen vind ik behalve dat eindstation, waar ik alle vertrouwen in heb, ook het proces interessant.

Lees verder >>

Effe kake

Door Marc van Oostendorp

Nene is vijf jaar, ze is geboren in Hongarije, en ze is in Nederland komen wonen waar mensen geen Hongaars meer tegen haar spreken. Ze moest daar eerst nog aan wennen, maar inmiddels lijkt ze te accepteren dat alle mensen allemaal heel anders praten dan een paar maanden geleden.

Een paar woorden zullen nog wel een tijdje blijven hangen: de woorden die haar ouders van haar hebben overgenomen, zoals szia voor ‘hallo’ en kutya voor ‘hond’. Maar waar tot voor kort de meeste functiewoorden nog Hongaars waren, zijn in ieder geval sommige van haar zinnen nu ook Nederlands als ze in haar eentje aan het spelen is en de poppen tegen elkaar laat praten.

Dat je een beetje kunt praten, verandert de basis van de relatie wel weer aanzienlijk. Als Nene met mij door de supermarkt gaat wijst ze, als volleerde vijfjarige, in bijna ieder schap iets aan dat ze ook wel wil hebben. Een maand geleden kon ik dan alleen nog nee zeggen, want over abstracte zaken – zoals dingen die op het moment zelf niet aanwezig zijn – is het moeilijk praten. Nu kan dat wel, en kan ik zeggen dat ze iets niet krijgt omdat ze net al iets anders heeft gekregen.

Lees verder >>

Een taal leren is een nieuw netwerk binnenstappen

Door Marc van Oostendorp

Mama, Nene, papa.
Illustratie: V.N. van Oostendorp

Nene is vijf jaar, ze is geboren in Hongarije, en ze is in Nederland komen wonen waar mensen geen Hongaars meer tegen haar spreken, maar overwegend Nederlands. Wat je goed kan zien als je haar van nabij volgt: hoe een taal je in een gemeenschap hangt.

Een mens kan niet alleen zijn, zeker niet als ze vijf jaar oud is. Ze moet gebruik kunnen maken van andermans herseninhoud. Dat blijven mensen hun leven lang doen: ideeën oppikken, oplossingen voor problemen, manieren van kijken naar de wereld. Een mens is een internetcomputer die voortdurend automatisch updates doet van andere internetcomputers. Een taal is daar een belangrijke techniek voor.

Almak

Bij adoptie ga je ineens over van het ene netwerk naar het andere. Hongarije en Nederland zijn allebei Europese landen, cultureel is het verschil tussen die twee in sommige opzichten niet zo groot, in ieder geval op het niveau van de vijfjarige. Iedereen kijkt naar Peppa Pig. Maar toch kom je ineens in een andere wereld, waarin je verschil moet maken tussen leuk, mooi en lekker.

Lees verder >>

Basta pasta!

Door Marc van Oostendorp

Peppa Pig wil tot wanhoop van papa niet slapen want de zon schijnt.

Nene is vijf jaar, ze is geboren in Hongarije, en ze is net begonnen met Nederlands te leren. Dat is een behoorlijke opgave omdat ze niet alle mogelijkheden heeft gekregen om haar Hongaars net zo te ontwikkelen als een andere vijfjarige. Ze kan verschillende medeklinkers nog niet zeggen, zoals de l, de r, de j en de v (die in het Hongaars wel wat weg heeft van een w), waar andere kinderen dat al wel kunnen.

Ze moet daar allerlei nieuwe klanken bij leren. De Nederlandse g bijvoorbeeld. Soms vervangt ze die door een h (“Papa hek”) en in andere gevallendoor een k (“Reken”). Allebei die vervangingen zijn te begrijpen: de h behoudt de wrijving in de klank en de k wordt juist ongeveer op dezelfde plaats in de mond gemaakt als de g. Wanneer ze wat doet (ze zegt altijd hek, ze zegt altijd reken), en waarom, daar heb ik nog te weinig datapunten voor. Lees verder >>

Nem slapen!

Door Marc van Oostendorp

Nene is vijf jaar, ze is geboren in Hongarije, en ze is net begonnen met Nederlands te leren. Ze begint met woorden die ze nuttig vindt. Hoewel ze best begrijpt wie ik bedoel als ik hondje en poesje zeg, vindt ze die woorden te raar om te herhalen. Die beestjes heten immers kutya en cica, en iedereen die ze kent begrijpt wat ze bedoelt. Er is dus geen reden om iets anders te zeggen.

Anders is dat met woorden waarmee ze een effect kan bereiken. Met aardbeien en appel verkrijgt ze sneller resultaat met dan met epen en alma en dat werd dan ook haar eerste actieve woord Nederlands; Skinner heeft toch niet helemaal voor niets geleefd. Zulke dingen gelden ook voor bepaalde abstractere concepten, zoals lekker, vies en mooi, die duidelijk kunnen maken waarom bepaalde zaken in de supermarkt wel of niet moeten worden aangeschaft. Iets wat heel abstract is, maar Nene heel snel heeft geleerd: het verschil tussen op (het eten is op) en klaar (ik ben klaar met eten).

Een tussenstatus heeft speeltuin; ze weet dat de volwassenen die haar begeleiden begrijpen als ze vraagt om de játszótér, en dus gebruikt ze dat woord, maar als die volwassenen in lopende spraak de Nederlandse versie gebruiken (‘Als ze dan zo graag wil, kunnen we misschien vanmiddag nog heel even naar een speeltuin hier in de buurt gaan’), reageert ze daar onmiddellijk op.

Zoals ze sowieso dingen duidelijk oppikt. Ze kijkt naar een aflevering van Peppa de Big, die haar grotendeels moet ontgaan, omdat hij over een planetarium gaat en allerlei termen bevat die ze nooit heeft gehoord. Maar zodra koekjes zegt, zegt Nene ook: koekjes.

Lees verder >>