Tag: neerlandistiek

Framen voor beginners: de casus Neerlandistiek

door Peter-Arno Coppen

Welkom bij de cursus ‘Framen voor beginners’, waarin wij deze week bespreken hoe je een succesvolle opleiding door vakkundig framen om zeep kunt helpen. We nemen als voorbeeld de universitaire studie Neerlandistiek uit de vorige eeuw (elke gelijkenis met echt bestaande opleidingen is natuurlijk toeval). Die opleiding leunde op een aantal belangrijke voordelen: er zaten drie domeinen in (literatuur, taal en taalgebruik) waarin je kon specialiseren. Behalve de voor de hand liggende samenhang tussen deze drie was het voordeel dat je die specialisatie tot later in je studie kon uitstellen, tot het moment dat je op grond van een basiskennis in alle domeinen een goed beeld van je mogelijkheden had. Een ander belangrijk voordeel was dat de opleiding gekoppeld was aan een schoolvak. Hierdoor kon je al op school een indruk krijgen van de rijkdom van de opleiding, en er was een extra carrièreperspectief: na een studie Neerlandistiek had je behalve alle mogelijkheden van je gekozen specialisatie ook nog eens de mogelijkheid om zonder verdere inhoudelijke scholing leraar te worden. Daar had je alleen nog een beroepsopleiding voor nodig die je in een jaar kon afronden. Lees verder >>

 Neerlandistiek en de witte man

 Door Marc van Oostendorp

Neerlandistiek is weinig divers in zijn schrijversbestand: vrijwel alle auteurs die de afgelopen weken met hun naam hebben bijgedragen behoorden, voor zover ik heb kunnen nagaan, tot de categorie van de witte man tussen pakweg 30 en 60. Zelfs de Nederlandse regering is diverser dan wij.

Ze hadden ook allemaal een hogere opleiding, maar dat is de enige soort van diversiteit die we niet hoeven te bevorderen. Maar voor de eenzijdigheid van de rest van ons auteursbestand schaam ik me wel een beetje. Ik weet alleen niet goed wat we eraan zouden moeten doen.

De meeste kopij die hier komt, komt aanwaaien: mensen sturen wat op, en dat plaatsen wij. Lees verder >>

Hoogdagen van de letterkundige neerlandistiek in Gent

Door Yves T’Sjoen

De voorbije tijd beleefden de letterkundige neerlandistiek en bij uitbreiding de geesteswetenschappen hoogtijdagen aan mijn alma mater, de Universiteit Gent. Een vakdiscipline impliceert niet alleen wetenschappelijk onderzoek en academisch onderwijs. In het universitaire jargon spreken we daarnaast over het belang van valorisatie en dienstverlening, twee administratieve termen die een brede lading dekken en almaar aan belang winnen. De universiteit speelt een rol in het maatschappelijke en culturele leven, en moet zich terdege bewust zijn van die rol. Het is cruciaal dat wordt ingezet op publieke zichtbaarheid van een vakgebied en dat ten aanzien van de taal- en cultuurgemeenschap relevantie en toegevoegde waarde van een wetenschapsdiscipline steevast worden verduidelijkt. Hoeveel boekenwijsheid ook en belangwekkende onderzoeksmethoden en -observaties, de valorisatie van onderzoek en opgebouwde wijsheid verdient een zo breed mogelijk forum. In de neerlandistiek – een huis met vele kamers – heerst naar verluidt een crisissituatie. Of beter: de Nederlandse neerlandistiek is in een impasse beland. Dat beweren althans de Nederlandse collega’s. Mijn bevindingen aan de Gentse universiteit maar ook op buitenlandse adressen stroken niet met de noodklok die sommige noorderburen luiden. Ik verklaar mij nader in een weekkroniek (17-25 april) met drie korte momentopnamen. Lees verder >>

Onbetwistbare belangen van de neerlandistiek. Een Vlaams perspectief

Door Yves T’Sjoen

De Commissie Taal- en Letterkunde van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde organiseert op 20 april in Leiden een themanamiddag over de rol van de geesteswetenschappen en de studie van de vaderlandse geschiedenis in de negentiende-eeuwse natievorming van Nederland. De sprekers zullen in debat reflecteren over de academische respectievelijk maatschappelijke rol van de menswetenschappen en in het bijzonder van de neerlandistiek vandaag. Bij die gelegenheid wordt de studie Language, Literature, and the Construction of a Dutch National Identity (1780-1830) gepresenteerd.

De keuze voor het onderwerp is evident. Steeds meer komt de opleiding taal- en letterkundige neerlandistiek aan Nederlandse universiteiten in de verdrukking. Er zijn universiteiten waar de neerlandistiek intussen is opgegaan in Cultural Studies en soortgelijke brede, meer op comparatistiek gerichte studierichtingen. Columnisten en vakgenoten wijden in de media geregeld opiniestukken aan de teloorgang, achteruitgang en volgens bepaalde stemmen zelfs de irrelevantie van een specifieke opleiding Nederlands. Anderen, zoals Sander Bax onlangs, komen in het verweer en verdedigen op het publieke forum het vakgebied. Lees verder >>

20 april 2018, Leiden: Themamiddag Lang leve de vaderlandse taal en cultuur!?

Maatschappij der Nederlandse Letterkunde
Themamiddag Commissie voor Taal- en Letterkunde
Vrijdag 20 april 2018 – Vossiuszaal UB Leiden

Welke rol hebben de geesteswetenschappen in de samenleving? De studie van de ‘moedertaal’, de ‘vaderlandse’ literatuur en de ‘nationale’ geschiedenis kreeg gestalte rond 1800. De neerlandistiek en de vaderlandse geschiedenis werd een prominente rol toebedacht in de natievorming. De geesteswetenschappen dienden zo eerst en vooral een groot maatschappelijk belang.

Welke belangen dienen de geesteswetenschappen vandaag de dag? Is er nog een brede maatschappelijke functie? Of is er vooral een academisch belang? Moet dat academisch belang “gevaloriseerd” worden en zo ja, hoe dan? Waartoe zijn de neerlandistiek en de vaderlandse geschiedenis (nog) op aard? Lees verder >>

Een slogan voor de neerlandistiek

Door Marc van Oostendorp

Binnenkort kunnen we als alles goed gaat genieten van een slogan: één ‘heldere en vooral krachtige zin’ waarin de wereld wordt duidelijk gemaakt waarom de archeologie ‘belangrijk’ is. De oudheidkundige Jona Lendering blogt erover in zijn onvolprezen privé-krant Mainzer Beobachter, en geeft tussen neus en lippen door ook een aanzet tot de gezochte zin: de archeologie heeft volgens hem bewezen dat er ‘vooruitgang’ is geweest in de menselijke geschiedenis.

Lendering, – een van de belangrijkste wetenschapscommunicators van ons land, zeker op het gebied van de geesteswetenschappen –benoemt ook een belangrijke doelstelling voor alle wetenschap: “zo veel mogelijk mensen zo snel mogelijk informeren” over wetenschappelijke kennis. Volgens hem zijn de geesteswetenschappen het verkeerde pad op gegaan op het moment dat ze zich te veel op het onderzoek richtten en, daarmee hangend, zich te sterk specialiseerden. Ze kunnen daarom niet meer aan die taak voldoen en hebben zich daardoor onbelangrijk gemaakt.

Lendering heeft gelijk. Lees verder >>

Marjo van Koppen: Disciplines bundelt uw krachten!

Door Marjo van Koppen

In 1633 schreef P.C. Hooft aan zijn vriendin Tesselschade Roemers Visscher dat haar brieven fenomenaal zijn. Letterlijk zegt hij Wat hij meent met het topswaer van lauwer, en kan ik niet anders vatten, dan ’s prinssen triomfwaeghen. De hij in dit citaat is Huygens de vertaling is zoiets als: Wat Huygens bedoelt met de topzware lauwerkrans, kan ik niet anders vatten dan de triomfwagen van de prins. De brieven van Tessel zijn dus zo subliem dat zij een topzware lauwerkrans verdienen en zo prachtig zijn als de triomfwagen van de prins. Hooft gebruikt hier een stijlfiguur, litotes, om de noodzaak van zijn lof te onderstrepen. De ontkenning helpt hem het tegenovergestelde uit te drukken, en daarmee te benadrukken dat hij Tessel we MOET eren. Interessant is dat hij precies in deze context tweeledige negatie gebruikt: en…niet. In dezelfde brief gebruik Hooft ook enkelvoudige negatie, dus alleen niet.

Waarom nu begint een generatief taalkundige haar bijdrage aan de toekomst van de neerlandistiek met een citaat uit een letterkundige brief van P.C. Hooft uit de zeventiende eeuw en de uitleg van de manier waarop een stijlfiguur wordt ingezet om een boodschap over te brengen?

Lees verder >>

De neerlandistiek is veels te wit

Door Marc van Oostendorp

Als er één schandvlek is over ons vak: dat de neerlandistiek veel te wit is. Kijk rond in een collegezaal, op een congres, in de medewerkerslijst van Neerlandistiek: vrijwel allemaal witte gezichten.

Waar ligt het aan? Het is denk ik geen bewuste strategie, laat staan bewust racisme. Ik denk dat veel vakgenoten graag neerlandici zouden verwelkomen met een kleur. De terugloop in de studentenaantallen is trouwens de laatste jaren zo dramatisch dat we sowieso iedereen die zich aanmeldt kunnen gebruiken.

Bovendien kan het vak inhoudelijk ook alleen maar gebaat zijn bij een grotere diversiteit aan visies, op onze geschiedenis, op onze cultuur, op onze taal. Lees verder >>

Batavistik

Von Philipp Krämer

Die Verschwörung der Bataver. (Rembrandt, PD)

Vor einigen Wochen auf der „Germanic Sandwich“-Konferenz in Münster konnte man etwas beobachten, das ich bislang eher aus der Romanistik kannte: Vorträge in verschiedenen Sprachen der Sprachfamilie, und fast alle verstanden einigermaßen, worum es ging. Egal ob der Vortrag auf Deutsch, Englisch oder Niederländisch war. Skandinavische Sprachen waren als Untersuchungsgegenstand vertreten, aber nicht als Vortragssprache – das wäre vielleicht auch schwieriger geworden. In der Romanistik ist man weniger realistisch. Dort wird gelegentlich erwartet, dass man ohne mit der Wimper zu zucken Portugiesisch versteht, wenn man mal Italienisch gelernt hat.

Nun hat die Romanistik auch eine längere Tradition, sich als fachliche Einheit zu verstehen, jedenfalls in der deutschsprachigen akademischen Welt und ein wenig auch in der internationalen Fachgemeinschaft (z.B. bei den Tagungen der Société de Linguistique Romane). Gäbe es einen ähnlichen Zusammenhalt bei der Forschung zu germanischen Sprachen – und der Erfolg des Germanic Sandwich scheint das nahezulegen –, wie sollte dann diese Fachrichtung heißen? Lees verder >>

Neerlandistiek en nationalisme

Door Marc van Oostendorp

Ik verwachtte niet dat er op letterkundige bijeenkomsten PowerPoints met kolommen cijfers werden getoond, en zeker niet als die bijeenkomsten dichterlijke titels dragen als Dreef de zwarte bui schaduwend voorbij?, maar precies dat gebeurde afgelopen vrijdag in Nijmegen. Die cijfers waren over het algemeen onheilspellend en lieten bijvoorbeeld zien hoe weinig kennis leraren Nederlands hebben van contemporaine Nederlandse romans, of hoe de studentenaantallen aan de universiteiten in Nederland en Vlaanderen sinds de crisis volkomen zijn ingestort.

De bijeenkomst had als bedoeling om de pols te nemen van de ‘letterkundige neerlandistiek’ en hoewel de problemen dus over elkaar heen buitelden, waren er toch vooral ook inspirerende oproepen vanuit de intra- én de extramurale neerlandistiek – om de ramen open te gooien, om trotser te zijn, om te laten zien hoeveel moois er te ontdekken valt, om meer samen te werken, om meer samen te werken met taalkundigen, of juist minder. Lees verder >>

Neerlandistiek. Een openingstoespraak

Taal is niet schaars
Illustratie: M. van Oostendorp

Taal is nooit schaars en daardoor onttrekt ze zich aan alle wetten van de economie. Of je nu een gedicht schrijft of óver een gedicht schrijft, of je nu staat te schelden of staat te oreren, altijd gebruik je materiaal dat niets kost. En als Ard van der Steur een woord gebruikt, betekent dat niet dat Adri van der Heijden voortaan meer moet betalen voor gebruik van hetzelfde woord.

Er zijn constructies bedacht om mensen toch te laten betalen voor taal of beter gezegd voor de toegang tot taal: het auteursrecht, bijvoorbeeld, en het leenrecht. Die stellen uitzonderlijke taalgebruikers (schrijvers, journalisten) hun gratis materiaal te rangschikken en daar dan toch voor betaald te krijgen. Er zouden andere manieren zijn om dat te doen – die schrijvers een maandelijkse toelage van de overheid geven, bijvoorbeeld –, maar we geven er kennelijk de voorkeur aan om op deze manier de wetten van de vrije markt te imiteren voor taal.

De vraag is of die wetten ook moeten gelden voor degenen die de taal en de letteren bestuderen en dáár dan over schrijven. Wij krijgen immers over het algemeen wél zo’n maandelijkse toelage, we zijn immers in dienst als onderzoekers. Als het dan te taalcommunistisch is om te willen dat alle taal gratis is, dan toch minstens die meta-taal die wij maken.

Initiatieven

Vanuit dat ideaal zijn er in de afgelopen decennia al verschillende initiatieven geweest. Al in de vroege jaren negentig begon de Nijmeegse neerlandicus Ben Salemans met zijn elektronische nieuwsbrief Neder-L die de afgelopen jaren door een groep anderen is voortgezet als weblog. En aan het begin van dit millennium namen Matthias Hüning en Johan Koppenol het initiatief tot Neerlandistiek.nl, dat de geschiedenis in zal gaan als het eerste peer reviewed, open access tijdschrift in ons vak.

Het nieuwe Neerlandistiek wil een voortzetting zijn van die initiatieven. De eerste stappen daarvoor zijn nu gezet: het oude Neder-L is opgegaan in Neerlandistiek, met medeneming van alle archieven van in ieder geval de periode van het weblog. Alle oude artikelen van het oude Neerlandistiek.nl zijn hier bovendien ook te vinden.
Dit alles draait op de servers van het Meertens Instituut in Amsterdam en wordt door onderzoekers zelf gedraaid.

Gemeenschap

Onze ambities zijn hiermee nog niet uitgeput. We willen naast de vrijplaats van het weblog ook graag voorzieningen terug voor meer wetenschappelijke publicaties. Wanneer zich een jonge ambitieuze redactie meldt kan dat gebeuren in de vorm van een herleving van het oude Neerlandistiek.nl; maar we denken ook aan het inrichten van een archief voor al dan niet eerder gepubliceerde wetenschappelijke manuscripten.

Ons belangrijkste doel is: te proberen de gemeenschap van neerlandici – of die nu aan de universiteiten werken, op school, in een tekstbureau, bij een uitgever of elders – elektronisch bij elkaar te brengen en bij elkaar te houden. Er is genoeg dat er iedere dag gebeurt en dat interessant is voor de leden van die gemeenschap. Dat willen we laten zien: dat niet alleen de taal niet schaars is, maar dat ook degenen die zich er iedere dag in verdiepen dat niet zijn.


De komende dagen en weken zal er nog af en toe wat veranderen (verbeteren) aan Neerlandistiek; feedback is natuurlijk welkom. De archieven van Neder-L zijn in hun geheel ingelezen. Plaatjes zijn daarbij niet meegekomen; waar dit essentieel is, zal dit worden hersteld.

Neerlandistiek wordt technisch ondersteund door het Meertens Instituut (KNAW). Het logo is mogelijk gemaakt door financiële steun van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde.